تهران در روزهایی که پشت سر نهادیم و در آنها قرار داریم، بار دیگر دچار یکی از مشکلاتی شد که هر سال به‌طور مقطعی تکرار می‌شود. آلودگی هوا هرچند در فصول مختلف سال ممکن است گریبانگیر شهروندان پایتخت شود اما شدت و طول مدت آن در فصل سرما بیشتر و چشمگیرتر است. در 3 هفته اخیر نیز عدم بارش نزولات آسمانی و وزش باد پایداری هوا را موجب شد. این وضع در کنار افزایش روزانه آلاینده‌ها به هوا موجب شد، تنها 3 روز هوا از وضع هشدار به حالت عادی بازگردد. نفس‌تنگی تهران در این چند روز بهانه‌ای شد که مختصرا به بیان چند نکته در باب دلایل، عواقب و وظایف مسؤولان و شهروندان در زمینه کاهش آلودگی محیط‌زیست مان بپردازیم.کلانشهر تهران به واسطه وسعت فیزیکی و گستره جمعیت ناچار به دست و پنجه نرم کردن با مشکلاتی است که نتیجه توسعه بی‌پروا بوده است. سرنخ این مشکل تهران را هم که پیگیری می‌کنیم، به نتیجه‌ای جز ظرفیت و امکانات کم تهران در برابر جمعیت کنونی آن برنمی‌خوریم.افزایش جمعیت تهران و مهاجرت از دیگر نقاط کشور به پایتخت، ساخت و سازهای مداوم و قرار گرفتن صنایع، کارخانجات و برخی معادن در حومه شهر، تردد بیش از حد ظرفیت وسایل نقلیه موتوری بویژه خودروهای فرسوده در شهر، کامل نبودن ناوگان حمل و نقل عمومی و عدم فرهنگ‌سازی استفاده از همین ظرفیت‌های موجود، سرعت کم اضافه شدن به سرانه فضای سبز تهران و وجود خودروهای دیزلی و عدم جلوگیری از تردد این خودروها در سطح شهر از مهم‌ترین عواملی است که راه تنفس تهران را تنگ کرده و چاره‌اندیشی برای آن را به علت زنجیروار بودن دلایل با موانعی روبه‌رو کرده است. شاید در کنار هم چیدن این دلایل کاری آسان باشد اما حل این مشکلات عزمی همگانی از سوی مسؤولان و شهروندان را می‌طلبد زیرا نیاز به مشارکت مردم برای پیشگیری و عدم افزایش آلاینده‌ها به محیط‌زیست از مبنایی‌ترین عوامل حل مشکل است. حل مشکل هرچند به زمان طولانی و صرف هزینه‌های بسیار نیاز دارد اما با همدلی مردم و مسؤولان به طور یقین نتیجه بهتر و سریع‌تر حاصل می‌شود.با وجود اینکه زمان برای پیشگیری از دست رفته و نوبت به درمان این درد پایتخت رسیده است اما جلوگیری از افزایش مشکلات همان وظیفه‌ای است که به عهده متولیان این امر در زمینه پیشگیری است. آلودگی هوا هر روز جان تعدادی از شهروندان تهران را می‌گیرد و این نکته زمانی قابل لمس می‌شود که مسؤولان وزارت بهداشت خبر از مرگ حدود 4 هزار نفر از شهروندان تهرانی به دلیل آلودگی هوا در سال 88 می‌دهند.حال باید مسؤولان از مرحله شعار دادن پا را فراتر گذاشته و در عمل توان خود را نشان دهند. این امر مستلزم برنامه‌ریزی و هماهنگی همه دستگاه‌های مجری از جمله سازمان حفاظت محیط‌زیست، استانداری تهران و وزارت کشور، شهرداری تهران، ستاد حمل و نقل و مدیریت مصرف سوخت ، پلیس، سازمان هواشناسی و دیگر متولیانی است که وظیفه‌ای مشخص در طرح جامع پیشگیری از آلودگی هوای تهران دارند.
سازمان حفاظت محیط‌زیست که بیشترین سهم را در این باره بر گردن دارد باید با پیگیری وظایف هر کدام از دستگاه‌ها چشم و گوش دولت بوده و عملا کار را به پیش برد. سازمان محیط‌زیست باید اعلام کند که طبق برنامه چهارم توسعه که وظیفه به استاندارد رساندن آلودگی هوای تهران را داشته است تا چه حد موفق بوده و اگر موفقیتی نداشته است چه موانعی داشته است. مسؤولان این سازمان باید اعلام کنند که تاکنون برای خروج صنایع و کارخانجات که آلاینده‌های زیادی را به هوا تزریق می‌کنند چه اقدامی شده است.
همچنین مسؤولان وزارت بهداشت باید با اطلاع‌رسانی و اعلام آمار دقیق مرگ و میرها و افزایش بیماری‌های تنفسی و این قبیل عواقب آلودگی هوا، مردم و مسؤولان را بیش از پیش به تکالیف خود در قبال این موضوع توجه دهند.
فروش مجوز ورود به محدوده طرح ترافیک نیز که اخیرا از سوی شهرداری آغاز شده است، یکی از عوامل ترغیب به استفاده از خودروهای شخصی به‌شمار می‌رود که نتیجه‌ای جز وضع موجود را در پی ندارد بنابراین توقف این کار و تاکید مجدد بر استفاده از اتوبوس، مترو و تاکسی می‌تواند عاقلانه‌تر باشد.تشکیل جلسات مداوم کمیته بررسی آلودگی هوای تهران و بررسی مداوم راهکارها و برنامه‌ریزی جهت اقدام عملی و انجام مصوبات از سوی متولیان نیز باید جدی‌تر انجام شود. وزارت کشور و شهرداری تهران نیز که وظیفه تنظیم و ارتقای حمل و نقل عمومی در تهران را دارند باید با افزایش اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی در زمینه استفاده شهروندان از وسایل حمل و نقل عمومی از جمله مترو، اتوبوس و مینی‌بوس همت گمارند و این وظیفه را با افزایش توان ناوگان حمل و نقل، تمام و کمال انجام دهند. می‌توان این نکته را لمس کرد که استفاده از خودروهای شخصی از سوی شهروندان بویژه به صورت تک‌سرنشین علاوه بر افزایش ترافیک شهری بر افزایش آلاینده‌های هوا نیز تاثیر بسزایی دارد.خارج کردن اتوبوس ها و مینی بوس های دیزلی و جایگزینی آنها با خودروهایی با آلایندگی کم در کنار تعویض خودروهای فرسوده شهروندان راهکاری دیگر است که باید بر سرعت انجام آن افزوده شود.
صنایع و کارخانجاتی که آلاینده‌های زیست‌محیطی را در تهران افزایش می‌دهند نیز باید با همکاری بخش صنعت با استانداری، سازمان حفاظت محیط‌زیست و وزارت کشور از حومه تهران خارج شوند که این نیز نیازمند ارائه تسهیلات از سوی دولت و پیگیری‌های جدی بخش صنعت دارد.
شهرداری تهران باید با گسترش فضای سبز و تسریع در ساخت و ساز بزرگراه‌های در دست احداث به کاهش آلودگی و روان شدن ترافیک کمک کند.اما پلیس و راهنمایی و رانندگی با هماهنگی وزارت کشور و سازمان کنترل ترافیک تهران می‌توانند با افزایش محدوده طرح ترافیک تمایل افرادی که با خودروی شخصی در تهران تردد می‌کنند را گرفته و آنها را به استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی ترغیب کنند که این راهکار در گرو گسترش سریع مترو، تاکسیرانی و اتوبوسرانی است.وظیفه مردم در این‌باره از آن حیث بیشتر نمود خواهد داشت که خود برای ادامه حیات با سلامتی جسم و روان، نیازمند تنفس هوایی پاک هستند. شهروندان باید توجه بیشتری به امر سلامتی خود و همشهریان داشته باشند و این نکته باید در ذهن‌‌مان باشد که هر شهروند باید از خود شروع کرده و همت خود را برای کمک به کاهش آلودگی محیط‌زیست به کار بندد. شاید ذکر مثل «خود کرده را تدبیر نیست» در اینجا خالی از لطف نباشد زیرا وقتی خودمان به فکر نباشیم نتیجه‌ای جز وضع کنونی که سلامتی و ادامه فعالیت‌های اجتماعی‌مان با آلودگی هوا به خطر افتاده نخواهد داشت. پس باید از تجربیات کشورهای پیشرفته استفاده کنیم و خودروی شخصی و یا فرسوده خود را برای هر کار غیرضروری از منزل خارج نکنیم.در آخر باید گفت ایجاد فضای آسایش و آرامش برای مردم برعهده دولت و شهرداری تهران است که باید با افزایش زیرساخت‌ها جهت ایجاد دولت و شهر الکترونیک از ترددهای غیرضروری جلوگیری کنند. باشد که این هوای ناپاک تلنگری باشد به مسؤولان و همه شهروندان تهران برای همت و کاری مضاعف.