این قضیه آوردن تختخواب وسط فیلمبرداری و خوابیدن ایشان صحت دارد؟
بله، کاملا صحت دارد، منتها چرا فقط از بنده سوال می‌کنید از دیگر عوامل نیز بپرسید تا موضوع برایتان روشن‌تر شود. من باید مدال بگیرم که فیلم را تمام کردم، من بیشتر عصبانیتم درباره رها کردن و رفتن ایشان است. این کارگردان وسواس عجیبی دارد. اما این وسواس در فیلم من دیده نمی‌شد. مثلا دوربین را می‌کاشت به دستیارش می‌گفت این پلان یا سکانس را بگیر بعد خودش می‌رفت می‌خوابید.
برخی شایعات نیز وجود دارد که افخمی سر صحنه می‌خوابید و علیرضا شمس دستیارش این فیلم را جمع کرد؟
خیر، بدین صورتی که مطرح می‌کنید صحت ندارد.
ماجرای فامیل‌بازی افخمی شما را اذیت نکرد؟
یک آقایی را آورده بود کلاکت می‌زد، به عمرش نیز منشی صحنه نبود اما به‌عنوان منشی صحنه انتخابش کرده بود. می‌گفت من منشی صحنه نمی‌خواهم همین آقا خوبه.
یک روایتی هم وجود دارد که افخمی روزانه 2 دقیقه مفید می‌تواند فیلم بگیرد.
گاهی اوقات که حالش خوب بود 2 دقیقه می‌گرفت. 50جلسه در قرارداد لحاظ شده بود، 110 جلسه کار کردیم و واقعا پول بیخودی دادیم. کاری هم نمی‌توانستم انجام دهم یا باید افخمی را بیرون می‌کردم یا ادامه می‌دادم.
اگر به صحبت‌های شما اکتفا کنیم و دعوای شما صوری نباشد، زمانی که تهیه‌کننده و کارگردان به مشکل می‌خورند در رجوع به خانه سینما معمولا تهیه‌کننده برنده است؟
خیر، اصلا این طوری نیست. بیان یک نکته بسیار مهم است. تاکنون به خانه سینما مراجعه نکرده بودم و آقایانی که در شورا نشسته بودند را با اسم می‌شناختم اما از نزدیک آنها را ندیده بودم ایشان ادعاهایی کرده بودند مبنی بر اینکه نام مرا از فیلم بیرون آورند، من با این تدوین مخالفم، ایشان نیز پیمان قاسمخانی را به‌عنوان نماینده خویش برگزیده بود. بعد به خانم مهاجر نامه داده بود که خانم مهاجر تدوین آنلاین انجام دهند. البته پرانتز باز کنم یکسری افراد در عالم سینما که بسیار زیادند، آدم‌هایی هستند که حرف‌ها را از این دفتر به آن دفتر می‌برند و شایعه‌ساز هستند. با ایشان تماس گرفته بودند که چه نشسته‌ای که فیلم از بین رفته است و این حرف در زمانی به ایشان رسانده شد که تدوین شروع نشده بود.
روایت‌هایی وجود دارد که شما در کار آقای افخمی بسیار دخالت می‌کردید. ماه‌چهره خلیلی در فیلم بازی کرد اما نقشش حذف شده است.
من حذف کردم؟ ایشان حذف کردند.
با این حساب اصل فیلمنامه تغییر کرده است؟
بله برای نقش ژانت (ماه‌چهره خلیلی) هر بازیگر زنی که می‌آمد ایشان قبول نمی‌کرد. می‌خواست همسرشان این نقش را بازی کند. من هم به ایشان و همسرشان گفتم شما یا باید بازی کنید یا باید طراح صحنه و لباس باشید. همسر ایشان نمی‌توانستند هر دو کار را در فیلم انجام دهند. بعد هم که ماه‌چهره خلیلی آمد و نقش ژانت را ایفا کرد. شما خودتان حدس بزنید برای چه منظوری ایشان این صحنه‌ها را حذف کردند.
این همه درگیری و حرف و حدیث برای این بود که فیلم زودتر به اکران برسد و شما به پولتان برسید؟
نه، نه. من فیلم را دوست داشتم و می‌خواستم زودتر به پاپان برسد.
بخشی از عکس‌های فیلم که منتشر شده نشان می‌دهد بسیاری از صحنه‌های فیلم حذف شده است، مثلا گریم پیر شده کریم در فیلم نیست.
بله بسیاری از راش‌ها استفاده نشده است. من هر چه چانه زدم نتوانستم او را قانع کنم. حتی پیمان نیز نسبت به این مساله ناراضی است. من می‌خواستم که اگر کریم بازمانده خانواده تزار است یک قطب مونث در مقابلش قرار گیرد.
می‌گویند شما در کار افخمی هم دخالت می‌کردید.
خیر. یکصد نفر در پروژه سینمایی حضور دارند. مگر می‌شود این اتفاقات افتاده باشد. روایت صریح این است، آقای افخمی ساعت 3صبح می‌آمد، دوربین را می‌کاشت و چند سکانس می‌گرفت و می‌گفت دوباره بگیریم و با وجود نور دیگر نمی‌توانستیم فیلمبرداری کنیم. ایشان می‌گفتند «نور آمد برویم» پیش خودم می‌گفتم، خدای من با این آدم چکار کنم؟!
شما می‌خواهید فیلم تجاری بسازید آن هم با کارگردان‌های ویژه و حدودا مولف یا... روشنفکر؟
روشنفکر به چه کسی یا گروهی اطلاق می‌کنید؟
مثلا کمال تبریزی.
کمال تبریزی همه فیلم‌هایی که ساخته روشنفکری بوده؟ مارمولک فیلم روشنفکری بوده؟ همه آثار جیرانی روشنفکری بوده؟ درباره بسیاری اشتباه می‌کنید. اتفاقا این دوستان جملگی تجاری‌ساز هستند.
بهرام بیضایی؟
بیضایی نیز تجاری‌ساز است. بیضایی که اتفاقا روشنفکران را مسخره می‌کند و می‌گوید هیچکدام را قبول ندارد، واقعیت این است که او در ایران به‌عنوان سینماگر روشنفکر هیچ‌کس را قبول ندارد.
داستان اختلافات شما و بیضایی که در فیلم «وقتی ما همه خوابیم» نشان داده می‌شود به صورت واقعی وجود داشته است؟
اصلا اختلاف نداشتیم.
حتی با جیرانی هم در پروژه تولید سه‌گانه ستاره‌ها اختلاف داشتید.
اگر خاطرتان باشد در برنامه 7 هم من مواردی را می‌خواستم مطرح کنم. آقای جیرانی شما می‌گویید فیلم «ستاره می‌شود» را ساختم برای دل خودم، چرا نرفتید از فیلم حمایت کنید؟ چرا مشکلات مربوط به فیلم را دنبال نکردید؟ به آن فیلم اجازه اکران نمی‌دادند. حتی اجازه ورود به شبکه نمایش خانگی را هم نمی‌دادند. پایان فیلم هم از بین رفت. به او گفتم برو از فیلمت دفاع کن. من اهالی سینما را نمی‌شناسم. تو حداقل برو از فیلم دفاع کن. حتی آقای اربابی می‌گفت اعتباریان در لندن چاه نفت دارد و مرا جدا از بدنه سینما تصور می‌کردند اما بعدها به من گفت تو را باید به عنوان تهیه‌کننده حرفه‌ای بپذیریم. آن اوایل این شایعات درباره من بود. من باید می‌رفتم از فیلم دفاع کنم؟ بارها به جیرانی گفتم برو و از فیلم دفاع کن.
می‌گویند شما بسیار در کار بیضایی دخالت کرده بودید و فیلم «وقتی همه خوابیم» با محوریت دخالت شما ساخته شد.
به شما اسنادی نشان می‌دهم که این گفته و شایعات را رد می‌کند. بیضایی بعد از مدتی به من مراجعه کرد و عذرخواهی کرد، چرا من یک کلام حرف نزدم. اواسط فیلمی که با هم کار می‌کردیم خود ایشان متوجه شد «لبه پرتگاه» قابل ساختن نیست، 290 دقیقه مدت زمان فیلم بود و می‌گفت حاضر نیست 5 دقیقه از زمان فیلم را کم کند.4 ساعت فیلم می‌خواهی بسازی که 2ساعت آن در غروب و تاریکی می‌گذرد. این پروژه اصلا عملی نبود. چنین فیلمی اصلا قابل ساخت نبود.
چه میزان فیلمنامه تغییر کرد؟
فیلمنامه تغییر نکرد، ایشان در کار بسیار آدم مرتبی است. فیلمنامه اولیه‌ای که به من ارائه کرد یک سیناپس 20 الی 30 صفحه‌ای بود بعدا مرحله نگارش آن تمام شد.
شما که مدعی هستید یک تهیه‌کننده حرفه‌ای هستید با یک سیناپس شروع کردید؟
ببخشید قرار بود من با بیضایی کار کنم. بیضایی حتی حاضر نیست به کسی سیناپس هم دهد. کمی بعد تقوایی را هم دعوت کردم، من پیش خودم می‌گفتم این افراد را باید حمایت کرد تا وارد پروسه تولید و فیلمسازی شوند و برای آیندگان بمانند. من چنین ایده‌ای داشتم اما متاسفانه این دوستان وارد حاشیه سینما شده‌اند و به جای بودن در متن به حاشیه رفته‌اند.
با توجه به مجموعه فعالیت‌هایتان در سینما شما سینمای بدنه را دوست دارید یا سینمای اندیشه را؟
من درباره سینما طور دیگری فکر می‌کنم چرا نمی‌توان ترکیبی از سینمای بدنه را در کنار سینمای اندیشه داشت. مثلا «درباره الی» فیلمی بود که ترکیبی از سینمای بدنه و اندیشه است. هم در گیشه خوب فروخت هم سینمای صاحب اندیشه است. دوست دارم در این مسیر گام بردارم.
اگر فیلمی ویژه هم بخواهید بسازید با المان‌های سینمای بدنه قرابت خواهد داشت؟
جواب شما را با یک مثال خواهم داد. هنگام ساخت ستاره‌ها جیرانی آمد و گفت: این فیلم نمی‌فروشد فقط پولش را در می‌آورد. گفتم نفروشد. من از این طرح خوشم می‌آید. فکر می‌کنید مخالفان مجموعه ستاره‌ها چه کسانی بودند؟ چه کسی توقیفش کرد؟ تهیه‌کنندگان سینما و ریاست خانه سینماي آن دوران آقای سیدضیا هاشمی ابتدا جنجال به پا کرد. اصلا یک بار هم فیلم را ندیده بود، منتها طرف تهیه‌کنندگان بود و موافق این فیلم نبود و می‌گفت این فیلم اثری ضدسینماست. البته این نقل قول را از خود ایشان نشنیدم اما می‌دانم یکی از مخالفان اصلی سه‌گانه ستاره‌ها آقای سیدضیا هاشمی بود.
چرا همه این 3 فیلم را به صورت اپیزودیک و کوتاه نساختید؟
من فریدون جیرانی را آدم متفکری می‌دانم. وقتی که آمد و گفت این مجال برای این 3داستان وجود دارد که به صورت سه‌گانه ساخته شود، من اعتماد کردم. ببینید، من زمانی این کار را انجام می‌دادم که همان نگاه سرمایه‌دار و مرفه بی‌درد درباره‌ام به کار برده می‌شد اما مسائل پشت پرده سینما از دغدغه‌های من بود. در سوال قبلی شما نیز بود که آیا من به‌دنبال سینمای اندیشه‌ساز هستم یا خیر. من نمی‌آیم 400-300 میلیون تومان پول از سرمایه شخصی خودم را صرف امیالم کنم. مطرح کردن چنین چیزهایی بسیار کودکانه است، من کسی هستم که مجموعه فیلم‌هایی درباره پشت‌پرده اخلاقی سینما ساختم که در آنسوی آب‌ها بسیاری علنی است اما در سینمای ما تقریبا برخی مسائل به صورت پنهان وجود دارد. پس انگ زدن و شایعه‌سازی درباره من و فلان بازیگر کار اخلاقی درستی نیست.
3 سال پیش در فستیوال فیلم دوبی با جورج کلونی صحبت کردم و گفتم که یک تهیه‌کننده ایرانی هستم. خواستم نظرش را به‌صورت مستقیم درباره سینمای ایران بدانم. وقتی متوجه شد که من یک تهیه‌کننده ایرانی هستم برخورد خوبی با من داشت. می‌گفت به سینمای ایران بسیار احترام می‌گذارم. چگونه می‌توانند خانم‌ها در فیلم‌ها پوشش داشته باشند و هیچگونه تماسی با آقایان نداشته باشند اما اینقدر روابط زن و مرد باور‌پذیر باشد. این بزرگ‌ترین هنر ایرانی‌هاست که با رعایت قوانین شرعی و عرفی خود فیلم می‌سازند و ما که در فرهنگ دیگری زندگی می‌کنیم از فیلم خوشمان می‌آید، برایمان باور‌پذیر است و لذت هم می‌بریم. من هیچ کارگردانی را در آمریکا نمی‌شناسم که بتواند بدین صورت فیلم بسازد.
گروه روشنفکرنمای سینما تقریبا همین موارد را جزو محدودیت‌های فیلمسازی می‌دانند.
کلونی اعتقاد داشت آثار ایرانی از لحاظ ساختاری بسیار غنی هستند و کارگردان‌های ایرانی با رعایت همین خط قرمزها اگر امکانات هالیوود در اختیارشان باشد به یقین فیلم‌های بسیار بهتری خواهند ساخت.
و سوال آخر. آقای افخمی در حال حاضر در کانادا مشغول فیلمسازی هستند. اگر ایشان وسط صحنه دوباره دوربین را بکارند و تخت معروف را آن وسط بگذارند و استراحت کنند ممکن است آن گروه حرفه‌ای سینمای ایران را سینمایی خواب‌آلود تصور نکنند؟
آنجا روال کاملا فرق می‌کند، این رفتارها ویژه شرایط سینمای ایران است. همین دوستانی که از آقای افخمی تعریف می‌کنند، به رفتارهای اینچنین ایشان اعتراض داشتند و به من می‌گفتند ایشان را کنار بگذارید و من مخالفت می‌کردم چون کارش را درست انجام می‌داد. می‌گفتم پول و سرمایه من فدای سر همه دوستان این پروژه، فقط به شرطی که کار به‌خوبی تمام شود چون این فیلم اولم به صورت مستقل بود، من نیز حساسیت‌هایی داشتم و در حال حاضر بابت حساسيت‌های افخمی او را ملامت نمی‌کنم چرا که دکوپاژها و میزانسن‌‌هایش حرفه‌ای است.
علیرضا پورصباغ