گروه فرهنگ وهنر:
«یادم می‌آید بعد از ترور که ایشان در بیمارستان بستری بودند، با جمعی تحت عنوان «انجمن هنرمندان مسلمان» به عیادت ایشان رفتیم. ایشان خیلی تاکید کردند شما در صورتی می‌توانید کتاب بنویسید و کتاب بخوانید که با کتاب آشنا باشید، اگر رمان نخوانده باشید، نمی‌توانید رمان خوب بنویسید». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در آستانه روز «کتاب و کتابخوانی» گفت‌وگويي خواندني با محسن چینی‌فروشان درباره ديدگاه مقام معظم رهبري درباره كتاب و كتابخواني منتشر كرده است. او یکی از فعالان پیشکسوت عرصه فرهنگ کشور است که سابقه 10 سال مدیریت در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را در کارنامه دارد. مراودات و خاطرات او با آیت‌الله خامنه‌ای بنا بر اقتضائات کاری در حوزه‌های فرهنگی از جمله کتاب صورت گرفته است. چینی‌فروشان از گشت و گذار خود در کتابخانه شخصی رهبر انقلاب می‌گوید.
سابقه دیرینه در مطالعه
خاطراتی که در ذهن من نقش بسته، بیشتر از جلسات نسبتا صمیمانه و خصوصی‌تری است که بنا بر اقتضائات و برنامه‌های کاری وجود داشته است. در این شکی نیست که رهبر انقلاب نسبت به بحث کتاب به عنوان یکی از بهترین بسترهای فرهنگی و انتقال فرهنگ و ارتقای فرهنگ تاکید دارند. نظرات ایشان نسبت به کتاب‌های منتشر شده یا توصیه‌هایی که به وزرای ارشاد در دوره‌های مختلف درباره کتاب کرده‌اند، مؤید این مطلب است. اما درباره رابطه رهبر انقلاب با کتاب و کتابخوانی باید گفت که ایشان سابقه دیرینه‌ای با کتاب و مطالعه دارند و جالب این است که در اغلب حوزه‌های مختلف نیز کتاب مطالعه کرده‌اند. البته در این رابطه خاطرات بنده بیشتر مربوط به حوزه فرهنگ عمومی است. ایشان به رمان خیلی علاقه دارند و رمان می‌خوانند؛ بویژه رمان‌هایی که به‌روز منتشر می‌شود و همین پی‌گرفتن آخرین کتاب‌های منتشرشده در دنیا جالب است.
توصیه پس از ترور
یادم می‌آید بعد از ترور که ایشان در بیمارستان بستری بودند، با جمعی تحت عنوان «انجمن هنرمندان مسلمان» به عیادت ایشان رفتیم. حدود 12-10 نفر بودیم که در آن جمع شهید مرتضی آوینی و آقای سیدمهدی شجاعی هم بودند. صحبت‌های متعددی شد. ایشان خیلی تاکید کردند به نویسندگان- چون نویسنده‌ها هم در جمع بودند- که شما در صورتی می‌توانید کتاب بنویسید و کتاب بخوانید که با کتاب آشنا باشید و رمان‌های مختلف را خوانده باشید. اگر رمان نخوانده باشید، نمی‌توانید رمان خوب بنویسید. نکته دیگری که اشاره کردند این بود که انتقال اندیشه‌ها توسط رمان صورت می‌گیرد. یعنی رمان یک ابزار خوبی است که تنها برای سرگرمی نیست. تاکید ایشان این بود که رمان یک ابزار خوبی است برای انتقال اندیشه‌ها. مثلا ایشان سوال کردند که کدامیک از شما کتاب «دل سگ» را خوانده‌اید؟ و جالب است که در آن جمع 15- 10 نفری که همه نویسنده بودند، کسی یادش نبود و ابراز نکرد که من خوانده‌ام و بعد خود ایشان ادامه دادند که این کتاب «دل سگ» برای میخائیل بولگاکوف است که در واقع زمانی که حکومت کمونیستی شوروی مسلط می‌شود، او این کتاب را می‌نویسد؛کتابی است منتقدانه نسبت به آن سیستم و نظام حکومتی. تا مدت‌ها هم اجازه انتشار نداشته و بعدها که شرایط فرق کرده، این کتاب هم منتشر شده. توصیه می‌کردند که بروید و این کتاب را بخوانید. به هر حال این یک شاهد مثال بود برای اینکه یک رمان چطور می‌تواند اندیشه‌ها را منتقل کند.
هنوز کتابی در سطح جهانی نداریم
یادم هست حدود سال‌های 62 و 63 بود که با جمعی خدمت ایشان بودیم. صحبت کتاب‌های انقلاب شد و اینکه ما درباره انقلاب، باید رمان درجه یک داشته باشیم و من فکر کنم هنوز ایشان به آن ایده‌آل خودشان نرسیده‌اند. هنوز نداریم رمانی که راجع به اصل انقلاب، قبل از انقلاب و بعد از انقلاب باشد. یک تعبیری ایشان داشتند و می‌گفتند که ما هنوز کتاب درباره انقلاب که جهانی بشود، نداریم. بعد گفتند که جهانی شدن معنی‌اش این است که این کتاب دست به دست بگردد. ناشرها در دنیا دنبالش بگردند، ترجمه کنند و در دنیا به زبان‌های زنده دنیا ترجمه بشود. نه اینکه ما ترجمه کنیم، خود آنها دنبالش بگردند. مثالی می‌زدند و می‌گفتند که شما کتاب «دن آرام» شولوخف را بینید که چقدر جهانی شده؟ همه این «دن آرام» را خوانده‌اند با اینکه 3-2 جلد است.مضمون حرف آقا این بود که وقتی کتاب را می‌خوانید، چقدر لذت می‌برید و چقدر حس مثبتی نسبت به این کتاب پیدا می‌کنید و باز تاکید می‌کردند که این کتاب را بخوانید و ما در این تراز و در این سطح، کتابی که جهانی بشود، نداریم. ایشان حتی در سال‌های اخیر نیز این مطالبه را تکرار کرده‌اند که باز در این سطح، کتابی درباره انقلاب نداریم. نه فقط راجع به انقلاب، حتی درباره ائمه معصومین(ع) نیز این نقص هست. راجع به شخصیت حضرت پیامبر(ص) ایشان گفتند که ما هنوز فیلم خوبی راجع به این شخصیت بزرگوار نداریم. ما فقط یک فیلم خوب داریم که برای مصطفی عقاد است؛ آن هم فیلم خوبی است به اندازه خودش و در آن فرهنگ و شرایط. هنوز مثلا ما به عنوان انقلاب اسلامی نتوانسته‌ایم یک فیلم بسازیم که بتواند شخصیت آن بزرگوار را نشان بدهد. به هر حال افق دید ایشان بلند است. 4-3 سال پیش در جلسه‌ای می‌گفتند که امروز کتاب‌های مختصر و کوچک خوانندگان حرفه‌ای را اقناع نمی‌کند. باید یک رمان مثلا 500-400 صفحه‌ای باشد که خواننده اقناع بشود ولی این کتاب‌هایی که حالا بعضی‌هایش هم خوب است، در واقع نمی‌تواند نقش جهانی شدن را ایفا کند.
شعر و رمان
درباره بخش ادبیات کتابخانه ايشان، شعرش خیلی جلب توجه می‌کند. البته بخشی از کتاب‌های شعر را شعرا به مناسبت‌های مختلف هدیه داده‌اند. بعضی هم طبق آنچه من دیدم، معلوم بود مربوط به خود ایشان است و بعضی‌هایش را خودشان در جوانی خریده‌اند. خلاصه شعرش خیلی غنی است اما در بخش شعر، انواع و اقسام غزلیات حافظ و حافظ‌شناسی خیلی برجسته است. البته به آنها مراجعه می‌کنند و اینطور نبوده که مثلا همان‌طور نو مانده باشد و کتابخانه‌ای باشد. در بعضی از آنها یادداشت بود و بعضی‌هایش هم مثلاً معلوم بود که محل مراجعه است. کتاب‌های رمان ایشان که اغلب معروف هستند و از نویسندگان مختلف و معروف در کتابخانه هست. مثلا کتاب‌های نویسندگان روس مثل چخوف، نویسندگان عرب و رمان‌های مختلفی از نویسنده‌های فرانسوی مثل بالزاک و رومن رولان. باید بگویم که آقا خیلی به عنوان زندگینامه‌نویس روی رومن رولان تاکید می‌کنند. در جلسه‌ای می‌گفتند که ما کسی مثل رولان نداشته‌ایم که بیاید زندگینامه بزرگان انقلاب را بنویسد و ما چنين کتاب‌هایی را لازم داریم که این یک تخصص است و باید بعضی‌ها بروند دنبالش و یاد بگیرند و کمبودش احساس می‌شود. من خودم نشنیدم ولی خبر دارم که کتاب دیگری که در همین زمینه به نام «سور بز» منتشر شد، ایشان آن را خواندند و حتی از لحاظ تکنیکی راجع به آن نظر دادند که این کار قوی نیست. این روزآمد بودن ایشان خیلی قوی است. خلاصه رمان‌های فراوانی ایشان دارند از نویسندگان مختلف؛ حالا نویسندگانی که به‌اصطلاح به عنوان بچه‌مسلمان شناخته می‌شوند یا نویسندگانی که خیلی هم مذهبی نبودند.
عمق فکری نوجوان را بیشتر کنید
یک بخش هم کتاب‌های فلسفی بود. حالا که بحث فلسفه پیش آمد، بگویم که در مجلسی ایشان راجع به فلسفه و تعلیم آن به نوجوانان می‌گفتند که یکی از مشکلاتی که ما داریم، این است که چون بچه‌های ما عمق فکرشان کم است، خیلی زود تحت تاثیر حوادث و هیجانات و فضاهایی قرار می‌گیرند که در کشور اتفاق می‌افتد. ما باید روی عمق فکری و تعمق بیشتر بچه‌ها کار کنیم. لذا آموزش فلسفه برای نوجوانان خیلی لازم است. ایشان حتی تاکید می‌کردند که در کانون، شما راجع به این قضیه یک مقداری کار کنید. مثالی که می‌زدند، می‌گفتند یک مجموعه کتاب‌هایی حزب توده منتشر کرده به نام آموزش فلسفه که فلسفه دیالکتیک را برای نوجوانان به زبان ساده بیان می‌کند. نوجوان اگر می‌خواست بداند مارکسیسم یعنی چه و مکتب مارکس چه هست، این را می‌خواند و کلی اطلاعات پیدا می‌کرد. مثال‌های دیگری از جاهای دیگر در زمینه آموزش فلسفه به نوجوانان زدند. می‌گفتند که ما درباره فلسفه اسلامی کاری نکردیم و شما در کانون و جاهای دیگر شروع کنید راجع به فلسفه اسلامی کار کنید. این مطالبه منجر به این شد که در کانون گروه جدیدی تشکیل شده و مجموعه فعالیت‌هایی تحت عنوان «گام به گام تا اندیشه» را شروع کرده‌اند. البته الان در مراکز کانون در حال آموزش است و کلاس‌هایش برگزار می‌شود و به‌تدریج کتاب‌هایش نیز آماده مي‌شود؛ یعنی این برنامه هم کتاب دارد و هم برنامه آموزشی.
حکیم ابوالقاسم فردوسی
یک نکته‌ای هم درباره حکیم ابوالقاسم فردوسی بگویم. در یکی از جلسات فردی سوال کرد که نظر شما راجع به فردوسی چیست؟ می‌دانید که راجع به فردوسی نظرات متفاوت است؛ بعضی‌ها مخالف و بعضی موافقند. ایشان تعبیرشان این بود که همین که اسمشان حکیم ابوالقاسم فردوسی بوده، معلوم است که ایشان اهل حکمت بوده و کسی که اهل حکمت باشد، جز حکمت نمی‌گوید و شاهنامه که تاریخ است، پر از حکمت است. در واقع ایشان یک‌جور مراجعه به شاهنامه را به عنوان آشنا شدن و استفاده از اندیشه‌های فردوسی تایید می‌کردند.