مهدي زرين‌نام: اگرچه این روزها با برگزاری هفدهمین نمایشگاه و جشنواره مطبوعات و خبرگزاری‌ها، روزنامه‌ها و نشریات پرتیراژ و پرخواننده سرگرم میزبانی از علاقه‌مندان به رسانه و مطبوعات هستند، نشریات دانشجویی نیز که حیطه فعالیت‌شان تنها در گستره یک دانشگاه است مجالی پیدا کردند تا با ارائه نشریات علمی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی خود در نمایشگاه و جشنواره بیشتر از گذشته خود را در منظر عموم بویژه مسؤولان دانشگاهی، استادان و نمایندگان ملت و وزرای دولت قرار دهند. این امر مقدمه‌اي شد تا با دکتر جلیل دارا، مدیرکل فرهنگی وزارت علوم به گفت‌وگو بنشینیم. وی از حمایت‌های صورت گرفته از نشریات و برنامه‌های آینده این وزارتخانه در زمینه نشریات دانشجویی سخن به میان آورد.
***
چه تعداد از نشریات دانشجویی در این دوره از نمایشگاه حضور پیدا کردند؟
هفدهمین جشنواره و نمایشگاه مطبوعات، سومین دوره حضور نشریات دانشجویی را شکل داد و بستری برای ارائه 2 هزار نشریه دانشجویی در فضای 42 غرفه فراهم کرد.
ویژگی نمایشگاه امسال نسبت به دوره‌های قبل چيست؟
در این دوره با حمایت‌های معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد تعداد غرفه‌ها جهت حضور نشریات دانشجویی به 2 برابر افزایش پیدا کرده و محل مناسب‌تری برای آنها در نظر گرفته شده است. همچنین در بخش شرکت در مسابقات 30 درصد افزایش حضور نشریات را داشته و در این چند روز نیز استقبال خوبی از سوی مسؤولان در بخش دانشجویی داشته‌ایم.
در دانشگاه‌های کشور چه تعداد نشریه منتشر می‌شوند و بیشتر در چه زمینه‌ای فعال هستند؟
در دانشگاه‌های سراسری حدود 3 هزار و 200 نشریه فعالیت می‌کنند که در کنار دانشگاه آزاد و علوم پزشکی مجموعا 5 هزار نشریه را تشکیل می‌دهند و عمدتا در حوزه نشریات علمی، فرهنگی و اجتماعی طبقه‌بندی می‌شوند. با این وجود نشریات سیاسی به دلیل جذابیت و حساسیت موضوعات پررنگ‌تر جلوه می‌کنند. هدف ما نیز این است که از یکجانبه‌گری نسبت به موضوعات پرهیز کنیم و فضا را باز بگذاریم تا در همه حوزه‌ها فضا برای کار دانشجویی وجود داشته باشد، بنابراین از آزاداندیشی و تبادل افکار و آرا حمایت می‌کنیم.
نحوه ارائه مجوز به نشریات دانشجویی چگونه است؟
طبق آیین‌نامه هر دانشجویی که شرایط لازم مطرح شده را داشته باشد، می‌تواند با ارائه درخواست و معرفی اعضای تحریریه برای کسب مجوز نشریه اقدام کند. سپس کمیته ناظر که متشکل از معاون دانشجویی دانشگاه، نماینده نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه، مدیر فرهنگی دانشگاه، یک حقوقدان و نماینده دانشجویان هستند درباره ارائه مجوز تصمیم‌گیری می‌کنند که در اکثریت موارد این مجوز صادر می‌شود مگر آنکه شرایط قانونی احراز نشود.
آیا نظارتی بر نحوه ارزیابی این کمیته‌ها صورت می‌گیرد؟
این کمیته تحت‌نظر شورای مرکزی است و باید فعالیتش تحت قوانین و ضوابط باشد و معتقدم قانون حاضر به حدی شفاف هست که نیازی به تقویت آن و یا تکمیل آن نداریم و اگر احیانا نسبت به تفسیر آیین‌نامه نیازی باشد و اختلافی در شورای ناظر به وجود آید در کمیته مرکزی مطرح خواهد شد و حل و فصل می‌شود.
مدیریت فرهنگی وزارت علوم چه سیاست و اهدافی را در حوزه نشریات دانشجویی تعیین کرده و دنبال می‌کند؟
بنده در جایگاه خود آن چیزی را که معتقد هستم و دنبال می‌کنم این است که نشریات دانشجویی باید مولد و تولید‌کننده ایده و اندیشه بوده و خلاقیت و نوآوری خود را در این عرصه نمایان سازند. نشریات دانشجویی فضایی کارگاهی است برای دانشجویان در جهت تربیت و آزموده شدن برای حضور در عرصه وسیع‌تر جامعه. هرکدام از این افراد با یادگیری حرفه روزنامه‌نگاری که به کمک برگزاری کارگاه‌های آموزش صورت می‌گیرد، می‌توانند در زمینه‌های مختلف همچون صفحه‌آرایی و یا نویسندگی و روزنامه‌نگاری مشغول فعالیت شوند. همچنین تمرین مدیریت در این نشریات، افراد را برای زندگی آینده آماده می‌کند. همچنین تاکید و سیاست ما افزایش کیفیت و محتوای نشریات در حوزه‌های مربوطه است. برای مثال اگر نشریات متعددی که با یک موضوع منتشر می‌شوند و تعداد تحریریه آنان کم است بتوانند در یک مجموعه جمع شده و یک نشریه با کیفیت تولید کنند مخاطب بیشتری را جذب و موفق‌تر عمل خواهند کرد. به همین منظور ما برنامه رتبه‌بندی نشریات دانشجویی را برای اجرا در نظر گرفتیم و کمیته‌های ناظر را موظف کردیم نتایج ارزیابی این نشریات را برای ما ارسال کنند. در این روش نشریات به درجه یک، 2 و 3 تقسیم خواهند شد که ما نیز در جهت مادی و معنوی با سهولت بیشتر می‌توانیم به وظایف خود عمل کنیم. دیگر هدفی که دنبال می‌شود الکترونیک کردن نشریات است. فضای مجازی در دانشگاه‌ها بویژه در زمینه نشریات مظلوم واقع شده است بنابراین باید آن را تقویت کنیم. دانشجویان تمایل به کار با اینترنت دارند پس می‌توان نشریات را به شکل انتشار در سایت و وبلاگ ارائه کرد و یا با هزینه کمتر از نشریات کاغذی در یک لوح فشرده آن را توزیع کرد. هم‌اکنون در بخش آموزش‌هایی که به مدیران مسؤول و یا تحریریه نشریات ارائه می‌کنیم سعی داریم این روش را بیشتر مد نظر قرار دهیم.
حمایت‌ها از نشریات و اعضای آنها به چه صورتی است؟
به علت محدود بودن بودجه مالی و تعداد زیاد نشریات این امکان وجود ندارد که به‌طور ثابت به هر نشریه مبالغی اختصاص یابد اما ما تلاش می‌کنیم از طریق دانشگاه‌ها و بودجه‌های آنان تجهیزات لازم همچون رایانه و وسایل مورد نیاز را در اختیار نشریات قرار دهیم، همچنین در جشنواره‌ها و مسابقاتی که چند سال یکبار برگزار می‌شود جوایز مالی در نظر گرفته می‌شود و برترین‌ها از حمایت‌های مالی برخوردار می‌شوند. اما از سوی دیگر حمایت‌هایی همچون برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای همه نشریات مقدور بوده و تاکنون با هر درخواست صورت گرفته این کلاس‌های آموزشی همچون خبر‌نویسی، گزارش‌نویسی و صفحه‌بندی برای مدیران مسؤول و یا اعضای تحریریه برگزار شده است. همچنین کتاب‌های آموزشی برای این افراد ارسال شده است اما تاکید ما بر آن است که مسؤولان نشریات، آنقدر مطالب جذاب و با کیفیت را ارائه کنند که افرادی که از آن استفاده می‌کنند، هزینه خرید آن را نیز پرداخت کرده و درآمدی از طریق آن کسب شود که برای ادامه انتشار به کمک آید.
به نظر جنابعالی چه امور فرهنگی در دانشگاه‌ها و در نشریات باید مورد تاکید قرار گیرد؟
نیاز امروز دانشگاه‌ها در ابتدا وجود دغدغه فرهنگی میان مسؤولان دانشگاه است که باید مدنظر قرار گیرد. مسؤولان دانشگاه باید این اعتقاد را داشته باشند که ورود دانشجو به دانشگاه در ابتدا جنبه فرهنگی و تربیتی دارد و پس از آن جنبه علم‌آموزی و دانش‌اندوزی، بنابراین برنامه‌ها به این سمت باید برود. این نشان‌دهنده آن است که ایران اسلامی در روش‌های خود با غرب تفاوت دارد زیرا معتقدیم دانشگاه‌های ما اسلامی هستند و کارخانه انسان‌سازی اما در غرب تکیه بر علم‌آموزی به‌طور خاص است. این همان بستری است که موجب شده تا بومی‌سازی علوم انسانی در کشور مورد تاکید مقام معظم رهبری قرار گیرد و ما در این سمت و سو باید حرکت کنیم. نشریات نیز باید سمت و سوی فضای مجازی به خود گرفته و از این فضا استفاده کنند زیرا عمده تهاجم فرهنگی از سوی فضای مجازی است، پس باید فعال شد و به شبهاتی که دشمنان از این طریق وارد می‌کنند در فضای علمی پاسخ گفت. اکنون ما از طریق جنگ نرم مورد تهاجم هستیم و نشریات دانشجویی می‌توانند کاربرد بسیاری در این زمینه داشته باشند. نشریات می‌توانند با بصیرت‌بخشی و آگاهی‌بخشی در این زمینه کمک فراوانی کنند. نشریات می‌توانند بستر بحث‌های علمی و کرسی‌های آزاداندیشی و مناظرات را در چارچوب قانونی فراهم کنند. در این هفته نیز آیین‌نامه برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی ابلاغ خواهد شد و چارچوب این فرآیند مشخص می‌شود. این نشریات در کنار آسیب‌شناسی معضلات فرهنگی، می‌توانند با تولید ایده به ارائه مدل‌های جدید فرهنگی بپردازند. نشریات دانشجویی فضای مطلوبی برای بسترسازی بومی شدن علوم انسانی هستند و باید با توجه به تاکیدات
مقام معظم رهبری در این عرصه جدی وارد شوند. ما معتقدیم نشریات باید الگوی علمی ایران اسلامی را پس از تجزیه و تحلیل اندیشه‌های غرب و پالایش آن به صورت بومی ارائه کنند تا مورد کارشناسی در جامعه قرار گیرد.
چه حمایتی از نشریاتی که در این زمینه‌ها فعالیت کنند صورت خواهد گرفت؟
پس از آنکه نشریات درجه‌بندی و رتبه‌بندی شدند، قصد داریم سامانه‌ای را راه‌اندازی کنیم که به معرفی نشریات مختلف با کیفیت بپردازد و در صورت کار این نشریات در فضای مجازی در سایتی که بزودی راه‌اندازی خواهد شد فضای خاصی را برایشان در نظر می‌گیریم و اگر قرار به حمایت مادی باشد، این نشریات الکترونیک و کاغذی در اولویت قرار دارند. همچنین در نظر داریم نشریاتی که در زمینه علوم انسانی کار می‌کنند را شناسایی کرده و برای تقویت آنها جشنواره‌های جداگانه‌ای را در نظر بگیریم.