گروه سیاسی:
تنها مخالفت يورگن هابرماس و رامین جهانبگلو (!) بود که طی روزهای اخیر مستمسک مخالفان جمهوری اسلامی ایران برای فضاسازی علیه برگزاری همایش بسیار مهم فلسفه در تهران قرار گرفت. اگرچه یونسکو نیز بنا به گفته غلامعلی حداد عادل، رئیس این همایش، به بهانه‌های سیاسی از حضور در همایش فلسفه تهران سر باز زد اما روز گذشته این همایش مهم در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در تهران آغاز شد. همایشی که به اعتقاد یکی از عوامل برگزارکننده آن، چنان از اهمیت بین‌المللی برخوردار است که رامین جهانبگلو بارها استخدام در یکی از بنیاد‌های فرعی برگزارکننده این همایش را درخواست کرده است. همایشی که 97 میهمان خارجی از 42 کشور جهان در آن حضور یافتند و این تعداد به غیر از چهره‌های برجسته فلسفه در ایران است. به گزارش پایگاه خبری همایش روز جهانی فلسفه در این همایش سه روزه ۱۶ نشست تخصصی برگزار می‌شود و بیش از ۲۰۰ مقاله از سوی استادان و اندیشمندان ایرانی و خارجی ارائه خواهد شد. به اعتقاد صاحب‌نظران برگزاری همایش فلسفه در ایران به عنوان یکی از قطب‌های فلسفه شرق از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. شاید مهم‌ترین نکته در برگزاری این همایش، عزم جدی جمهوری اسلامی برای انقلاب بزرگ در علوم انسانی باشد. تحول سرنوشت‌سازی که وقتی از دریچه تقویت فلسفه اسلامی در مقابل فلسفه مادی به آن نگاه شود، اهمیت بسیار زیاد آن قابل درک است. به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، یکی از دلایل اقدام سیاسی یونسکو همین موضوع یعنی تلاش برای تضعیف گسترده علوم انسانی مادی در مکتب اشراق است.
محاط محیط نمی‌شود
به عبارت دیگر می‌توان گفت جمهوری اسلامی ایران به عنوان کانون پویای جهان اسلام اینک به دنبال تحقق پویایی «خداشناسی» در فلسفه مدرن است. به عبارت دیگر در این هدف، مجرای تحلیل عقلی همه امور انسانی، فلسفه اصلی خلقت بر مدار خداشناسی است. هم از این رو بود که محمود احمدی‌نژاد در سخنرانی خود در این همایش به صورت ویژه، این موضوع را مورد توجه قرار داد. رئیس‌جمهور انسان را مهم‌ترین موضوع آفرینش و همچنین مهم‌ترین هدف انسان را نیل به سعادت ابدی و اوج کمال انسانی دانست و افزود: مقدمه لازم بلکه اساس سعادت و حرکت در مسیر تعالی و کمال، موضوع شناخت خالق انسان و جهان است و مطالبه شناخت خالق هستی، انسان و جهان فطری و همگانی است و انسان به میزان شناخت از خالق و انسان و جهان و همچنین باور آن بزرگ می‌شود و کمال می‌یابد. احمدی‌نژاد با طرح این سؤال که راه شناخت خدا کدام است و برای شناخت خدا چه باید کرد؟ ادامه داد: روشن است که انسان محاط است و به لحاظ حقیقی، محال است به محیط احاطه پیدا کند. وی ذات خداوند را برای انسان دست‌نیافتنی دانست و با بیان اینکه خدا را فقط می‌توان از تجلی اسما و صفات او شناخت، خاطرنشان کرد: به عبارت دیگر آن اسما و صفات خداوند برای انسان قابل دریافت و شناخت است که تنزل وجه انسانی پیدا کند. رئیس‌جمهور با برشمردن حکمت، علم، قدرت، کرامت و خلاقیت به عنوان اسما و صفات خداوند که در حد مطلق خود یک حقیقت است، آنها را با تنزل و تجلی در این عالم برای انسان قابل دریافت و شناخت دانست. احمدی‌نژاد در این زمینه به طرح سؤالاتی پرداخت و تصریح کرد: مجلا و مجرای تجلی این اسما و صفات چیست و کدام موجود در این عالم بالاترین ظرفیت تجلی این اسما را دارد؟ آیا جز انسان موجود دیگری که قادر به دریافت و انعکاس این اسما باشد، وجود دارد؟ وی پاسخ سؤالات خود را اینگونه توضیح داد که اگر انسان خلق نمی‌شد، ظرفی برای معرفی و شناخت برتر اسمای الهی وجود نداشت، بنابراین برای شناخت برتر خداوند باید تجلی او در انسان را شناخت. معلوم است که انسان‌ها هرکدام به نسبتی برخی از این اسما و صفات را منعکس می‌کنند.
انسان عادی، انسان کامل
رئیس‌جمهور با طرح سؤال دیگری مبنی بر اینکه بازتاب کامل اسمای الهی در کجاست؟ گفت: شناخت کامل و بالاترین از تجلی کامل و بالاترین به‌دست خواهد آمد اما سؤال این است که تجلی کامل از کدام انسان است؟ چرا‌که برخی ممکن است بگویند جمع تجلیات الهی در انسان‌ها تجلی کامل و بالاترین است و معلوم است که به دلیل نقص انسان‌ها جمع ناقص تجلیات نمی‌تواند یک تجلی کامل و معرفی کامل باشد. احمدی‌نژاد تأکید کرد: خداوند خود طلب شناخت خودش و یا اسمای خودش را در فطرت انسان قرار داده و از او خواسته است که به قله شناخت یعنی شناخت کامل برسد و همچنین از عدالت و حکمت خدا به دور است که برای پاسخ به این نیاز فطری مجرای مناسبی قرار نداده باشد. بنابراین بدیهی است که تجلی کامل از طریق انسان کامل است؛ همانکه تجلی کامل اسمای الهی در ظرف نهایی وجود انسان است، پس راه شناخت کامل اسمای الهی، شناخت انسان کامل است. رئیس‌جمهور شناخت انسان کامل را فقط از طریق نزدیک شدن به ویژگی‌های او و سنخیت پیدا کردن با او ممکن دانست و تأکید کرد: به میزانی که انسان با انسان کامل سنخیت پیدا می‌کند، در هستی اشراف پیدا می‌کند چرا‌که انسان کامل در حال حرکت تکاملی پیوسته است و هر روز و هر لحظه در یک شأن و مرتبه بالاتر قرار دارد و انسان همراه شده با انسان کامل نیز همواره در حال حرکت است و هر لحظه در مرتبه بالاتر و به تبع آن با اشراف بالاتر و شناخت عمیق‌تر و گسترده‌تر قرار می‌گیرد، بنابراین برای شناخت خدا باید انسان کامل را شناخت. احمدی‌نژاد شناخت و همراهی و تبعیت از انسان کامل را رمز کمال و شناخت حقیقی عنوان کرد و با طرح این سؤال که برای شناخت انسان چه باید کرد؟ توضیح داد: معلوم است که برای شناخت انسان تنها راه، شناخت انسان کامل است و هر مقدار انسان به انسان کامل نزدیک شود و با او قرابت کند، شناخت آن بالاتر و بهتر می‌شود. وی تنها راه شناخت کامل انسان را شناخت و همراهی با انسان کامل برشمرد و اظهار داشت: از منظر دیگر نیز روشن است که اولین مخلوق، نزدیک‌ترین مخلوق به خدا و واجد بالاترین مرتبه کمال است و دیگر مخلوقات در مراحل پایین‌تر قرار دارند و به تعبیر دیگر برترین مخلوق واسطه جریان هستی و اسمای الهی در سلسله مراتب مخلوقات است.
جهان بدون انسان کامل
رئیس‌جمهور اضافه کرد: انسان کامل از یک سو در بالاترین مرتبه کمال و تجلی و نزدیکي به مبدأ هستی قرار دارد و از سوی دیگر واسطه جریان هستی و کمالات به مراتب بعدی مخلوقات است. بنابراین انسان کامل به ذات اشیا، آن‌طور که هستند، آگاه است و اگر جهان از وجود انسان کامل محروم شود، در واقع جریان هستی قطع می‌شود و موجودات در مراتب پایین‌تر هستی از فیض وجود محروم و در نتیجه معدوم می‌شوند. احمدی‌نژاد لازمه جاری شدن هستی در مراتب وجود را وجود انسان کامل عنوان کرد و انسان کامل را معیار حرکت انسان در مسیر سعادت، راه انسان در مسیر کمال و نقطه اوج و مقصد کمال انسان دانست.
فلاسفه ایفای نقش کنند
وی با بیان اینکه تا انسان تحت ولایت انسان کامل قرار نگیرد، طعم حقیقت و شیرینی کمال و شکوفایی استعدادهای الهی را نخواهد چشید، تصریح کرد: روشن است که هنوز حقیقت خلیفهًْ‌اللهی انسان و استعدادهای نهفته در او شکوفا نشده و انسان در مسیر کمال در ابتدای راه است و هنوز طعم علم حقیقی، حکمت، قدرت و رفعت، کرامت، خلاقیت، حلم و هزار اسم الهی را نچشیده است، بنابراین باید اتفاقی بیفتد. احمدی‌نژاد خاطرنشان کرد: با دستیابی بشریت به انسان کامل و با ظهور انسان کامل تمام استعدادهای عالم به فعلیت خواهد رسید و اسما و صفات الهی به طور کامل در زمین متجلی خواهد شد و آنگاه است که بشریت طعم واقعی وصل به حقایق و عدل و عزت و پاکی و رحمت الهی را خواهد چشید و آن روز دیر نخواهد بود و باید در تحقق این وعده الهی و آرزوی شیرین سهم مناسبی داشته باشیم.
پیام آیت‌الله جوادی آملی
پیام آیت‌الله عبدالله جوادی آملی از فلاسفه اسلامی به این همایش نیز جلوه‌ای دیگر از نگاه عقل‌گرای اسلامی به فلسفه را نشان داد. در بخشی از پیام آیت‌الله جوادی آملی آمده است:
«فلسفه مطلق به اندازه توان بشر از ثبات و کلیت و اطلاق برخوردار است لذا می‌تواند ترازوی حق و باطل و صدق و کذب علوم دیگر باشد زیرا در فلسفه الهی نسبیت حقیقت نفی و اطلاق آن ثابت می‌شود، هر چند شناخت اشخاص می‌تواند نسبی باشد و تحول‌های جزئی که در کشف حقیقت رخ می‌دهد نه‌تنها در اصول کلی آن رخنه ایجاد نمی‌کند بلکه در مطالب جامع مربوط به بخش تحول‌یافته علوم جزئی نیز دگرگونی پدید نمی‌آید؛ مثلاً قانون علیت و معلولیت که از مسائل اصلی فلسفه الهی است آن طوری که در این فلسفه مطرح است با تحول‌های فراوان علل و معلول یا دگرگونی شناخت آنها هرگز متغیر نخواهد شد، حتی قانون نیازمندی حرکت به مُحرک و احتیاج آن به مبدأ و منتهی، زمان و مسافت و نیز متحرک با تحول شگرفی که در زبان و زمان عده‌ای از بزرگان دانش تجربی و ریاضی با کوشش میدانی آنها به ساحت علم بشری عرضه شد به طوری که حرکت از آسمان به زمین آمد و سکون از زمین به آسمان رفت و توهم زمین‌محوری رخت بربست و دانش شمس‌مداری جامه مقبولیت در بر کرد ولی هیچ رخداد تازه‌ای در قانون حرکت که در حکمت متعالیه با نگاه فلسفی مورد بررسی قرار می‌گیرد ظهور نکرد و نه قبض بطلمیوس مایه انقباض حرکت جوهری و مانند آن شد و نه بسط کوپرنیک و ریاضی‌دانان دیگر پایه انبساط قانون حرکت بویژه حرکت جوهری شد. غرض آنکه اصول کلی فلسفه الهی ثابت است نه ساکن. لذا تحول زمانی یا زمینی و یا سپهری نه در ضلالت ثبات اصول وی ثلمه‌ای پدید می‌آورد و نه در اطلاق آن آسیب نسبیت نفوذ می‌کند. چنین معرفتی که در صدر معارف بشری نشسته است دانش‌های سودمند فراوانی را رهبری می‌کند و در ظل آنها تمدن ناب را بهره جوامع انسانی می‌کند و شایان فراگیری و گسترش است تا به زعامت آن همه علوم سامان پذیرند. آری عقل سَرَه و برهان یقین‌آور برتر از هر شمس و قمر است چنانچه بزرگ حکیم الهی ایران زمین میرمحمدباقر محقق داماد (1401 – 970ه.ق) چنین نقل فرمود: «لو صور العقلُ لاظَلَمتْ عنده الشمسُ ولو صُورَ الجهلُ لاضائت عنده الظلمه» اگر عقل تصویر شود و به صورت محسوس در آید خورشید نزد او تاریک خواهد بود و اگر جهل تصویر شود و به صورت محسوس در آید، تاریکی نزد او روشن خواهد بود. البته هجرت به کوی فلسفه الهی که مهبط ثبات و معدن اطلاق مافوق است در حوصله هر سالک نیست.
نیاید جز ز مَه رویی، طواف برج‌ها کردن
که مادون را رها کردن نباشد کار هر دونی».