حامد نجفی مهر: همیشه برای اطلاع از ناگفته‌ها یا جزئیات طرح‌های بزرگ و ملی بهتر است سراغ افرادی برویم که در گروه‌های نظارتی مشغول به فعالیت هستند. طرح تحول سلامت هم که از جمله طرح‌های ملی به شمار می‌آید از نیمه اردیبهشت‌ماه زیر ذره‌بین نظارتی نمایندگان مجلس و بویژه اعضای کمیسیون بهداشت و درمان وارد فاز اجرایی شد تا چهره نظام سلامت را دگرگون کند اما از زمان آغاز طرح تاکنون نقاط قوت و ضعف گوناگونی از زبان کارشناسان و ناظران طرح برای آن بیان شده است. برهمین اساس از حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس دعوت کردیم تا ضمن بازدید از بخش‌های گوناگون روزنامه «وطن‌امروز» به عنوان شخصی که در رأس اصلی‌ترین گروه نظارتی این طرح قرار دارد، جزئیات و ناگفته‌های بیشتری را از اجرای طرح تحول سلامت و چالش‌های پیش روی این طرح در اختیار ما قرار دهد. شهریاری در بین صحبت‌های خود به نکات جالبی درباره وضعیت سلامت در کشور، بودجه و اعتبارات، فرصت‌ها و تهدیدات و همچنین پاشنه آشیل دولت در مراحل اجرای طرح تحول سلامت اشاره کرد. به باور این نماینده مجلس کمبود اعتبار و بودجه در اجرای طرح تحول سلامت مهم‌ترین چالش پیش روی دولت خواهد بود.
متن کامل گپ‌و‌گفت «وطن‌امروز» با حسینعلی شهریاری پیش روی شماست.
آقای شهریاری! اهمیت طرح تحول نظام سلامت چیست؟ چه الزامی در جامعه به وجود آمد که ضرورت ایجاد تحول در رویه بهداشتی ـ درمانی حوزه سلامت احساس شد؟
در قانون برنامه چهارم ماده‌ای داشتیم که در آن پیش‌بینی شده بود تا پایان برنامه چهارم سهم پرداختی از جیب مردم برای هزینه‌های سلامت و درمان به زیر 30 درصد برسد. بررسی‌ها نشان می‌داد در نخستین سال اجرای برنامه چهارم 3 درصد بیماران به دلیل هزینه‌های درمان زیر خط فقر قرار می‌گیرند بنابراین در ماده90 قانون برنامه چهارم پیش‌بینی شد این رقم به زیر یک درصد برسد. متاسفانه این رویه در برنامه چهارم تحقق پیدا نکرد. نه تنها پرداخت از جیب بیمار به زیر 30 درصد نرسید بلکه روند معکوسی را در پیش گرفت و به 70 درصد رسید و میزان بیمارانی هم که به خاطر هزینه‌های درمان زیر خط فقر قرار می‌گرفتند از 7 تا 15درصد براساس آمارهای گوناگون گزارش می‌شد.
بنابراین نمایندگان در قانون برنامه پنجم پیش‌بینی کردند 10درصد از محل هدفمندی یارانه‌ها برای سلامت اختصاص پیدا کند. همه جای دنیا سهم پرداختی دولت برای درمان بیماران بالاست اما متاسفانه در کشور ما تا به حال چندان که باید به این موضوع توجه نشده و رویه برعکس بود. براساس آماری که در سال 88 داشتیم سهمی که دولت پرداخت می‌کرد حدود 20 درصد بود. در سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری هم برای برنامه پنجم دوباره تاکید شده بود که سهم پرداختی از جیب مردم کاهش پیدا کند. حدود 20 سال پیش که من به عنوان رئیس یکی از مراکز دانشگاهی به همراه دیگر دوستان به خدمت مقام معظم رهبری رسیدیم ایشان آن زمان موضوع پرداخت از جیب بیماران را مورد اشاره قرار دادند و این شعاری را که هم‌اکنون پشت دفترچه‌های درمانی نوشته شده است، مطرح کردند. ایشان بیان داشتند زمانی که فردی بیمار می‌شود دغدغه‌ای به جز بیماری نباید برایش وجود داشته باشد. اما متاسفانه هیچکدام از این برنامه‌ها محقق نشد.
اگر این موضوع در سنوات گذشته به تصویب رسیده بود چرا اجرای آن به صورت جدی پیگیری نمی‌شد و چه چیزی نمایندگان را مصمم به اجرای این طرح بر زمین مانده کرد؟
سال 93 دغدغه نمایندگان بیشتر شد به این دلیل که پرداخت از جیب بیماران بشدت اوج گرفت و این موضوع در زمان تصویب بودجه سال 93 با دقت ویژه‌ای مدنظر نمایندگان و اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس قرار گرفت. دلیل افزایش چند برابری هزینه‌های درمان و سلامت هم افزایش قیمت دلار بود. به صورت تقریبی می‌توان گفت نرخ دولتی آن 5/2 برابر شد و آزاد آن هم از 3 برابر بیشتر شد. همین موضوع مردم را بشدت گرفتار کرد و همه آرزو می‌کردند بیمار نشود چون اگر پایشان به مراکز درمانی باز می‌شد از لحاظ مالی دچار مخاطرات جدی می‌شدند. به همین دلیل نمایندگان تصمیم گرفتند به هر طریقی که ممکن است به وضعیت بیماران و کاهش هزینه آنها کمک کنند. در نتیجه برنامه کاهش پرداخت از جیب بیماران مورد توجه ویژه نمایندگان قرار گرفت.
برای محقق‌کردن این هدف و جبران منابع مالی آن برای دولت چه پیش‌بینی‌هایی توسط نمایندگان صورت گرفت؟
درکمیسیون بهداشت و درمان مجلس با همکاری همکاران در کمیسیون برنامه و بودجه و هماهنگی کمیسیون تلفیق پیشنهاد شد یک درصد به مبلغ مالیات بر ارزش افزوده اضافه شود و به حوزه سلامت اختصاص پیدا کند تا گشایشی در اعتبار اجرای طرح‌های درمانی فراهم شود. همین یک درصد حدود 3 هزار میلیارد تومان می‌شود که اگر به حوزه سلامت اختصاص یابد برای کاهش هزینه‌های درمان روستاییان آن هم با اولویت پیشگیری و بهداشت مصرف می‌شود. همچنین برای افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی هزینه می‌شود. اگر مبلغی هم اضافه آمد برای تجهیز بیمارستان‌های مناطق محروم و تازه‌ساز هزینه می‌شود. 10 درصد از محل هدفمندی یارانه‌ها هم منبع دومی بود که برای اجرای طرح‌های درمانی در نظر گرفته شد. این میزان هم 4هزار و 800 میلیارد تومان می‌شود که توسط مجلس تصویب شد تا طبق بند ب ماده 34 هزینه شود. این مورد هم برای بیماران صعب‌العلاج و سرطانی و برای آموزش و ماندگاری پزشکان در مناطق محروم در نظر گرفته شد که مجموع این دو بودجه نزدیک 8 هزار میلیارد تومان شد. 5 درصد عوارض ورودی اتومبیل‌های خارجی که در حدود 150میلیارد تومان برآورد شد نیز به آن اضافه کردیم تا از این منبع هم حدود هزار دستگاه آمبولانس استاندارد خریداری شود و در اختیار مناطق محروم قرار گیرد. از طرف دیگر مالیات بر دخانیات هم حدود 80 میلیارد تومان بیشتر از آن سهمی که دولت پیش‌بینی کرده بود اضافه کردیم تا به کمک اجرای طرح بیاید. البته 500 میلیارد تومان هم برای حق جذب پرسنل در نظر گرفتیم که این مبلغ پیش از این از درآمدهای اختصاصی بیمارستان‌ها پرداخت می‌شد بنابراین بیمارستان‌ها نمی‌توانستند کیفیت را ارتقا دهند چون بودجه را مجبور بودند به پرسنل بدهند. در بودجه 93 حدود 9 هزار میلیارد تومان به بودجه دولت اضافه شد.
البته این را هم باید بگویم که دولت هم با این موضوع همراه بود و برای اولین‌بار سلامت جزو اولویت‌های دوم و سوم دولت قرار گرفت. متاسفانه همیشه این موضوع از اولویت‌های دوازدهم به بعد دولت‌ها بوده است.
پیشنهاد شما برای مدیریت این منابع مالی چیست؟
آرزوی ماست که این تحولات اتفاق بیفتد اما نگرانی‌هایی هم داریم. من هنوز اعتقاد دارم که درمان هزینه‌بر است. کشورهای پیشرفته آمریکایی و اروپایی از پس هزینه‌های درمان بر نیامده‌اند و این منابع مالی که در دست داریم باید با اولویت پیشگیری و بهداشت هزینه شود تا مردم بیمار نشوند. درحال حاضر مشکل جدی درباره بیماری‌های غیر واگیر داریم. در راس آنها چاقی است که باعث می‌شود افراد دیابت و بیماری قبلی و عروقی و انواع سرطان‌ها را بگیرند. پس باید اولویت اول صرف منابع با پیشگیری باشد اما زمانی که مردم بیمار شدند هم چاره‌ای نیست باید دولت هزینه‌ها را پرداخت کند.
مهم‌ترین دغدغه شما در اجرای طرح تحول سلامت کدام است و نگرانی شما در اجرای این طرح ملی بیشتر مربوط به کدام حوزه نظام سلامت است؟
دغدغه ما این است که از نظر منابع مالی کم بیاوریم. حدود 9 هزار میلیارد به بودجه اضافه شده اما بیم آن می‌رود که پول کم بیاوریم. دولت برنامه‌ای داشت که مردم برای هدفمندی ثبت‌نام نکنند که محقق نشد. در حال حاضر منابعی که از محل هدفمندی به دست خواهد آمد بیشتر صرف پرداخت یارانه‌ها به مردم خواهد شد و با اینکه مجلس دولت را مکلف کرد که دهک‌های بالا و پردرآمد را حذف کند اما دولت به دلایلی این کار را انجام نداد. اگر منابع کافی به دست نیاید دولت در اجرایی کردن طرح با مشکل روبه‌رو خواهد شد. از طرفی رئیس‌جمهور و معاونان وی درباره طرح تحول صحبت‌هایی کرده و وعده‌هایی به مردم داده‌اند و مردم امیدوار شدند. اگر در وسط کار دچار کمبود منابع مالی شویم برای دولت خیلی بد می‌شود و مردم هم دچار سرخوردگی می‌شوند.
با توجه به این وضعیت و احتمال ضعیف‌شدن منابع مالی چطور می‌توان این طرح را به سرانجام رساند؟
نمایندگان اعتقاد دارند با توجه به نادرست از آب درآمدن پیش‌بینی‌ها درباره موضوع یارانه‌ها دولت باید بر مدیریت صحیح منابع متمرکز شود. اولویت اول و جدی را باید درباره بهداشت و پیشگیری بگذارد و مدیریت را ارتقا دهد. بهره‌وری را در نظام سلامت ارتقا دهد تا با این منابع موجود برای جاهایی که لازم است بتوان هزینه کرد. در برخی جاها اگر هزینه کنیم شاید خیلی ثمری نداشته باشد به‌عنوان مثال برای سرطان‌های پیشرفته که با دارو جواب نمی‌دهند هر چقدر هزینه شود مشکلی از بیمار حل نمی‌شود. بنابراین نباید بگذاریم کار به اینجا برسد. پس باید در حوزه پیشگیری متمرکز شویم. نکته دوم هم این است که درباره مخارج کوتاه‌مدت با تصمیم‌گیری درست و با ارتقای بهره‌وری در مراکز درمانی از اسراف و اتلاف منابع جلوگیری شود.
ارزیابی شما از نقاط ضعف و قوت اجرای طرح تحول سلامت از نیمه اردیبهشت تاکنون چگونه است؟
ما در حوزه سلامت زمانی راضی هستیم که رضایتمندی مردم را داشته باشیم، خوشبختانه در اجرای طرح مردم تا این زمان راضی هستند. من هم تاکنون دو، سه منطقه را در شیراز، تایباد و در مراکزی که طرح تحول سلامت را اجرا کرده‌اند بازدید کرده‌ام. بسیاری از امور به خوبی اجرا می‌شود و کاهش پرداختی از جیب بیماران محسوس است. همین مورد هم رضایتمندی نسبی بیماران را به همراه داشته است. البته زمان زیادی از اجرای این طرح نگذشته است و زمان بیشتری برای قضاوت نیاز دارد اما در همین مقطع دغدغه‌ای هم برای نمایندگان به‌وجود آمده چرا که خیلی از بیمارستان‌های مناطق محروم تجهیزات ندارند، پزشک ندارند و تمام این بیماران سرازیر می‌شوند به مراکز استان‌ها؛ ما نگران هستیم که مشکلات شهرهای کوچک همچنان باقی بماند.
آیا شما هم به این موضوع معتقد هستید که مهم‌ترین نقطه ضعف در اجرای این طرح نادیده گرفتن مناطق محروم است؟
بله، البته زمان زیادی از اجرای طرح نگذشته است اما بیشترین نگرانی از ناحیه مناطق محروم و نادیده‌گرفتن شرایط نواحی کم برخوردار احساس می‌شود البته وزیر بهداشت قول داده متخصصان را به مناطق محروم اعزام کند و بیمارستان‌های مناطق محروم را هم تا آنجا که امکان دارد تجهیز کند و به سمت این نرویم که هر چه پول داریم در چند مرکز بزرگ دانشگاهی هزینه شود و مناطق محروم همچنان بلاتکلیف بمانند. باید اولویت طرح را برای مناطق محروم و روستاییان قرار دهیم.
برای ترغیب پزشکان در مناطق محروم از چه سیاست تشویقی قرار است استفاده شود؟ برخی از اعضای کمیسیون بهداشت از نحوه تجهیز مناطق محروم و تشویق پزشکان برای حضور در این مناطق ناراضی هستند.
من درباره نارضایتی همکاران کمیسیون درباره نحوه تشویق پزشکان برای خدمت‌رسانی در مناطق محروم با معاون درمان و معاون پشتیبانی منابع نیروی انسانی وزیر بهداشت صحبت کردم و رتبه‌بندی برای شهرها را بررسی کردیم. معیار آنها شهرهایی است که دانشگاه علوم پزشکی دارند و اگر شهری دانشگاه علوم پزشکی دارد به هر حال دارای هیات علمی است و از امکانات برخوردار است اما در کل تا زمانی که ما در شهرهای بزرگ و دانشگاهی آنقدر امکانات بگذاریم و آنقدر درآمد برای پزشکان متخصص ایجاد کنیم، انگیزه‌ای برای عزیمت پزشکان به مناطق محروم نخواهد ماند. در شهرهای کوچک به دلیل اینکه متخصص حضور ندارد بیماران به شهرهای بزرگ‌تر می‌روند بنابراین در آنجا تعداد عمل‌ها زیاد می‌شود و درآمد پزشکان بالا می‌رود. پس تمایلی برای رفتن به مناطق محروم نخواهند داشت.
ما باید آنقدر اختلاف دریافتی پزشکان در مناطق محروم و مناطق برخوردار را زیاد کنیم که انگیزه‌ای باشد برای اینکه پزشکان به خدمت در مناطق محروم مایل شوند. البته هنوز این مورد اتفاق نیفتاده است.
برای تحقق این موضوع وزارت بهداشت باید از چه ابزاری استفاده کند؟
قرار شده مبلغی به عنوان فیکس پیمنت در نظر بگیرند. این مبلغ برای ایجاد انگیزه در پزشکان اعزامی به مناطق محروم پرداخت می‌شود. پزشکان این مناطق به این دلیل که بیمار کم است از سطح درآمد پایینی برخوردار هستند و برای اینکه سایر پزشکان برای خدمت در این مناطق تشویق شوند قرار شده است مبلغی به عنوان فیکس پیمنت دریافت کنند.
از نظر شما چه زمانی طرح تحول سلامت به هدف اصلی نزدیک شده و به قول معروف تحقق یافته است؟
زمانی که مناطق محروم تحول را احساس کردند، طرح تحول سلامت به تحقق رسیده است. ما باید کاری کنیم که در مناطق محروم پزشک متخصص جذب شود. باید درآمد برای آنها در نظر گرفت به همین دلیل در مجلس سال گذشته قانونی تصویب کردیم که 30درصد ورودی دانشگاه علوم پزشکی از کاردانی گرفته تا فوق تخصص در همه رشته‌ها از نیروهای بومی گزینش کنند به این دلیل که احتمال ماندگاری نیروی بومی در منطقه بیشتر است. ما در زاهدان پزشکانی را داریم که بچه‌های بومی استان بوده‌اند، فوق تخصص گرفتند و در استان ماندگار شدند اما افرادی که از خارج از استان آمدند ممکن است چندسالی برای اینکه خبره شوند در شهرستان‌ها بمانند اما تا وضع‌شان خوب می‌شود استان را رها می‌کنند. یک راه دیگر هم این است که باید آنقدر پول به آنها داد که برای خدمت در مناطق محروم راضی شوند اما این بودجه کفاف چنین کاری را نمی‌دهد که پزشکی که در تهران یا اصفهان کار می‌کند راضی شود به نیکشهر سیستان و بلوچستان برود. دوم اینکه از نظر قانونی هم آنقدر دست ما باز نیست که شخصی را منتقل کنیم. اما اگر در مناطق خیلی محروم امکاناتی فراهم کنیم که اورژانس ابتدایی برای بیمار ارائه کنیم و بعد با هلیکوپتر به نزدیک‌ترین محل مجهز منتقل کنیم، شاید از نظر اقتصادی مقرون به صرفه‌تر باشد تا اینکه یک بیمارستان 30 تختخوابه در مناطق محروم بسازیم. از نظر اقتصادی ثابت شده که زیر500 تخت از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست اما ما 10 تخت و 30 تخت و 120تخت ساخته‌ایم. این به این معنی است که نمی‌توان تمام تخصص‌ها را در آن مرکز داشته باشیم.
چرا حال و اوضاع نظام سلامت ما تا این حد مشکل دارد؟ این مشکلات را ناشی از چه می‌دانید؟
در تمام دنیا برای ساخت بیمارستان و تقسیم ادوات پزشکی حساب شده و براساس استاندارد عمل می‌شود اما در ایران تصمیم‌گیری روی یکسری موضوعات سیاسی یا فشار نماینده‌ها و موضوعات اینچنینی صورت می‌گیرد. در مجلس سوم 90 بیمارستان در جاهایی پیشنهاد داده شد ساخته شود که شاید تا 50 سال دیگر هم بیمارستان تجهیز نشود. این مشکلات هنوز وجود دارد. ما در قانون برنامه پنجم معیاری را تعریف کردیم که براساس سطح‌بندی وضعیت خدمات بیمارستانی هر شهر و شهرستان را مشخص می‌کند. یعنی در این شهرستان با این جمعیت چند تخت با چه تجهیزات و تخصص‌هایی لازم است. همان کاری که در کشورهایی مانند انگلیس و استرالیا انجام داده‌اند اما در اجرای آن با مشکل مواجه هستیم. تعداد دستگاه ام آرآی که در تهران وجود دارد از خیلی از کشورهای پیشرفته بیشتر است. چون ما معیاری پیش‌بینی نکردیم. ما پول نفت را هر طور خواستیم براساس یکسری روابط و رانت استفاده کردیم. نتیجه آن این شده که امکاناتی فراهم کردیم که همه پزشکان در مراکز خاصی نگه داشته می‌شوند و کسی رغبت ندارد به مراکز دورافتاده برود.
آقای شهریاری! از مهم‌ترین نگرانی بیماران در یکی، دو سال گذشته موضوع دارو و گرانی آن است. به نظر شما با اجرای طرح تحول سلامت تا چه اندازه این دغدغه بیماران رفع می‌شود؟
ما متاسفانه در زمینه دارو و تجهیزات پزشکی خوب عمل نکردیم. ما برای ساماندهی وضعیت دارو لازم است پروتکل تعیین کنیم که برای این بیمار روش درمانی ما این دارو است و نباید پزشکان با سلیقه خود هر دارویی را تجویز کنند. از طرفی تا امروز یک داروی تازه در اروپا وارد بازار می‌شود که هنوز در خود اروپا هم چندان تجویز نمی‌شود، پزشک ما در فلان روستا همان را تجویز می‌کند که در یک مجله خارجی دیده است. بدون اینکه ببیند ضرورتی دارد یا ندارد. طرح ژنریک دارویی که داشتیم اما متاسفانه خراب شد، طرحی بود که در همه کشورهای دنیا اجرایی می‌شود. براساس آن طرح هر پزشکی هر طور که مایل بود نمی‌تواند دارو تجویز کند.
یکی از دلایل ورشکستگی بیمه‌ها هم همین است. هر کس هر طور خواست تجویز می‌کند. پزشک بدون معاینه و نشستن بر بالین بیمار تمام آزمایش‌ها و سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی را برای بیمار تجویز می‌کند و به بیمار و بیمه فشار می‌آورد. ما در مدیریت این موضوع ضعیف عمل کردیم. حال وضعیت دلار و گرانی چندباره دارو را هم به این ضعف مدیریتی اضافه کنید تا وضعیت دارو و تجهیزات پزشکی روشن‌تر شود. در بحث تجهیزات پزشکی هم چون وارداتی است و با دلار سروکار دارد، همین شرایط وجود دارد. به عنوان نمونه من در بیمارستان دانشگاهی فعال هستم و چون بودجه در دست دارم مدام تجهیزات را به روز می‌کنم در حالی که در هیچ یک از کشورهای پیشرفته با چنین شتابی عمل نمی‌شود. یکی از همکاران چشم پزشک من می‌گفت در انگلستان از دستگاهی برای برداشتن نمره عینک استفاده می‌کرده که مربوط به 10 سال گذشته بوده است یا اینکه خیلی از مراکز معتبر پزشکی دنیا ادوات و تجهیزات را اجاره می‌کنند. این به این معناست که ما در بحث تجهیزات پزشکی نه خدمات درست داشتیم و نه مدیریت کرده‌ایم و نه اینکه در قیمت‌ها نظارت کرده‌ایم. همیشه هم خریدهای خارجی در همه حوزه‌ها پورسانت و دلار دارد. پس افراد بدشان نمی‌آید بروند و خرید خارجی داشته باشند البته وزارتخانه در حال حاضر می‌خواهد این موضوع را مدیریت کند و به نظر من تا حدودی هم موفق بوده است. برای مثال لنزهای داخل چشمی 550هزار تومان بود که با اجرای طرح تحول همان لنز 220هزار تومان برای وزارت بهداشت تمام می‌شود. برای اینکه مدیریت کرده و رقابت ایجاد کرده است. درباره دارو هم قیمت خیلی از داروهای خارجی کاهش پیدا کرده است اما باز هم یکی از همکاران می‌گفت با اینکه قیمت داروها کاهش پیدا کرده اما در ترکیه همین داروها از ایران ارزان‌تر است که این موضوع را نشان می‌دهد که هم شرکت‌های خارجی به ما زور می‌گویند و گران‌تر می‌فروشند و هم‌اینکه ما مدیریت نداشته‌ایم. ما چند جلسه با دیناروند، رئیس سازمان غذا و دارو داشتیم و به ما گزارش دادند و چشم‌انداز روشنی را ترسیم کرده‌اند.
ما هم رصد می‌کنیم. قول دادند امسال 600میلیون دلار در زمینه دارو و تجهیزات کاهش هزینه داشته باشیم. بویژه اینکه با مطرح شدن بحث اقتصاد مقاومتی، چاره‌ای نداریم و باید منابع داخلی را مدیریت کنیم.
یک سال از عمر دولت یازدهم گذشته است. اگر بخواهید به عملکرد آن در حوزه سلامت نمره بدهید، چه نمره‌ای را در نظر می‌گیرید؟
دستگاه سلامت در این دولت یک نکته مثبت مهم داشت و آن هم این بود که دولت به حوزه سلامت با دید مثبت نگاه می‌کرد و این موضوع را جزو اولویت‌های اول و دوم قرار داد.
در انتخابات سال گذشته چنین بود که همه کاندیداها می‌خواستند بگویند به حوزه سلامت توجه ویژه داریم و این یک حرکت مثبت بود. در تمام دنیا این طور است. اوباما هم روی تامین اجتماعی و درمان مانور داد. در ایران هم خوشبختانه این نگاه پس از رای آوردن رئیس‌جمهور ادامه پیدا کرد و وجود هاشمی در وزارت بهداشت و درمان با توجه به روابطی که با رئیس‌جمهور داشت، باعث شد به حرف‌های این وزیر بیشتر توجه شود و خواسته‌ها را تحقق بخشند. به همین دلیل بود که در حوزه سلامت ضمن اینکه 9هزار میلیارد بودجه در مجلس تصویب شد، دولت و معاونت نظارت راهبردی ریاست‌جمهوری در کمیسیون تلفیق و صحن علنی مجلس به عنوان موافق صحبت کردند. فکر می‌کنم زمانی حوزه سلامت را مثبت ارزیابی می‌کنم که رضایتمندی بیماران را داشته باشیم. در حوزه درمان این رضایتمندی شروع شده است. در حوزه پیشگیری که به چشم کسی نمی‌آید باید بیشتر کار کنیم. ما نباید بگذاریم مردم بیمار شوند. اگر در بهداشت خوب کار کنیم هزینه‌های‌مان در درمان کاهش می‌یابد.
برخی معتقدند دولت در روندی که در پیش گرفته با چالش‌هایی مواجه می‌شود. تا چه اندازه با این مورد موافق هستید؟
ما نگرانیم دولت دچار کمبود منابع شود و نتواند طرح تحول سلامت را ادامه دهد. من به وزیر بهداشت هم گفتم اگر نتوانید این را ادامه دهید پاشنه آشیل دولت خواهد شد. وقتی رئیس‌جمهور و معاونان وی و وزیر بهداشت برای اجرای طرح تحول سلامت وارد میدان شده‌اند، اگر خدای‌نکرده (البته ما آرزو می‌کنیم این اتفاق نیفتد) طرح متوقف شود تاثیر بسیار بدی بر مردم خواهد داشت. در حال حاضر مردم امیدوار شده‌اند و نشانه‌هایی از رضایت در بیماران دیده می‌شود. امیدواریم دولت بتواند با توجه به تغییراتی که در بحث هدفمندی یارانه‌ها اتفاق افتاد یا از طریق حذف دهک‌های بالا یا از هر راه دیگری برای تولید و صنعت و بهداشت و درمان پول و منابع مالی به دست آورد.
یکی از نگرانی‌ها علاوه بر بودجه، عملکرد پزشکان در این طرح است. به طور مثال مشکلاتی مانند زیرمیزی و دریافت‌های خارج از قانون، برای رفع این مشکلات چه برنامه‌ریزی‌هایی شده است؟
امیدوار هستیم با اجرای صحیح طرح تحول سلامت مشکل زیرمیزی هم از بین برود. چون درآمد پزشکان را در این طرح افزایش داده‌ایم ضمن اینکه با وزارتخانه رایزنی می‌کنیم که سقفی برای درآمد‌ها هم تعیین کنیم. این نگرانی وجود دارد که پزشکی بی‌دلیل بیمار را عمل کند و هزینه بیخود برای دولت تراشیده شود. البته در کنار آن باید نظارت و بازرسی بیشتر شود و این موضوع مدیریت شود. اگر درست مدیریت نکنیم ممکن است یکسری اتفاقات ناخوشایند دیگر پیش آید.
یکی از بحث‌هایی که راجع به دارو مطرح می‌شود بحث کیفیت داروهای داخلی است. بیماران تا چه حد باید به داروهای داخلی اعتماد داشته باشند، چرا بیشتر پزشکان داروی خارجی تجویز می‌کنند؟
داروهای تولید داخل بویژه داروی ام‌اس تاییدیه اروپا را دارد. اینکه ممکن است یک بیمار به یک دارو خوب جواب ندهد در همه داروها وجود دارد اما اشکالی که ما داریم این است که در مواقعی یک شرکت دارویی یا یک شرکت تجهیزات پزشکی، گروهی پزشکی را به بهانه بازدید و سمینار با هزینه شرکت‌های خارجی به خارج دعوت می‌کند، یعنی یکسری از این عوامل و رانت‌ها وجود دارد که عده‌ای را تشویق می‌کند که شما این وسیله و تجهیزات را سفارش دهید یا این دارو را تجویز کنید. اما درباره داروهای تولید داخل باید بگویم که تمام داروهایی که در داخل تولید می‌شود کف استاندارد را دارد. داروهای با تکنولوژی بالای ما مشابه داروهای خارجی است. برای سرطان و ام‌اس داروهایی ساخته‌ایم که به نظر من کیفیت بالایی دارند. اما داروهای دیگری که داریم کف استاندارد را دارد. اشکالی که در صنعت دارو داریم این است که شرکت‌ها را محدود کرده‌ایم که قیمت را نباید افزایش دهید. هم شرکت تولیدکننده داروی خارجی و هم ایرانی مواد اولیه را از هند و چین می‌خرند. خارجی‌ها برای خرید ماده‌ای دلار بیشتری می‌دهند و سقف استاندارد را تهیه می‌کنند اما ما متوسط استاندارد را می‌خریم. به قول معروف هر چقدر پول بدی آش می‌خوری! ما اگر بخواهیم با تولیدات خارجی رقابت کنیم باید دست شرکت‌های داخلی را باز بگذاریم، یعنی محدود نکنیم که این دارو را باید این مبلغ بفروشی با این شرایط، این شرکت نمی‌تواند مواد درجه یک بخرد تا با شرکت‌های خارجی رقابت کند. به هر حال در حال حاضر با بررسی‌های صورت‌گرفته خیلی از آنتی‌بیوتیک‌ها که ما تولید می‌کنیم قابل رقابت با انواع خارجی است. اما در برخی داروها که خیلی حیاتی نیست ممکن است کمی متفاوت باشد، به‌عنوان نمونه شربت استامینوفن که به بچه می‌دهند برخی‌ها معتقدند از شربت ایرانی باید دو تا سه قاشق به بچه داد تا تب قطع شود که ممکن است تا حدودی صحت داشته باشد اما چاره‌ای نداریم باید به سمت تولید داخل برویم. با اقتصاد مقاومتی باید هر چه داریم در تولید داخل سرمایه‌گذاری کنیم. در تحقیقات پول هزینه کنیم. دانشمندان جوان ما این توانایی را دارند که دارو با کیفیت بالا تولید کنند به شرطی که دستشان را باز بگذاریم و محدودشان نکنیم.
تبلیغات پزشکی و ماهواره‌ای معضل بزرگی در حوزه سلامت شده است. آیا وزارت بهداشت نمی‌تواند نظارت کافی بر این مورد داشته باشد؟
ما برای تبلیغات پزشکی قانون داریم. در آن قانون هم نظام پزشکی، تعزیرات حکومتی، وزارت ارشاد و هم وزارت بهداشت وظایفی را برعهده دارند و مشخص شده است تا تیمی کار کنند و تبلیغات پزشکی را کنترل کنند. اما زمانی که رسانه به صورت ماهواره‌ای وارد عمل شود شاید مقابله با آن سخت باشد. ضمن اینکه برخورد با آنها که باید توسط نیروی انتظامی صورت گیرد نیازمند نیروی انسانی بسیاری است. در برخی رسانه‌های خارجی آدرس و تلفن برای فروش محصول خود اعلام می‌کنند که در برخورد با آنها با کمبود نیرو مواجه هستیم. یعنی نیروی انتظامی باید امکانات گسترده‌ای در اختیار داشته باشد تا زمانی که در ماهواره تلفن اعلام شد یا آدرس داده شد به آن آدرس مراجعه کند و به همراه بازرسان وزارت بهداشت با آن فرد برخورد کند. تا به حال چندین جلسه هم برای این موضوع تشکیل شده است اما برون‌داد مثبتی نداشته و تا به حال موفق نبوده‌ایم. فکر می‌کنم باید بیشتر کار فرهنگی کنیم و مردم را آگاه کنیم تا به این سمت نروند یا اگر می‌خواهند دارو یا تجهیزات پزشکی بخرند با پزشک مشورت کنند. اینکه فکر کنیم که همه چیز را صددرصد باید بست شاید با دنیای ارتباطات امروزی همخوانی نداشته باشد.
آقای شهریاری! به نظر شما بهترین راه برای از بین بردن زیرمیزی چیست؟
چشم تنگ دنیادوست را یا قناعت پر کند یا خاک گور. متاسفانه در تمام گروه‌ها افرادی هستند که طمع زیادی دارند و پول درآوردن را از هر راهی مجاز می‌دانند اما اگر نظارت بیشتر باشد شاید بتوان تا حد زیادی از این ناهنجاری‌ها کاست. خیلی از این مسائل به مردم ما مربوط می‌شود.
خیلی وقت‌ها مردم پول داده‌اند یعنی زیرمیزی را پرداخت کرده‌اند و می‌گوییم بیا شکایت کن، می‌گوید من شکایت نمی‌کنم! این موضوع راه پیگیری را مسدود می‌کند. به هر حال در بیمارستان‌های دولتی کمتر اتفاق می‌افتد اما ممکن است دراین بیمارستان‌ها به دلیل مراجعات بالا و دیر شدن نوبت‌دهی‌ها بیمار مجبور شود به بخش خصوصی مراجعه کند و همان پزشک را در بخش خصوصی ملاقات کند بنابراین لازم است وزارت بهداشت توجه ویژه‌ای بر این موضوع داشته باشد و با مدیریت صحیح راه چنین سوءاستفاده‌هایی را مسدود کند.
ماجرای برنج‌های آلوده به کجا کشید؟ چطور مردم باید از سلامت محصولات کشاورزی مطمئن شوند یا بحث نیترات که در سیب‌زمینی و آب گزارش می‌شود؟
چند ماه پیش دوباره مدیران وزارتخانه جهاد کشاورزی، بازرگانی و بهداشت و درمان و اداره استاندارد را دعوت کردیم و راجع به گندم‌های پاکستانی و برنج‌های هندی پرسیدیم. ما از کمیسیون‌های بهداشت و کشاورزی با همکاران جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت افرادی را به هند فرستادیم و از نزدیک بررسی و گزارش تهیه کردند. خوشبختانه در گزارش‌هایی که ما داریم و بازرسی‌هایی که انجام می‌شود وضعیت برنج‌ها قابل قبول است. اما اگر مورد استثنایی هم با اشکال مواجه باشد در گمرک تست و برگشت داده می‌شود. در حال حاضر هم اداره استاندارد و دانشگاه علوم پزشکی و هم جهاد کشاورزی محصولات کشاورزی را تست می‌کنند. می‌توانیم بگوییم برنج‌ها و مواد غذایی که از مبادی رسمی کشور وارد می‌شود سالم است. این درحالی است که قاچاق همه چیز داریم اما آنهایی که رسمی وارد می‌شود مشکلی ندارد و استاندارد است. اما درباره نیترات باید بگویم که نیترات در بسیاری از مواد غذایی و آب وجود دارد. اما یک بازه‌ای دارد که حد استاندارد و غیراستاندارد آن را تعیین می‌کند. اینکه ما فکر کنیم باید عاری از نیترات باشد درست نیست. بلکه باید از یک حدی میزان نیترات بیشتر نشود. در بررسی‌هایی که صورت گرفت همه چیز درباره آب در حد طبیعی است اما درباره سیب‌زمینی را تازه می‌شنوم و لازم است پیگیری کنیم و گزارش بگیریم.