گروه فرهنگ و هنر:
آیین اختتامیه سومین دوره از جایزه ادبی جلال آل‌احمد، روز 7 آذرماه با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن دری معاونت فرهنگی وزارت ارشاد و مجید حمیدزاده دبیر این جایزه در حالی برگزار شد که مثل سال گذشته، 110 سکه بهار آزادی باز هم نصیب نویسندگان نشد. تنها نکته‌ای که می‌توان از آن به عنوان وجه افتراق این دوره با دوره پیشین عنوان کرد، این است که امسال شرکت‌کنندگان نه‌تنها در بخش داستان که در هیچ بخش دیگری یعنی نقد ادبی و حوزه تاریخ و مستندنگاری نیز نتوانستند اقبالی برای به دست آوردن جایزه داشته باشند. اگرچه امسال در بخش ادبیات از نویسندگان 2 اثر در قلمرو داستانی مانند «تالار پذیرایی پایتخت» نوشته محمدعلی گودینی و «نامیرا» نوشته صادق کرمیار تقدیر به عمل آمد.
لزوم نگاهی ژرف به کارنامه ادبیات داستانی
برگزیده ندانستن هیچ اثر داستانی در سومین دوره جایزه جلال، اگرچه پرسش‌ها و چراهای زیادی را به ذهن متبادر می‌کند اما بیانگر این نکته نیز هست که باید نگاهی ژرف و کندوکاوانه به کارنامه ادبیات داستانی در 2 سال گذشته انداخته شود تا متوجه شویم که دلیل دست نیافتن نویسندگان به گران‌ترین جایزه ادبی سال چه بوده است و آثار نویسندگانی چون حسین سناپور، بلقیس سلیمانی، مرتضی فخری، مرتضی کربلایی‌لو، زنده‌یاد محمد ایوبی و... دارای چه مولفه‌هایی بوده که نتوانسته به این مرحله دست یابد.
امیدواریم سال آینده برگزیده داشته باشد
با این حال، سیدمحمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم اختتامیه جایزه جلال آل‌احمد با اشاره به رشد 60 درصدی که در میزان آثار شرکت‌کننده در این دوره از جایزه جلال بوده است، ابراز امیدواری کرد هر سال شاهد آثار ارزشمندتری باشیم و سال آینده این جایزه برگزیده‌ای نیز داشته باشد. وی افزود: با بیان اینکه اکنون آن روحیه انقلابی که در دوران انقلاب در کشور حاکم بود در جامعه وجود دارد، گفت: باید تحولات اساسی در کشور ایجاد شود و ایران به مرحله رشد و شکوفایی برسد که الگویی برای کشورهای دیگر باشد؛ چنانچه تاکنون شاهد این شکوفایی در عرصه‌های مختلف بوده‌ایم که اینها هیچ‌یک اتفاقی نبوده بلکه بر اساس برنامه‌ریزی‌هایی بوده که در طول سالیان انجام شده است.
اهالی ادب پیام ما را به جهان منتقل می‌کنند
او با اشاره به سفر وزیران فرهنگ روسیه، لبنان و افغانستان به کشورمان گفت: هفته‌های فرهنگی که یکی پس از دیگری طراحی می‌شود، حضور شاعران و محققان ما در عرصه‌های مختلف فرهنگی دنیا و ترجمه آثار مختلف می‌تواند پیام ما را به جهانیان منتقل کند. جلال همواره از شهری به شهر دیگر می‌رفت و با رنج‌ها و دردهای مردم از نزدیک آشنا بود، او مثل نویسندگانی که در برج عاجی نشسته بودند و از درد مردم خبر نداشتند یا چشم و گوش بسته پیرو غرب یا شرق بودند، نبود. وی افزود: جلال از نوشتن برای حزب توده به جایی می‌رسد که اثر ماندگاری چون «خسی در میقات» را خلق می‌کند؛ این نشانگر طی کردن راهی طولانی است که البته با روشنگری همراه بوده است. جلال این جرأت را داشت که از کسانی که با او دوست بودند ولی در مسیر دیگری حرکت می‌کردند، فاصله بگیرد. او یک نویسنده صاحب سبک و صاحب اندیشه بود و از اینکه چندپهلو بنویسد به‌گونه‌ای که خوشایند عده‌ای باشد، پرهیز می‌کرد. او به گونه‌ای می‌نوشت که تلنگری به جامعه باشد و عده‌ای را از خواب غفلت بیدار کند.
ادبیات فارسی می‌تواند بازتاب هویت ملی باشد
همچنین بهمن دری، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم پایانی این جایزه متنی را درباره اوضاع فرهنگی کشور و آثار و شخصیت جلال آل‌احمد خواند و گفت: به منظور سرعت بخشیدن به حرکت در مسیر برنامه‌های چشم‌انداز فرهنگی کشور در افق ایران اسلامی 1404 و بهره‌گیری از عنصر پایدار و همساز‌کننده مولفه‌های هویت اسلامی و ایرانی و همچنین پاسخگویی مناسب به خلأهای تاثیرگذار بر فرهنگ کنونی کشور، ادبیات فارسی می‌تواند به صورت آینه‌وار، هویت ملی را بازتاب دهد. معاون فرهنگی وزیر ارشاد اظهار کرد: همراهی و هم‌سرنوشتی ادبیات فارسی و هویت اسلامی و ایرانی و پیوند آن با جوهره ادب پرشکوه کلاسیک فارسی و بازتاب هویت ملی در ادبیات عهد انقلاب اسلامی و تاثیر آن بر بازگشت ادبیات به سنت‌های اصیل دینی و ملی، نشان‌دهنده نوعی بازگشت به سنت‌ها بوده و توجه به این نکته مهم و اساسی در ادبیات این روزگار بسیار پررنگ شده است.
گل‌بوته ادبیات به باغبانی امام راحل آبیاری شد
دری افزود: گل‌بوته این ادبیات به وسیله باغبان بزرگ گل‌های هنر و فرزانگی حضرت امام راحل هر لحظه آبیاری شد و به مدد آب حیات قلم و اندیشه زنده‌یادی چون سیدجلال آل‌احمد قوت گرفت تا آنکه به نسل آفتاب رسید. وی در ادامه گفت: برای برقراری همزادی جلال و جمال در ادبیات انقلاب اسلامی، جایزه ادبی جلال آل‌احمد پی افکنده شد تا به چشم‌نوازی و روح‌افزایی تلفیق عنصر فرهنگ دینی اسلامی و ذوق ایرانی و حکمت این سرزمین، طرحی نو در عرصه ادبیات درانداخته شود و اینک ما در آستانه برپایی سومین دوره جایزه جلال قرار گرفته‌ایم، با این امید که بنیاد باورها، حکمت، عناصر معرفتی، تجلی اندیشه و چگونگی تعلقات مردم و الزامات و رسوم و ارزش‌ها در حیطه ادبیات با آمیزه‌ای از جسارت جلال و شهامت او گسترش یابد. به گفته وی، این مهم زمانی میسر خواهد بود که باور داشته باشیم داستان‌نویسان ما از هم‌سلکان خود در اروپا، آمریکا و دیگر نقاط هیچ کم ندارند، از سوی دیگر با پرهیز از غوغاسالاری و هیاهوی رسانه‌ای به ذوق سرشار و اصالت و هویت داستان‌نویسان‌مان ایمان بیاوریم تا هر کدام بتوانند از زاویه‌ای با غلبه بر یأس و ناامیدی در ادبیات، از انقطاع بخش‌هایی از مفاهیم ارزشمند فرهنگ ایرانی و اسلامی بپرهیزند.
جایزه‌اي متناسب با اهداف کلان فرهنگی
معاون فرهنگی وزیر ارشاد اظهار کرد: گستره حمایت جدی متولیان فرهنگی از داستان‌نویسان را به جوایز ادبی و راه‌اندازی بنیادها و موسسات محدود نکنیم و از جوایزی چون جایزه جلال برای دگرگونی‌های گسترده و درون و برون نهاد ادبیات، متناسب با اهداف کلان فرهنگی بهره گیریم. او با اشاره به فرموده مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه «صادق‌ترین تاریخ‌ها، داستان است و بنابراین داستان انقلاب باید نوشته شود»، تاکید کرد: داستان‌نویسان ما باید با انگیزه و همتی مضاعف با بروز درخشش همسازی مولفه‌های دینی و ملی سهم خود را بیشتر از گذشته در عرصه آفرینش داستان‌های تاثیرگذار و جهانی ایفا کنند، در این صورت تردیدی نیست خلق ادبیاتی درخور پامی‌گیرد و با پایمردی برپا می‌ایستد. معاون فرهنگی ارشاد در پایان گفت: همان‌طور که جلال در «غربزدگی» و «خدمت و خیانت روشنفکران» به احراز هویت ملی و راه شرافت، انسانیت، رحمت و عدالت می‌اندیشید، داستان‌نویسان ما باید با نگاهی از سر پند‌گیری به دیروز و با ژرف‌نگری به امروز، فردا را میهمان اندیشه‌های خلاقانه خود در ابعاد جهانی کنند؛ از این‌رو نهضت ترجمه اگر می‌خواهد به فرجامی استوار دست یابد، باید بر دامن مواریث داستان و داستان‌نویسان این مرز و بوم دست یازد تا بتواند جلال و جبروت سیرت و صورت انقلاب اسلامی را با زیبایی و زیبایی‌پروری و زیبا دیدن به جهانیان بنمایاند.
شاهد افزایش 60 درصدی آثار بوده‌ایم
مجید حمیدزاده، دبیر علمی جایزه جلال آل‌احمد نیز در ارائه گزارشی از آثار رسیده به دبیرخانه این جایزه و داوری آثار گفت: در سومین دوره از جایزه جلال آل‌احمد 2 هزار و 970 عنوان اثر به دبیرخانه ارسال شد که در گروه‌های سه‌گانه داوری که توسط هیات علمی انتخاب شده بودند، مورد داوری قرار گرفتند. در بررسی اجمالی آثار شاهد افزایش 60 درصدی نسبت به سال گذشته بودیم چرا که تعداد آثار رسیده به دبیرخانه در دوره قبلی جایزه، یکهزار و 852 عنوان بود. امسال در حوزه داستان 703 عنوان اثر به دبیرخانه جایزه رسید که در این حوزه داوران 2 اثر را شایسته تقدیر دانستند.
به گزارش ایسنا، در حوزه نقد ادبی نسبت به 340 عنوان سال گذشته، امسال 766 عنوان در حلقه داوری قرار گرفت. در این حوزه نیز 2 اثر شایسته تقدیر شناخته شدند. در حوزه تاریخ و مستندنگاری امسال 1030 عنوان اثر مورد بررسی قرار گرفت که در این حوزه هیچ اثری شایسته تقدیر و برگزیده شناخته نشد. به گفته حمیدزاده، در دبیرخانه جایزه جلال روش گزینش آثار بر اساس روش دوم است؛ دبیرخانه به عنوان مجری عمل می‌کند و دستورالعمل و ضوابط توسط هیات علمی جایزه تعیین می‌شود. در پایان این مراسم جوایز 4 نویسنده شایسته تقدیر به شرح زیر به آنها اهدا شد: در بخش «داستان» کتاب‌های «تالار پذیرایی پایتخت» (محمدعلی گودینی) و «نامیرا» (صادق کرمیار) مشترکا شایسته تقدیر شناخته شدند. در بخش «نقد ادبی» هم کتاب‌های «از معنا تا صورت» (مهدی محبتی) و «تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی» (سیدمهدی زرقانی) مشترکا شایسته تقدیر شناخته شدند. به هریک از این نویسندگان علاوه بر تندیس جایزه جلال و لوح تقدیر، 5/12 سکه بهار آزادی اهدا شد. همچنین قرار شد لوح سپاس ناشران این 4 کتاب بعدا به آنها داده شود. در حین اهدای این جوایز، حکم دبیری جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران هم توسط وزیر ارشاد به مجید حمیدزاده توشیح شد. در مراسم اختتامیه سومین دوره جایزه ملی جلال آل‌احمد همچنین 2 نمایش به کارگردانی علی احمدی (سازنده مجموعه «شاخه طوبی») یکی بر اساس کتاب «غربزدگی» و دیگری بر اساس سفرنامه «خسی در میقات» جلال آل‌احمد اجرا شد.