امید صبوری:
داستان مهجوری تولیدات مستند و کوتاه در جغرافیای سینمای ایران داستان بارها خوانده است اما بازخوانی این داستان به امید درنغلتیدن به ورطه فراموشی هم خالی از الزام نیست. فیلم کوتاه و مستند البته این روزها روزگار چندان تیره‌ای ندارند و به استناد جشنواره‌های متعدد و نیز طرح‌های تبلیغی و حمایتی ماه‌های اخیر می‌توان امیدوار به رنگ باختن مهجوریت‌شان بود. برگزاری پررونق جشنواره «سینماحقیقت»، برگزاری جشنواره فیلم کوتاه تهران، انعکاس اخبار مرتبط با جشنواره‌های موضوعی فیلم کوتاه (رویش، وارش، کوثر، فیلم100 و...) و نیز افتتاح پاتوق هنرمندان مستند در سینما سپیده (که بنابر اعلام مسؤولان طرح به اکران فیلم‌های کوتاه و مستند اختصاص خواهد یافت) از جمله مهم‌ترین نشانه‌های امید در حوزه سینمای مستند و کوتاه هستند. در این میان فیلم کوتاه به دلیل پتانسیلی که برای بهره‌گیری در حوزه تبلیغ و فرهنگسازی دارد بیشتر می‌تواند مورد توجه مدیران و سیاستگذاران باشد. آنچه در این مختصر به بازخوانی گذاشته می‌شود، نظر تعدادی از فعالان این حوزه پیرامون لزوم مهجوریت‌زدایی از «فیلم کوتاه» و توجه بیشتر به آن است.خاستگاه نهال سینمای ملی
«فیلم‌کوتاه سازنده سینمای آینده کشور است» این کلیدواژه اظهارات بسیاری از صاحب‌نظران درباره فیلم کوتاه است؛ کلیدواژه‌ای که محمد درمنش از اعضای هیات داوران جشنواره فیلم کوتاه تهران هم بر آن تاکید دارد و معتقد است: نهال افتخار سینمای ملی در فیلم کوتاه کاشته می‌شود و همه سازمان‌ها و مراکز باید بکوشند این امر رشد و ارتقا پیدا کند. این فیلمساز کشور معتقد است صدا و سیما تا به حال فیلم کوتاه را جدی نگرفته و وقتی گذشته را دوره می‌کنیم، می‌بینیم که کم‌کاری در این زمینه بسیار مشهود است، در حالی که صدا و سیما می‌تواند در ارتقای آثار تاثیرگذار باشد. درمنش البته به انتقاد یکسویه بسنده نمی‌کند و می‌افزاید: یکی از علت‌هایی که صدا و سیما تا به حال آثار را جدی نگرفته است شاید استاندارد کارها باشد که کیفیت مطلوب را دارا نیستند. وی با بیان اینکه برای دیده شدن فیلم کوتاه در صدا و سیما 4 مرکز باید زنجیره ارتباطی و تعامل برقرار کنند، خاطرنشان کرد: رئیس صدا و سیما، رئیس یک شبکه که فیلم‌ها را پخش می‌کند، معاونت سینمایی و انجمن سینمای جوان باید سیاستگذاری مدونی داشته باشند تا به صورت درازمدت پخش فیلم کوتاه در صدا و سیما استمرار یابد. عضو هیات مدیره انجمن سینمای جوانان ایران عنوان کرد: همه فیلم‌های کوتاهی که در مدت یک سال در سطح کشور تولید می‌شود هزینه‌ای معادل تولید 2 فیلم سینمایی دارد و کل امکانات و تجهیزات که در مراکز هستند اگر جمع شوند به لحاظ ارزش معادل 2 یا 3 دوربین فیلمبرداری است. در بخش آموزش هم سازماندهی سینمایی در کشور وجود نداشته، سرفصل‌های آموزشی کارکردی ندارد و متریال روز جامعه به جوان امروز داده نمی‌شود. البته در این زمینه انجمن در حال تدوین برنامه‌های جدید و کاربردی‌تر است تا بتوانیم در این زمینه مشکلات را کمتر کنیم.احیای نگاه جدی به فیلم کوتاه
روناک جعفری از فیلمسازان کوتاه هم می‌گوید: متاسفانه تا امروز نگاه جدی به فیلم کوتاه در سینمای ایران نبوده است. سینمای کوتاه به لحاظ سابقه و تجربه از سینمای مستند عقب‌تر بوده ولی خوشبختانه در سال‌های اخیر رشد بسیار خوبی را شاهد بوده‌ایم و 3 سالی می‌شود که نگاه جدی به این گونه سینمایی افزایش یافته است. این کارگردان جوان خاطرنشان کرد: سطح کیفی تولیدات حوزه فیلم کوتاه بسیار بالا رفته و زمان آن فرارسیده تا همه اهالی سینما و مسؤولان امور سینمایی کشور، جا افتادن سینمای کوتاه را به‌عنوان یک گونه سینمایی بپذیرند. وی تصریح کرد: متاسفانه تا امروز سینمای کوتاه به‌عنوان یک کار حرفه‌ای در نظر گرفته نمی‌شد بلکه آن را نوعی تمرین محسوب می‌کردند ولی خوشبختانه در مدت 3 سال اخیر سینمای کوتاه رشد کمی و کیفی بسیار خوبی را پشت‌سر گذاشته است.کشف بازارهای هدف
شهرام مکری از نام‌آشناترین فعالان عرصه «فیلم کوتاه» نیز از منظری دیگر بر لزوم توجه به آثار کوتاه تاکید می‌کند. وی که با فیلم کوتاه «خام، پخته و سوخته» در جشنواره فیلم کوتاه تهران حضور داشت و توجه منتقدان را هم به سوی خود جلب کرد، معتقد است: امکاناتی از قبیل شبکه‌های حمل و نقل عمومی، اینترنت، تلویزیون و سالن‌های سینما از جمله مواردی است که می‌توان از آن در جهت نمایش فیلم‌های کوتاه استفاده کرد. مکری تصریح می‌کند: خبر اختصاص یک سالن سینما سپیده برای نمایش فیلم‌های کوتاه و مستند بسیار خوشحال‌کننده است. اینکه فیلمسازان کوتاه جایی را داشته باشند تا آثار خود را به نمایش بگذارند، نشان از اتفاق خوبی است که در این حوزه از سینما در حال رخ دادن است اما اختصاص یک سالن به نمایش فیلم کوتاه کافی نیست و باید بازارهای هدفی را که می‌شود فیلم کوتاه را در آن نمایش داد شناسایی کرد و سعی کنیم در آن بازارها بتوانیم فیلم‌ها را نمایش دهیم.اگر این روزنه بسته شود...
در کنار این دیدگاه‌ها اما بنت‌الهدی ترابیان نظری متفاوت درباره زمینه اقبال مخاطبان به تولیدات سینمای کوتاه دارد. این کارگردان معتقد است: مردم کشور علاقه چندانی به تماشای فیلم کوتاه آن هم در قالب شبکه ویدئویی خانگی ندارند. کارگردان فیلم کوتاه «بادبادک ترسو» به طرح اکران فیلم‌های مستند در سینما سپیده اشاره کرد و ادامه داد: بر اساس تصمیم مسؤولان مبنی‌بر اینکه سینما سپیده به‌صورت محفلی برای اهالی فیلم‌های مستند و محلی برای نمایش فیلم‌های مستند و کوتاه شود، این کار حرکت بسیار خوبی است ولی اگر تبلیغات و فرهنگسازی مناسبی روی آن انجام نشود قطعا با شکست روبه‌رو می‌شود. این کارگردان خاطرنشان کرد: مردم کشور علاقه چندانی به دیدن فیلم کوتاه ندارند ولی اگر مسؤولان، برنامه‌ای در تلویزیون همانند برنامه 7 تدارک ببینند که فرهنگسازی لازم را برای سینمای کوتاه انجام دهد زمینه بسیار خوبی را برای اقبال بهتر مردم به فیلم کوتاه فراهم می‌کنند. وی خاطرنشان کرد: فیلم کوتاه زمینه‌ای برای نمایش در کشور نداشته و تنها امید فیلمسازان یکی، دو جشنواره‌ای است که در طول سال برگزار می‌شود که اگر این روزنه هم بسته شود دیگر هیچ اقدامی برای نمایش آثار خود نمی‌توانند انجام دهند.اهالی آینده سینمای ایران
در کنار این دغدغه و اظهارنظرهای اهالی سینمای کوتاه آنچه نباید از آن چشم‌پوشی کرد حرکت مستقل و رو به رشد سینماگران این حوزه است؛ حرکتی که در تازه‌ترین آزمون، جشنواره فیلم کوتاه تهران را سربلند پشت‌سر گذاشت و به تعبیر دبیر جشنواره «شگفتی‌ساز» شد. هاشم میرزاخانی پس از پایان این دوره از جشنواره با انتشار یادداشتی تصریح کرد: شاید کمتر کسی باور کند که در یک سئانس نمایش آن هم برای فیلم کوتاه در سالنی نسبتا بزرگ صندلی خالی یافت نشود و گاه از بیرون سالن به‌واسطه ازدحام جمعیت عده‌ای فیلم تماشا کنند. شاید نشستن روی پله‌ها و سکوهای سالن برای تماشای فیلم کوتاه و گاه خوابیدن در یک متری پرده نمایش به‌دلیل نبودن جایی بهتر به این منظور، در نگاه اول موجب خنده شود ولی ایرانیان بدانند که همین اتفاقات به ظاهر نشدنی و طنزگونه در طول یک هفته جشنواره فیلم کوتاه بیست و هفتم تهران در همین نزدیکی به حد اکمل رخ داد و چشم همه میهمانان داخلی و خارجی جشنواره را خیره کرد! مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران و دبیر بیست و هفتمین جشنواره بین‌الملی فیلم کوتاه تهران در ادامه همین یادداشت خاطرنشان کرد: آری، سینمایی که امروز از نداشتن مخاطب کافی و سالن مناسب و در شأنش رنج می‌برد و اهالی آن به گفته خودشان با چنگ و دندان برای بقایش تلاش می‌کنند، دوستدارانی اینچنین و استعدادهای به فعلیت نرسیده و جوان اینگونه‌ای دارد که عاشقانه بزرگش می‌دارند و به آن می‌بالند و اینها همان اهالی آینده سینمای ایرانند. میرزاخانی در پایان نوشت: چه لذتی برای اهل سینما بالاتر از اینکه شمار زیادی از سینمادوستان کشور برای دیدن یک فیلم مثلا 10دقیقه‌ای سر از پا نشناسند و هر کدام سعی کنند زودتر در سالن نمایش حضور یابند و گاهی هم به کسانی که دیرتر رسیده‌اند کمک کنند تا آنها هم در لذت تماشای آن فیلم شریک شوند. اینچنین اتفاقاتی که باورش ممکن است برای خیلی‌ها غیرممکن باشد بار سنگینی را بر دوش مدیران سینمایی کشور بویژه سینمای کوتاه قرار می‌دهد و اینگونه است که خود را در قبال شأن و جایگاه فیلم‌های کوتاه و دوستدارانش و نحوه تولید و عرضه آن مسؤول می‌دانند.
جشنواره‌ای پویا در حوزه فیلم‌های کوتاه
در میان جشنواره‌های موضوعی و آزاد در حوزه فیلم کوتاه یکی از جشنواره‌هایی که در 6 دوره برگزاری روند رو به رشدی داشته و این روزها برای برگزاری هفتین دوره دورخیز کرده است، جشنواره فیلم 100 است؛ جشنواره‌ای که از سوی حوزه هنری استان تهران به صورت محدود آغاز به کار کرد و امروز در قالب جشنواره‌ای بین‌المللی فراخوان هفتمین دوره خود را منتشر کرده است. هفته گذشته و در نخستین نشست خبری این جشنواره حسین ربانی‌غریبی در مقام دبیر به تشریح کیفیت برگزاری این دوره پرداخت و گفت: امسال هفتمین جشنواره فیلم 100 در 3 بخش داستانی، مستند و انیمیشن برگزار خواهد شد که طی فراخوانی به هنرمندان اطلاع داده شده است. در بخش داخلی فیلمسازان می‌توانند آثار خود را با موضوعاتی مانند «آموزه‌های اخلاقی»، «صلح و نوع‌دوستی»، «حجاب و عفاف»، «جوان و ازدواج» و «توصیه‌های اجتماعی برای مردم» تولید و ارائه دهند و فیلمسازان بخش بین‌الملل نیز می‌توانند از موضوعات آزاد برای ساخت فیلم خود الهام بگیرند. دبیر هفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم 100 خاطرنشان کرد: امسال بیشتر از سال‌های قبل، تاکید و اهمیت روی بخش بین‌الملل جشنواره خواهد بود. همچنین مسؤولان برگزارکننده جشنواره از طرح‌های برجسته و ارزشمند حمایت کرده و شرایط مناسب تولید آنها را فراهم خواهند کرد. وی در این باره افزود: حمایت جشنواره از تولید طرح‌های برجسته به این صورت خواهد بود که کمیته تصویری، طرح‌های ارسالی را در هر 3 بخش بررسی کرده و بهترین‌ها را معرفی می‌کند. این طرح‌ها از سوی انجمن فیلم کوتاه خانه سینما نیز بررسی و داوری می‌شوند و به این ترتیب با حمایت و مشارکت این مرکز و ستاد اجرایی جشنواره، آثار مورد نظر تولید خواهند شد. ربانی‌غریبی خاطرنشان کرد: فیلم‌هایی که دربرگیرنده موضوعاتی مانند «حجاب و عفاف» و «صلح و نوع دوستی» هستند، مورد حمایت جدی‌تر قرار گرفته و به نوعی در اولویت هستند. در همین راستا چندی پیش مدیران کمیته‌های هفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم 100 هم از سوی دبیر جشنواره منصوب شدند. بر اساس این احکام، احسان محمدسلطانی به‌عنوان «دبیر اجرایی»، مرجان اشرفی‌زاده به‌عنوان «دبیر کمیته تصویری»، محمود ازگلی به‌عنوان «مدیر کمیته هنری» و بهنام بهادری به‌عنوان «مدیر کمیته بین‌الملل» منصوب شدند. هفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم 100 ثانیه‌ای با شعار سینمای اخلاق و با مشارکت حوزه هنری استان تهران، سازمان هلال‌احمر، معاونت اجتماعی وزارت کشور، معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، شبکه سوم سیما و سازمان ملی جوانان در اسفندماه سال جاری برگزار خواهد شد.