حادثه میدان کاج و مرگ دلخراش یک جوان؛ اگرچه مشمئزکننده و سرشار از دنائت است اما از آنجا که این نابهنجاری غلیظ، یکی از محصولات تغییر ذائقه عقیدتی بخشی از مردم ماست، ناچار به پردازش آن هستیم و به اعتقاد نگارنده مجالی مناسب است تا از این دریچه ملموس، به بلایی پرداخته شود که طی 2 دهه اخیر قشری از ملت ما را دچار آفات خود کرده است. قبل از آن بیان چند نکته کوتاه درباره خود فاجعه میدان کاج لازم است: 1- قاتل اگر هم بنا به ادعای خود درصدد انتقامجویی از دزد ناموس خود باشد، هیچگاه حق ندارد آن جنایت هولناک را رقم بزند. هم شرع و هم عرف چنین رفتاری را مذمت می‌کنند.مجازات ارتباط نامشروع، حدود شرعی مشخصی دارد که شارع مقدس؛ متناسب با نوع بزه صورت‌گرفته، حکم می‌دهد. قصاص، مجازات گناهان و جرم‌های مشخصی است که به ظاهر هیچ تناسبی با آنچه قاتل درباره قربانی میدان کاج مدعی می‌شود، ندارد.از دیگر سو، آنچه بویژه باید در این حوزه بدان دقت شود، توجه به قانون است. خودخواهی در انتقام‌گیری و زورآزمایی شخصی، همان بی‌اعتنایی به قانون است. وقتی جامعه طی یک سال شاهد قانون‌گریزی‌هایی در سطح کلان تحولات جاری کشور باشد و زورآزمایی‌های خیابانی را به نظاره بنشیند، بدیهی است در حوزه‌های رفتاری توده‌ها، شاهد فجایعی چون جنایت میدان کاج باشیم. در این لایه‌ها نیز، «خیابان» صحنه عرض‌اندام و انتقام‌گیری می‌شود. این موضوع یعنی سرایت رفتار کنشگران سیاسی به لایه‌های جامعه، موضوعی پردامنه است که توصیه می‌شود متخصصان و بویژه صاحبان نظر در حوزه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناسی و همچنین رسانه‌ها به تشریح آن بپردازند.2- مورد دیگر، رفتار 2 پلیس حاضر در صحنه جنایت است. خوشبختانه فرماندهان ارشد پلیس کشور به درستی به ضعف این ماموران اشاره و بر تنبیه آنان تاکید کردند. توصیه می‌شود برنامه‌ریزان نیروی انتظامی در این مورد اقدامات مقتضی را با توجه به این سهل‌انگاری نابخشودنی، تدبیر کنند. «پلیس» نماد امنیت اجتماعی یک جامعه است. ضعف عوامل برقراری امنیت، ترویج ناامنی است. بویژه آنکه متاسفانه برخی سوءاستفاده‌کنندگان در پی بسط عقاید انحرافی خود با مستمسک قرار دادن این سهل‌انگاری هستند. برخورد قاطع - و البته قانونی - با 2 پلیس خاطی که به هر دلیل از سلاح گرم خود برای نجات قربانی استفاده نکردند، موجب اطمینان خاطر افکار عمومی و تقویت سرمایه اعتماد به برقرارکنندگان نظم و امنیت کشور می‌شود. تاکید می‌شود اکثریت قریب به اتفاق کسانی که فاجعه میدان کاج را مشاهده کرده‌اند، بر این مهم متفق‌القول هستند که پلیس برای نجات قربانی باید از سلاح گرم استفاده می‌کرد. اگرچه محدودیت‌های سیاسی که برای نیروی انتظامی ایجاد شده، این اقدام را مستلزم جسارت پلیس می‌داند.
اصل ماجرا
اما محور اصلی این نوشته؛ به راستی چه اتفاقی افتاده و کدامین آفت پایتخت ایران اسلامی را مبتلا کرده که یک جوان به مدت 45 دقیقه در مقابل دیدگان عده‌ای از مردم جان می‌کَند و کسی به داد او نمی‌رسد؟ ماجرا چیست؟ مگر این مردم به ارث‌برندگان رادمردی و نوع‌دوستی این بوم کهن و نیز ایثارگری و رحمت مسلمانی نیستند؟
به اعتقاد نگارنده، آنچه «حادثه» میدان کاج را «فاجعه» کرد، «بی‌اعتنایی» جماعت تماشاچی بود. دلیل این بی‌اعتنایی هم چندان پیچیده نیست.
مدت‌هاست دوراندیشان نسبت به خطرات و آفت‌های یک حرکت خزنده فرهنگی هشدار داده‌اند. حرکتی که در ابتدا اسلوب فرهنگی- اجتماعی جامعه را مختصاتی جدید می‌بخشد و نهایتا منظومه عقیدتی آن را دچار تغییرات یا به بهتر بیان، تحولات بنیادین می‌کند. در نتیجه این تحولات اساسی، ذائقه‌های جدیدی ایجاد می‌شود که در اکثر موارد، ذائقه‌های گذشته را به حاشیه می‌راند. تاسف‌انگیز اینکه ذائقه‌های جدید از بنیان‌های اعتقادی گذشته برخوردار نیستند و در بسیاری اوقات، به نفی این بنیان‌ها می‌پردازند.این خزش در جوامع دینی و سنتی که در حوزه مسائل اجتماعی متکی بر نقش محوری «دیگرخواهی» و احساس مسؤولیت جمعی هستند، آثار بسیار مخربی دارد که در بدایت امر، آفت «خودخواهی» را ایجاد می‌کند. خودخواهی، نقطه مقابل دیگرخواهی است و فرد را رهسپار حوزه بسیار محدود سود و منفعت شخصی می‌کند. این روند در حوزه معرفتی دین، شاخص‌های ملموس‌تری به دست می‌دهد. به عنوان نمونه، «مادی‌گری» تعریف دقیق این حرکت است. در این وضع، فرد آسمان را رها کرده و بر زمین متمرکز می‌شود. تعریف دقیق‌تر این موضوع، جایگزینی حقوق با تکالیف است. مادی‌گری به مرور فرد را از تکالیف شخصی و جمعی گریزان کرده و جذب حقوق فردی محض می‌کند. در این حالت حقوق جمعی نیز برآیند حقوق فردی است و تک‌تک افراد اجتماع، حول یک مرام منفعتی تضمین‌کننده حقوق انفرادی، اجماع می‌کنند. این همان شاه بیت مسلک لیبرال است. لیبرالیسم تلاش گسترده‌ای دارد تا کنش و واکنش جوامع تنها حول مفهوم سود و زیان انجام پذیرد. سود و زیان نیز دارای معیار مشخص «لذت» است.بیان ساده و سلیس برای تعریف این مسلک، چرخش همه چیز حول محور لذت است که از آن به «عقل‌گرایی لذت‌محور» تعبیر می‌شود. لذت با مختصات مادی، مادر بنیان‌های لیبرالیسم است. بنابراین به راحتی می‌توان گفت، هر آنچه در تقابل یا تضاد با لذت مادی است، از سوی لیبرالیسم رانده می‌شود.هم از این روست که فلاسفه اسلامی و همچنین فیلسوفان سنت‌مدار، در نقد این مرام، کوشش بسیار کردند.
لیبرالیسم و غیرت
تعریف آرمانی غیرت در حوزه معرفتی «تکلیف»، امکانپذیر است. در این حالت، غیرت همان «احساس مسؤولیت» است که در حوزه‌های شخصی و جمعی نمود عملی می‌یابد و اساس آن «امداد» است، نه لذت؛ بنابراین، مورد پسند لیبرالیسم نیست لذا لیبرالیسم بهتر آن می‌بیند که غیرت، مرادف خشونت‌طلبی قرار گیرد، یعنی همان رفتاری که از سوی قاتل میدان کاج رخ داد.
اینک به آسانی می‌توان گفت، هر آنچه در میدان کاج رخ داد، مورد پسند و سفارش لیبرالیسم است. قاتل، غیرت را مترادف خشونت‌طلبی جلوه می‌دهد، مقتول در مقام لذت، قربانی غیرت معرفی می‌شود و حاضران با عنوان «تماشاچی»، احساس مسؤولیت غیرمادی را در پای سود و زیان شخصی خود ذبح می‌کنند. اکنون می‌توان به راحتی برخی رفتارها را در فیلم فاجعه میدان کاج تحلیل کرد. به عنوان مثال، صحنه مشمئزکننده رفتار یک خانم در بی‌اعتنایی به جان کندن یک انسان و پرداختن به خرید روزانه را تفسیر یا چای خوردن فارغ‌البال یک تماشاچی را ریشه‌یابی کرد. این اتفاقات، تنها بخشی از نتیجه سال‌ها تلاش براي ترویج لیبرالیسم و مکاتب مادی در کشور است. نتیجه کلان این طریقه نگرش نیز در خاستگاه و عمل تفکری است که به عنوان مثال به «نه غزه و نه لبنان» معتقد است. مصادیق فراوان دیگری نیز وجود دارد که با اندکی کنکاش می‌توان به آنها پی برد.
نگاه مقابل
طی روزهای اخیر، مطلبی بیان می‌شود با این مضمون که اگر حادثه میدان کاج در نقطه‌ای دیگر از ایران اتفاق می‌افتاد، تبدیل به فاجعه نمی‌شد یا اینکه در مناطق مرکزی و جنوبی پایتخت نیز، احساس مسؤولیت یا غیرت عمومی مانع پیدایش این جنایت می‌شد. این تحلیل قابل پذیرش است؛ با این تبصره که دلیل غلظت بالای مادی‌گرایی در بخشی از نقاط پایتخت، مستعد بودن فضای عقیدتی این نقاط برای در آغوش گرفتن مادی‌گرایی است. فاصله طبقاتی در این نقاط، تفاوت ذائقه عقیدتی و سپس رفتاری آنان با دیگر طبقات و در نتیجه متفاوت بودن آنان در مطالبات را برجسته می‌کند.با این حال باید گفت خوشبختانه اکثریت مردم ایران متفاوت از این طبقه، کنش و واکنش‌های اجتماعی خود را انجام می‌دهند. دلیل اصلی این تفاوت - همانگونه که گفته شد- اشتراک بنیان‌های عقیدتی مردم متدین ایران است. به عبارت بهتر، این شریعت است که اکثریت ایرانیان را از یک طبقه خاص اجتماعی متفاوت می‌کند.
معتقدان به این شریعت، در رفتارهای خود پایبندی به اصول دینی و دیگرخواهی را اصل قرار داده و حول این محور اساسی به زیست اجتماعی می‌پردازند. به‌عنوان مثال در ماجرای فتنه 88، وقتی یک نوجوان یا جوان بسیجی ساعت‌های متمادی از وقت خود را صرف دفاع از شریعت می‌کند، این رفتار در نگاه لیبرالیسم، حاصل یک حساب سود و زیان است. به همین خاطر تفکر مخالف با شریعت به دنبال متاعی می‌گردد که یک بسیجی در قبال دفاع از کشور دریافت می‌کند و خجالت‌آور آنکه ناچار می‌شود «ساندیس»(!) را مدرک آورد. مثال‌های بی‌شمار دیگری را می‌توان آورد که تفاوت نگرش‌ها و رفتارهای معنوی و مادی را آشکار می‌کند.در نگاه معنوی و اسلامی، شهید «محمدحسین فهمیده» نوجوان 13 ساله، ماشین جنگی مهیب دشمن را به سخره می‌گیرد اما در نگاه مادی و لیبرالی، فریادهای یک چاقو در میدان کاج مهره‌های چرتکه را به سود بی‌تفاوتی می‌اندازد.اندیشه اسلامی به شهید «بهنام محمدی»، نوجوان 12 ساله خرمشهری می‌نازد که رشادت‌هایش قبل از اشغال خرمشهر شکست جبهه باطل را اثبات کرد. لیبرالیسم نیز به آن تماشاچی می‌نازد که هر جرعه چایش را با مشاهده فوران خون همنوعش پایین می‌برد.جبهه حق به «سيدمرتضی آوینی» می‌نازد که همه فلسفه خلقت را در یک فریم به تصویر می‌کشید، باطل هم به کیفیت تصاویر موبایل‌هایش می‌نازد که چه خوب اجرای فرامین زمینی را در میدان کاج تصویربرداری می‌کند.
یک پیشنهاد
جنایت میدان کاج، یک ماجرای حیثیتی است. باید غرب را رسوا کرد. شاید بتوان گفت، بهترین اقدام در این زمینه، قرار دادن تندیس حسین فهمیده و بهنام محمدی که جمع سن آنان 25 سال می‌شود در میدان کاج است تا شاید و شاید - و باز هم تاکید می‌شود شاید- تماشاچیان آن جنایت و نیز ساکنان آن محل، هر روز با مشاهده تندیس این 2 اسطوره، اندکی به خود آیند و از دام شیطان رها شوند.