سید‌محمد فخار:
نهمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای تاکید دیگری بر نقش بی‌بدیل جمهوری اسلامی در همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بود. در اجلاس نخست‌وزیران این سازمان گفت‌وگو درباره همکاری‌های چندجانبه و امنیتی منطقه از مسائل و محورهای مورد بحث بود. جمهوری اسلامی نیز در این نشست با تاکید بر امنیت و ثبات بسترساز برای رشد اقتصادی منطقه بر درک مشترک کشورها، افزایش رایزنی‌ها، طراحی مشترک نقشه راه و نقش موثر برخی کشورها در مقابله با تهدیدات و چالش‌ها تصریح کرد. ایران که در اجلاس نهم شانگهای در سطح معاون اول رئیس‌جمهور در شهر دوشنبه حاضر شد، با تاکید بر اهمیت نقش خود در منطقه بر 2 محور اقتصاد خاورمیانه تمرکز داشت. موضوع ترانزیت کالا و انرژی در میان کشورهای شانگهای از یک‌سو و محوریت حائز اهمیت ایران در میان کشورهای عضو سازمان شانگهای از سوی دیگر باعث شد پیشنهاد «عضویت رسمی ایران در پیمان شانگهای» به عنوان یکی از اهداف مهم تلقی شود. محمدرضا رحیمی که در رأس هیاتی به تاجیکستان سفر کرده بود، در این سفر یکی از اهداف پیش روی جمهوری اسلامی برای اجلاس شانگهای را «تلاش ایران براي پیوستن به اعضای اصلی شانگهای» اعلام کرد و با اشاره به اینکه ایران جزو اعضای ناظر سازمان همکاری شانگهای است، به تلاش هیات ایرانی در ارائه پیشنهاد عضویت اصلی در سازمان همکاری شانگهای را تبيين کرد. سازمان همکاری شانگهای که شامل کشورهای ایران، روسیه، قزاقستان، چین، ازبکستان، تاجیکستان، پاکستان، افغانستان و مغولستان به عنوان اعضای اصلی و ناظر می‌شود، در سال 2001 به منظور گسترش همکاری‌های چندجانبه امنیتی، اقتصادی، افزایش سطح بازرگانی بین کشورهای عضو، همکاری‌های بانکی، باشگاه مشترک انرژی و همکاری‌های فرهنگی تشکیل شد تا بسترساز استقلال کشورهای قدرتمند آسیا از قدرت‌های غربی شود. از این‌رو جمهوری اسلامی با تمرکز بر شرکت در سازمان همکاری شانگهای، تلاش خود را برای تشکیل جبهه‌اي دیگر در زمینه اقتدار شرق در برابر غرب به کار بست. توجه به این مهم بود که رحیمی معاون اول رئیس‌جمهور را بر آن داشت تا با اشاره به موضوع پیوستن کشورمان به جمع اعضای سازمان همکاری شانگهای اعلام کند که: با پیوستن جمهوری اسلامی ایران به جمع اعضای اصلی این سازمان و با اتفاق و اتحادی که باید در این سازمان شکل بگیرد، امیدواریم بتوانیم در تحولات منطقه‌ای و اقتصادی و بویژه در بخش ترانزیت نقش‌آفرین باشیم. معاون اول رئیس‌جمهور در این زمینه ایران را کشوری استراتژیک برای کشورهای منطقه دانست و گفت: امروز کشورهای منطقه بدون حضور ایران قادر نخواهند بود اقتصاد خود را از وضعیت فعلی ارتقا دهند. وی اظهار داشت: جمهوری اسلامی امروز در بخش ترانزیت نقش مهمی را در منطقه ایفا می‌کند به‌گونه‌ای که کشورهای عضو سازمان شانگهای دیگر بدون ایران نخواهند توانست در بخش ترانزیت به پیشرفت قابل قبولی دست پیدا کنند. مبارزه با تروریسم، همکاری در زمینه ترانزیت و مبارزه جدی با مواد مخدر و همچنین افزایش امنیت منطقه‌ای از جمله پیشنهادهای اساسی جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس بود که معاون اول رئیس‌جمهوری کشورمان در جمع خبرنگاران به آنها اشاره کرد. اما معاون اول رئیس‌جمهور در پایان سفر 2 روزه به تاجیکستان دستاوردهای شرکت در اجلاس نخست‌وزیران شانگهای را مثبت ارزیابی کرد. وی گفت: هیات ایرانی در این سفر به نتایج مطلوبی رسید؛ قبل از آغاز اجلاس سازمان همکاری شانگهای ما ملاقاتی با رئیس‌جمهور تاجیکستان داشتیم که در این ملاقات یکبار به طور کلی همه موافقتنامه‌های فی‌مابین را بررسی کردیم. وی تصریح کرد: پیش از جلسه با رئیس‌جمهور تاجیکستان که نتایج مطلوبی هم در پی داشت هیات ایرانی با 8 تن از مسؤولان اقتصادی، دانشگاهی و فرهنگی تاجیکستان جلسه‌ای در رابطه با روابط بازرگانی و اقتصادی برگزار کردند که این جلسه هم خوشبختانه نتایج مطلوبی در پی داشت. رحیمی با اشاره به رایزنی‌های کامران دانشجو وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با مسوولان تاجیک نیز اظهار داشت: وزیر علوم مذاکراتی در رابطه با تبادل دانشجو و تربیت استادان داشت که در کل این مذاکرات هم تصمیمات خوبی برای 2 کشور در پی داشت که در آینده نتایج آن روشن‌تر خواهد شد. وی با اشاره به اجلاس سازمان همکاری‌های شانگهای نیز گفت: سازمان شانگهای، سازمانی است که ابتدا براي رفع مناقشات مرزی و ايجاد امنیت در مرز تشکیل شد و بحث اصلی نیز میان روسیه و چین بود اما اندک‌اندک کشورهای آسیای مرکزی در این سازمان عضویت یافته و رسما سازمان همکاری شانگهای به وجود آمد. رحیمی با بیان اینکه سازمان همکاری شانگهای بدون ایران کارش ناقص است، گفت: درباره ترانزیت ایران یک پل ارتباطی است البته بدون ایران راه تاریخی ابریشم نیز به معنای واقعی نمی‌تواند بستر ترانزیتی آسیا، اروپا و آفریقا را به وجود آورد لذا اگر این سازمان قصد دارد که کار خود را کامل کند باید ایران هم عضو این سازمان شود. وی تاکید کرد: اکثر کشورهایی که عضو رسمی سازمان شانگهای هستند تمایل به عضویت یافتن کشورمان به عنوان یک عضو رسمی در این سازمان دارند البته ممکن است که برخی کشورها به بهانه‌های مختلف آن را به تاخیر بیندازند اما ما امیدواریم که در آینده این مساله شکل بگیرد. معاون اول رئیس‌جمهور در پایان با اشاره به مذاکرات خود با نخست‌وزیر پاکستان نیز گفت: مذاکره با نخست‌وزیر پاکستان و مجموعه مذاکراتی که در این سفر داشتیم را باید پیگیری کنیم تا به نتیجه مطلوب برسیم. اما در حاشیه اجلاس نخست‌وزیران سازمان همکاری شانگهای در دوشنبه پایتخت تاجیکستان، رحيمي با سران کشورهای شرکت‌کننده در نهمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای دیدار و گفت‌وگو کرد. رحیمی علاوه بر دیدار با امام علی رحمان رئیس‌جمهور تاجیکستان، دیدارهای جداگانه‌ای با نخست‌وزیران کشورهای چین، مغولستان، افغانستان، پاکستان و قزاقستان داشت و با ون‌جیابائو نخست‌وزير چین، کریم ماسیم‌اف نخست‌وزیر قزاقستان، یوسف رضا گیلانی نخست‌وزیر پاکستان، کریم خلیلی معاون رئیس‌جمهور افغانستان و نخست‌وزیر مغولستان به‌طور جداگانه دیدار و بر ضرورت همکاری‌های منطقه‌ای، دوجانبه و چندجانبه تاکید کرد. نخست‌وزیران کشورهای مذکور نیز در این دیدار خواستار گسترش همکاری‌ها با جمهوری اسلامی ایران شدند.