گروه فرهنگ و هنر:
چهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران جمعه‌شب (21 آبان‌ماه) با معرفی برگزیدگان به کار خود پایان داد تا برگ دیگری از کتاب پاسداشت همنشینی «سینما» و «حقیقت» ورق بخورد. در این مراسم که در تالار اندیشه حوزه هنری برگزار شد، جواد شمقدری معاون سینمایی وزارت ارشاد، محمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مهدی مسعودشاهی دبیر سازمان جشنواره‌های سینمایی، حمید امیریان‌فرد معاون امور سینمایی حوزه هنری و چهره‌هایی چون کامران ملکی، داوود رشیدی، فرهاد ورهرام، منوچهر طیاب، جمال شورجه، فیما امامی و رضا دریانوش حضور داشتند و در بخش ویژه از خسرو سینایی کارگردان و مرتضی شعبانی، فیلمبردار
تقدیر شد.
تنها به نام حقیقت بسنده نکنیم
خسرو سینایی در این مراسم گفت: چندی پیش در موقعیت دیگری هم خطاب به اهالی سالن و 70 میلیون جمعیت ایران گفتم که همه ما متعلق به این سرزمین هستیم و تنها زمانی می‌توانیم آن را بسازیم که دست در دست یکدیگر بدهیم و وطن‌مان را دوست داشته باشیم. وی ادامه داد: از اینکه در این جشنواره مورد تقدیر قرار می‌گیرم بسیار خرسندم. روی پوسترهای این جشنواره نوشته شده بود «حقیقت برای همه»، حال می‌خواهم خطاب به مسؤولان و فیلمسازان بویژه آنهایی که جوان‌تر هستند، بگویم که مبادا بی‌احتیاطی کنیم؛ حقیقت مانند گلوله سوزان است و اگر در مواجهه با آن بی‌احتیاطی کنیم، این گلوله سوزان هم ما و هم بقیه را خواهد سوزاند. بنا بر گزارش ایسنا از این مراسم، سینایی اظهار امیدواری کرد: مسؤولان فعلی و حتی مسؤولان بعدی با این نگاه امکان پرداخت به حقیقت را با نگاهی باز و انصاف فراوان فراهم آورند و مطمئن باشند که فیلم‌هایی که بر اساس حقیقت ساخته شوند، نه‌تنها در ساختن جامعه ما بلکه در ساخت جامعه جهانی بیشتر تاثیرگذار هستند و وسیله‌ای بهتر از سینما برای طرح حقیقت در سطح وسیع وجود ندارد. من امیدوارم که تنها به نام حقیقت بسنده نکنیم و جویای واقعی آن باشیم. سینایی خطاب به مستندسازان و فیلمسازان هم عنوان کرد: از دوستان فیلمساز خود هم می‌خواهم که سعی کنند به جوهر حقیقت برسند و آن را برای مخاطبان خود به تصویر بکشند.
رشد 65 درصدی جشنواره
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم در این مراسم به تشکر از اهالی سینما، مستندسازان و برگزارکنندگان پرداخت و در مقایسه چهارمین دوره جشنواره سینما حقیقت با دوره‌های قبل آن عنوان کرد: مقایسه‌ای کوتاه نشان می‌دهد که جشنواره امسال بر اساس آمار ارائه شده از نظر حجم آثار نسبت به سال گذشته 65 درصد رشد داشته است. علاوه بر این، در این جشنواره به مفاخر بزرگ ملی و افرادی چون استاد فرشچیان، هراتی، باستانی‌پاریزی، عزت‌الله انتظامی و... پرداخت شده است و ما از این مفاخر در مملکتمان کم نداریم. وی در عین حال به سفرهای استانی اشاره کرد و گفت: در جلساتی که در این سفرها تشکیل می‌دهیم، وقتی به اسامی مفاخر هر استان اشاره می‌کنیم حتی برخی از بزرگان هم کمی تعجب می‌کنند که چه مفاخری در این استان‌ها وجود دارد. ما در ایران نمونه‌های مختلفی از این افراد داریم که در بخش‌های مختلف فعال هستند و
جا دارد که به کار و شخصیت آنها پرداخته شود. وزیر ارشاد در ادامه به بخش‌های مختلف جشنواره سینماحقیقت و از جمله کارگاه‌های تخصصی و بخش نقد فیلم آن اشاره کرد و گفت: جا دارد که در این بخش‌ها بیشتر از این کار کنیم. وی با اشاره به بازار فیلم جشنواره و میهمانانی که در قالب جشنواره به ایران آمده بودند، اظهار کرد: برای این جشنواره میهمانان متعددی از شرق تا غرب آمده بودند. همچنین در بخش‌های دیگر این جشنواره برنامه‌هایی چون رونمایی از کتاب داشتیم و امیدوارم که هرساله شاهد رشد و شکوفایی در این زمینه‌ها باشیم، چرا که تاثیر این حوزه بسیار زیاد است.
اتکا به خلاقیت، هنر، اندیشه و پژوهش
حسینی در ادامه از مستندسازان عرصه دفاع مقدس یاد کرد و گفت: حداقل بخشی از واقعیات جنگ به واسطه این افراد ثبت شده است. وزیر ارشاد در ادامه صحبت‌های خود عنوان کرد: همانطور که همه تاکید دارند، فیلم مستند آن نیست که تنها دوربین را به دست بگیریم و به ضبط یک سوژه بپردازیم. این سینما متکی به خلاقیت، هنر، اندیشه و پژوهش است و برای ماندگاری یک اثر مستند لازم است که همه این موارد در آن وجود داشته باشد. در زمینه سینمای مستند اگرچه رقابت زیادی وجود دارد اما بی‌شک در این بخش فیلمی می‌تواند موفق باشد که ساعت‌‌ها روی آن فکر شده باشد. باید پژوهش بیشتری روی مستند صورت بگیرد و اگر خود مستندسازان توان کافی برای پرداخت این بخش را ندارند، لازم است مراکزی به کمک آنها بپردازند. سیدمحمد حسینی در ادامه این مراسم از مستندسازانی که به مباحث اجتماعی پرداخته‌اند تقدیر کرد و گفت: به هر حال ما نمی‌توانیم خودمان را از دنیا جدا کنیم. بعد از اتفاقاتی که در ارتباط با کشتی آزادی غزه صورت گرفت، اخیرا BBC در برنامه‌ای به نام پانوراما مستندی را نشان داد که حقیقت را کاملا وارونه نشان می‌داد. به هر حال این برگرفته از تاثیر فیلم مستند است که چنین اتفاقاتی می‌افتد و جا دارد که اگر آنها از فیلم مستند تا این اندازه بهره می‌گیرند، ما هم در این زمینه تلاش کنیم چرا که اگر خود ما در بیان واقعیات فعال نباشیم مسائل به شکل دیگری مطرح خواهند شد.
همه چیز مورد تأیید ما است
جواد شمقدری هم در این مراسم با اشاره به واژه حقیقت و تعریف آن عنوان کرد: واقعیت این است که معنای این کلمه بسیار پیچیده است، من امروز در قرآن بررسی کردم تا ببینم قرآن در این باره چه می‌گوید و اکنون می‌خواهم بر اساس آنچه در این کتاب آسمانی آمده معنای حقیقت را بازگو کنم. وی با اشاره به آیاتی از قرآن مجید عنوان کرد: عبرت گرفتن از سرنوشت و حوادث پیشینیان، نیاز انسان به اینکه او از خودش هیچ چیز ندارد و تذکر پدیده‌ها به ما همه از مواردی است که ما را به سمت واقعیتی بالاتر رهنمون می‌کند. علاوه بر اینها بر اساس آیات کتاب الهی به این نتیجه می‌رسیم که این دنیا فانی است. وی ادامه داد: خوشبختانه به برکت انقلاب و میهن اسلامی امروز این واقعیات رشد کرده‌اند، اگر امروز بخشی از سینمای ایران در دنیا مورد توجه قرار گرفته برای این است که این سینما تا حدی رگه‌هایی از انقلاب را نشان می‌دهد. با توجه به اینکه ما معتقدیم سینمای مستند پایه سینمای داستانی است، قطعا به دنبال آنیم که سینمای مستند ایران بیش از گذشته رونق بگیرد و من بر خودم تکلیف می‌دانم که همه آثار برگزیده این جشنواره را ببینم و با دوستان برگزارکننده جشنواره هم مبنا را بر این گذاشته‌ایم که آثار سال آینده از کیفیتی به نسبت بالاتر از این هم برخوردار باشند. شمقدری ادامه داد: آنچه در سینمای مستند ایران کار شده مورد تایید ماست و من به سهم خودم از همه مستندسازان تشکر می‌کنم و جا دارد از شهید اهل قلم سیدمرتضی آوینی که شرایط جدیدی هم برای مستند ایجاد کرد، یاد کنم. در حقیقت جا دارد نسبت به فیلم‌های ایشان بیشتر صحبت شود. معاون سینمایی ارشاد در بخش دیگری از صحبت‌های خود اظهار کرد: من فکر می‌کنم جا دارد درباره 3 اولویت که تاکنون کمی مورد غفلت قرار گرفته‌اند از این به بعد توجه بیشتری شود. امروز جمهوری اسلامی و اسلام تحت هجمه‌های تبلیغاتی شدید کسانی قرار دارد که منافع خود را در مخالفت با ما می‌بینند و آنها همواره در تلاش هستند که تصویری غلط از ایران و اسلام ارائه کنند. اکنون هر میهمانی که وارد جشنواره ما می‌شود، می‌بیند که ایران با آنچه شنیده مغایر است، لذا من فکر می‌کنم باید درباره حوزه‌هایی مثل اسلام و پیام انقلاب که تاکنون همه ما نسبت به آن غفلت کرده‌ایم سعی و تلاش بیشتری صورت بگیرد. وی در ادامه توجه به کشور ایران و سرزمین اسلامی را از دیگر زمینه‌هایی دانست که لازم است مستندسازان به آن توجه بیشتری داشته باشند.
فکر می‌کنند تهران بیغوله است!
شمقدری در عین حال گفت: امروز طول آزادراه‌های تهران از پاریس هم بیشتر است، در حالی که در دنیا فکر می‌کنند تهران یک بیغوله است. من فکر می‌کنم در این زمینه هم کم‌کاری کرده‌ایم یا در زمینه انرژی هسته‌ای دشمن تلاش می‌کند آن را بمب هسته‌ای نشان دهد در حالی که بهره‌مندی از انرژی حق مسلم ماست. شمقدری در ادامه، حضور مستندسازان در عرصه‌های بین‌المللی را امری ضروری برشمرد و افزود: مستندساز ایرانی باید همه‌جا حضور داشته باشد و اینگونه نباشد که آمریکا هر جنایتی که خواست انجام بدهد و در نهایت هیچ دوربینی نباشد که بخواهد این جنایات را ثبت کند. وی با تاکید بر اینکه لازم است مستندسازان ما در موارد مختلفی مانند 11 سپتامبر، جنایاتی که در عراق اتفاق می‌افتد، مسائل هائیتی، سیل پاکستان و... عکس‌العمل نشان دهند، خاطرنشان کرد: بازخوانی حوادث تاریخی هم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. غربی‌ها امروز برای ما مسلمانان تاریخ‌نگاری و تصویرسازی کرده و سعی می‌کنند بسیاری موارد را وارونه نشان دهند. این حوزه‌ها از حوزه‌هایی است که ما در آنها غفلت کرده‌ایم و اکنون واجب است که وارد آنها شویم، به عنوان مثال ما باید 28مرداد را واکاوی کنیم و نه شبکه خبری BBC. ما باید پروژه‌هایی که مربوط به تاریخمان می‌شود را باز کنیم و در این حوزه سینمای مستند از ارزش و تاثیرگذاری خاصی برخوردار است. شمقدری در پایان صحبت‌های خود عنوان کرد: چرا امروز در دنیا فکر می‌کنند که مولانا، رومی است یا عده‌ای می‌آیند و ابن‌سینا را تصاحب می‌کنند. مستندهای تاریخی و مشاهیر و آنچه در ارتباط با اتفاقات انقلاب ساخته می‌شود امروز جزو اولویت‌های ماست و امیدواریم در این بخش‌ها بازنگری صورت بگیرد و حفره‌هایی که تاکنون کمتر به آنها توجه شده از این پس پرشود.
آغاز اکران مستند در سینما سپیده
در بخش دیگری از مراسم اختتامیه چهارمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت، شفیع آقامحمدیان، مدیر این جشنواره به صحبتی کوتاه پرداخت و با اشاره به شروع اکران فیلم‌های مستند در سینما «سپیده» عنوان کرد: فعلا در هر روز 3 سئانس و 3 فیلم مختلف را به نمایش درمی‌آوریم و این روند از شنبه، 22 آبان ماه به صورت آزمایشی شروع می‌شود تا پس از اینکه فرم‌های مختلف به دست ما رسید به سمت میزگرد و نشست‌های تخصصی پیش برویم. وی در ادامه گفت: در چهارمین دوره جشنواره سینماحقیقت یکی از اهداف ما این بود که نشست‌های ویژه‌ای را به بحث علمی مستند اختصاص دهیم و خوشبختانه این نتیجه حاصل شد و از گفته‌های حاضران من اینگونه استنباط کردم که این نشست‌ها تاثیرگذار بوده است. مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی همچنین عنوان کرد: نشست‌هایی هم درباره سینمای سیاسی و برنامه‌هایی هم درباره پژوهش و تحقیق داشتیم و در کل طی این چند روز حدود 300 فیلم به نمایش گذاشتیم. وی در ادامه با اشاره به اینکه عده‌ای از اینکه فیلم‌هایشان تنها یک بار به نمایش درآمده اظهار نارضایتی کرده‌اند، خاطرنشان کرد: ما قول داده بودیم که این دوستان می‌توانند فیلم‌هایشان را در اکران عمومی سینما «سپیده» ببینند و من فکر می‌کنم این نوع برخورد ما مانع از فیلم‌سوزی شد و اکثر کارگردان‌ها توانستند با ما مشارکت کرده و فیلم‌هایشان هم دیده شود. آقامحمدیان در پایان از تمام افرادی که در برگزاری جشنواره چهارم تلاش و همکاری کرده‌اند، تشکر کرد و افزود: خوبی‌های این جشنواره با شما و بدی‌های آن را هم به پای من بنویسید. امیدوارم در جشنواره‌های بعد نقاط ضعفی که خود ما هم برخی از آنها را حس کردیم، برطرف شود.
پل ارتباطی میان فیلم مستند و داستانی
سیداحمد میرعلایی، مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی هم در این مراسم در صحبتی کوتاه ضمن تبریک به خسرو سینایی عنوان کرد: پیش از این مراسم، خبرنگاری از من پرسید که چگونه می‌شود میان سینمای مستند و داستانی یک پل ارتباطی ایجاد کرد. من می‌خواهم جواب این خبرنگار را در همین مراسم بدهم و به خسرو سینایی اشاره کنم. او سال‌ها پیش در لهستان فیلمی ساخت و اکنون این فیلم مستند واسطه تولیدی مشترک میان ایران و لهستان شده و قرار است فیلمی با عنوان «قطار زمستانی» در آینده نزدیک به کارگردانی خسرو سینایی کلید بخورد. تقدیر از مرتضی شعبانی هم از دیگر بخش‌های اختتامیه بود که با حضور جواد شمقدری و آقامحمدیان هدایای این فیلمبردار اهدا شد. منوچهر طیاب، داوود رشیدی، جمال شورجه، حسین ترابی، ابوالفضل جلیلی، تورج اصلانی، فرهاد ورهرام، مهدی نادری، سیداحمد میرعلایی، محمدرضا عباسیان، جعفر صانعی‌مقدم، بهمن حبشی، مهرداد زاهدیان، مهناز مظاهری، مهدی مسعودشاهی، سعید رشتیان، حبیب احمدزاده، محمدعلی فارسی، هادی آفریده، محسن علی‌اکبری، جعفری مشاور و مدیرکل صدا و سیما و عضو هیات امنای مرکز، حسین حق‌گو و... از جمله حاضران مراسم اختتامیه چهارمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت بودند. از میان برگزیدگان بخش‌های مختلف این جشنواره هم محمد شیروانی و سیدحسین صافی به ترتیب به دلیل بیماری و حضور سر فیلمبرداری در این مراسم حضور نداشتند. اجراي موسیقی زنده توسط علیرضا افتخاری از دیگر بخش‌های اختتامیه بود.
واکنش معاون سینمایی به حاشیه‌های این روزهای سینمای ایران
جواد شمقدری در کنار سخنرانی رسمی در مراسم اختتامیه جشنواره «سینمای حقیقت» با حضور در میان خبرنگاران پاسخگوی برخی حاشیه‌های رسانه‌ای این روزهای سینمای ایران شد. وی درباره حضور مدیران خانه سینما در افتتاحیه جشنواره سینماحقیقت و اینکه آیا مشکل خانه سینما و معاونت سینمایی برطرف شده، گفت: ما در مسیری که اعتقاد داریم درست است، پیش می‌رویم و طبیعی است که در این مسیر گاه عده‌ای به همکاری با ما بپردازند. معاون سینمایی وزارت ارشاد افزود: طبیعی است که در مقاطع مختلف زمانی عده‌ای به همکاری با ما بپردازند، ما از این افراد تشکر می‌کنیم و از اینکه دیگران هم در مسیری که ما انتخاب کرده و فکر می‌کنیم به ارتقای سینمای ایران منجر می‌شود با ما همکاری می‌کنند، خوشحالیم. اما اگر عده‌ای هم از این مسیر کناره‌گیری کنند، اگرچه برایمان جای تاسف دارد اما مسیرمان را عوض نخواهیم کرد. وی همچنین در ارتباط با فیلم «پایان‌نامه» به کارگردانی حامد کلاهداری که گفته می‌شود فیلمی درباره ندا آقاسلطان است، هم توضیح داد: نه، این فیلم درباره چنین موضوعی نیست و من اگرچه فرصت نمی‌کنم تمام فیلمنامه‌ها را بخوانم اما فیلمنامه این فیلم خاص را خوانده‌ام و می‌دانم که ربطی به این موضوع ندارد. شمقدری در بخش دیگری از صحبت‌های خود در پاسخ به سوالی که درباره حذف بخش مستند و کوتاه از جشنواره فجر مطرح شده بود، عنوان کرد: این داستان 2طرف دارد؛ با نگاهی می‌توان گفت که این اقدام، اقدام موثری نبوده و از نگاهی دیگر می‌توان آن را امری مفید ارزیابی کرد. وی در عین حال گفت: در گذشته هم نزدیک به 12 سال این بخش در جشنواره فجر وجود نداشت و اکنون هم ما اگر چنین تصمیمی گرفته‌ایم علت دارد. اکنون
2 جشنواره تخصصی این حوزه‌ها برای این فیلم‌ها نزدیک به 6 ماه وقت می‌گذارند اما جشنواره فجر چنین فرصت و توانی را ندارد. در دوره‌ای برای حل این مشکل تصمیم گرفتیم که تنها فیلم‌هایی که در جشنواره‌های قبلی برگزیده شده‌اند، در فجر بپذیریم اما اینکه ما در جشنواره فجر برای این بخش شانس انتخاب نداشته باشیم و بر اساس نتایج جشنواره‌های دیگر اقدام کنیم، امر چندان سود‌مندی محسوب نمی‌شود. وی ادامه داد: از طرف دیگر زمان برگزاری جشنواره فجر بیشتر توجه‌ها به سینمای داستانی معطوف می‌شود و سالن‌هایی که به بخش‌های کوتاه و مستند اختصاص دارند، معمولا خالی هستند. حتی فیلمسازان همین بخش‌ها هم در زمان جشنواره فجر به سالن‌ها نمی‌آیند و همین مساله شاید تا حدی ضربه‌زننده باشد، به هر حال اکنون ما 2 جشنواره خوب داریم و به کمک آنها این فیلم‌ها دیده خواهند شد. طبیعی است که اگر پس از تجربه شیوه جدید در جشنواره فجر امسال به نتایج خوبی نرسیم، سال آینده در این موضوع تجدیدنظر می‌کنیم. اما شمقدری در پاسخ به سوال دیگری که در ارتباط با اظهارات علیرضا سجادپور درباره تشکیل صنف واحد تهیه‌کنندگان مطرح شده بود، توضیح داد: فردا در این زمینه جلسه‌ای دارم و ترجیح می‌دهم اکنون در این زمینه صحبتی نکنم، چرا که پیگیری این موضوع برعهده علیرضا سجادپور بوده و من فرصت کمتری برای پیگیری مسائل مربوط به این موضوع داشته‌ام. البته در این مدت ما با هم هماهنگ بوده و سعی کرده‌ایم کار روند خوبی را طی کند اما برای پاسخگویی بیشتر در این زمینه لازم است که من هفته آینده با تهیه‌کنندگان و هیات موسس جلسه‌ای داشته باشم و بیشتر در جریان امور قرار بگیرم. معاون سینمایی ارشاد در پاسخ به خبرنگاری درباره اکران 11 فیلم به شکل همزمان و نداشتن فیلم میلیاردی که مطرح شده بود، اظهار کرد: برای حل مسائلی از این دست نیاز است که صنف واحد تهیه‌کنندگان قوام بگیرد و ما بدانیم که چه کسی در صحنه مشغول است و به ما کمک می‌کند. تا زمانی که ما در زمینه تهیه‌کنندگی یک صنف واحد نداشته باشیم، بسیاری از ماموریت‌ها روی زمین می‌ماند و ما هم بنا نداریم که راسا وارد حل و فصل این مشکلات شویم. به هرحال ما تلاش داریم که یک صنف واحد مسؤولیت‌پذیر و فرهنگی با درکی دقیق از شرایط کشور ایجاد شود تا بسیاری از مشکلات حل شود اما تا زمانی که این صنف واحد شکل نگرفته قطعا بسیاری از مشکلات وجود خواهند داشت و شاید حجم آنها بیشتر از این هم بشود.