۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۲:۱۴
پس از تحمل یک دوره بیماری شمس آل‌‌احمد درگذشت

قلم بر زمین نهاد و به جلال پیوست

گروه فرهنگ و هنر:

شمس آل‌‌احمد نویسنده و محقق پیشکسوت و برادر زنده‌یاد جلال آل‌احمد، یکشنبه شب بر اثر ایست قلبی در بیمارستان فرهنگیان تهران درگذشت و فردا در قطعه هنرمندان به خاک سپرده می‌شود. مراسم ترحیم‌اش هم روز پنجشنبه 18 آذر از ساعت 13 تا 14:30 در مسجد نور میدان فاطمی برگزار خواهد شد. زنده‌یاد آل‌احمد روز 3 آبان به دلیل اختلال در ترشحات داخلی و مشکلات ریوی به بیمارستان باهنر تهران منتقل شد که به دلیل سابقه آلزایمر، پس از چند روز قدرت تکلم خود را از دست داد. شمس آل‌احمد فرزند آیت‌الله سیداحمد طالقانی و برادر جلال آل‌احمد در سال 1308 در تهران متولد شد. او لیسانس فلسفه و علوم تربیتی داشت. بیشتر عمرش را به کار معلمی و فعالیت در انتشارات پرداخت. «گاهواره»، «عقیقه»، «مجموعه قصه قدمایی»، «سیر و سلوک»،
«از چشم برادر» و «حدیث انقلاب» از جمله آثاری است که تالیف آنها توسط شمس آل‌احمد انجام گرفته است.

 

جرأت تصمیم‌گیری خلاف جریان شبه‌روشنفکری را داشت

جواد محقق معتقد است شمس آل‌‌احمد پس از انقلاب با دور شدن از جریان‌های شبه‌روشنفکری نشان داد جرأت تصمیم‌گیری خلاف آن جریان‌ها را دارد و این درس را از برادرش جلال به‌خوبی آموخته است. جواد محقق شاعر و پژوهشگر با تسلیت درگذشت شمس آل‌احمد به خانواده، دوستان، دوستداران وی و اهل قلم گفت: شمس آل‌‌احمد از کسانی بود که وجود و نام او، یاد عزیز ارجمندی چون جلال آل‌‌احمد را زنده می‌کرد و اگر هیچ فضیلت دیگر در وی نبود، تداعی یاد برادر بزرگوارش جلال کافی بود که او دوست داشته شود. البته شمس آل‌احمد از چهره‌های ادبی روزگار خودش بود و پس از انقلاب هم با دور شدن از فضاهای شبه‌روشنفکری و همگامی با مردم، هم‌مسیری خودش را با جلال نشان داد و نشان داد کسی است که جرات تصمیم‌گیری‌های برخلاف جریان شبه‌روشنفکری را دارد و لااقل این درس را از جلال آموخته است.

آثار او مورد بی‌توجهی قرار گرفتند

شاعر «در خانه ما» با اشاره به اینکه آثار شمس آل‌‌احمد مورد غفلت قرار گرفته است، بیان کرد: آثار وی در زیر نام و سایه جلال مورد غفلت و بی‌توجهی قرار گرفته است و جادارد که این آثار به طور مجزا مورد تامل قرار گیرد گرچه دوستدارانش انتظار داشتند آثار بیشتری تالیف می‌کرد. در سال‌های آخر دهه گذشته مصاحبه‌ای از زاویه مرور سابقه معلمی‌اش در مدارس کشور با وی داشتم که در زمان سردبیری‌ام در «رشد معلم» منتشر شد و در آنجا زندگینامه کاملی از زبان خودش همراه با خاطراتی از زندگیش آورده شده که آن گفت‌وگو بعدها همراه با چند گفت‌وگوی دیگر توسط انتشارات مدرسه در قالب مجموعه «یاد ماندگار» به چاپ رسید. در سال‌های اول انقلاب که وی از سوی حضرت امام خمینی(ره) به عنوان نماینده ایشان در روزنامه اطلاعات مشغول به فعالیت شد، بخش عمده‌ای از وقت او صرف اداره امور روزنامه و سفرهایی به کشورهای مختلف برای سخنرانی شد و به دلیل کسالتی که از دیرباز داشت خیلی فرصت آفرینش آثار جدید برایش فراهم نشد.

یادگاری که ما را به یاد جلال می‌انداخت

محمدعلی گودینی که سال‌ها پیش گفت‌وگویی مطبوعاتی با شمس آل‌احمد داشته است، گفت: شمس یادگاری بود که ما را به یاد جلال می‌انداخت و به همین دلیل آثارش هم تحت تاثیر جلال بود. گرچه شمس آل‌‌احمد نیز در ادبیات ایران جایگاه خود را دارد ولی همواره تحت تاثیر نام جلال و در سایه او بوده است. از آنجا که بیشتر نگاه‌ها به آثار شمس اینگونه بود که انتظار داشتند آثاری در حد برادرش خلق کند به همین دلیل آثار وی به طور مستقل و آنگونه که باید و شاید نمود پیدا نکرد و شاید اگر او برادر جلال آل‌‌احمد نبود آثارش به تنهایی جایگاه بهتری می‌یافت. شمس یکی از شخصیت‌های ادبی کشورمان بود و نمی‌شود حضور او را منکر شد. او گرچه به تالیفات قدیمی‌اش بسنده کرد ولی در حوزه نشر هم دستی بر آتش داشت.

گودینی افزود: من سال‌ها پیش برای روزنامه «جوان» زمانی که از لحاظ جسمی نیز وضعیت بهتری داشت با وی گفت‌وگویی داشتم که در آنجا تاکید کرد اگر عقل و دانش امروزم را داشتم هرگز آن کتاب‌های قبلی را منتشر نمی‌کردم بلکه آثار پخته‌تری می‌نوشتم. او از آثار گذشته‌اش چندان راضی نبود و قبول داشت نسبت به نام خانوادگی‌اش این آثار جایگاه پایین‌تری دارند. البته آثار وی از خیلی‌ها که نام‌آورتر بودند برجسته‌تر است ولی به دلیل اینکه آثارش در قیاس با جلال مقایسه می‌شود مورد سختگیری بیشتری قرار می‌گیرد. او خودش را از لحاظ قیافه به جلال نزدیک می‌دانست و می‌گفت اگر جلال هم سن و سال امروز من بود قیافه‌اش شبیه من بود. او خودش هم تحت تاثیر جلال بود و این مساله در صحبت‌هایش مشخص بود.گفت‌وگوی من با شمس آل‌‌احمد هم بیشتر درباره جلال بود که بخشی از آن هم به فعالیت و زندگی خود او اختصاص داشت. یادم هست که او از اتفاقاتی که بر سر انتشارات «رواق» آمده بود و برخورد همکارانش دلخور بود.

خاکسپاری شمس کنار برادرش منتفی است

رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرری هم درباره احتمال خاکسپاری پیکر زنده‌یاد شمس آل‌‌احمد کنار برادرش جلال آل‌احمد در مسجد فیروزآبادی این شهر گفت: چنین امکانی وجود ندارد. روح‌الله گلزاری درباره احتمال خاکسپاری پیکر زنده‌یاد شمس آل‌‌احمد کنار برادرش جلال آل‌احمد در مسجد فیروزآبادی این شهر گفت: چنین امکانی وجود ندارد. سال‌هاست که هیچ تدفینی در مسجد فیروزآبادی انجام نمی‌شود و بر اساس تصمیم شورای تامین استان، این مسجد جزو گورستان‌‌هایی است که دفن در آنجا ممنوع است. جلال آل‌احمد فرزند شمس هم درباره احتمال تدفین شمس در کنار جلال آل‌احمد در مسجد فیروزآبادی شهرری، چنین گفت: امکان خاکسپاری شمس در کنار عمویم جلال، بسیار کم و منتفی است چرا که به قول قاطع، پدر در آرامگاه و قطعه هنرمندان در بهشت زهرا به خاک سپرده می‌شود.

گزارشی مختصر از زندگی شمس آل‌احمد

آنچه در این گزارش می‌آید مختصری از زندگی شمس آل‌احمد به همراه فعالیت‌های فرهنگی وی است. شمس آل‌احمد شخصیتی فرهیخته و نویسنده‌ای بود که شاید عظمت برادرش یعنی جلال و حجم کارهایی که جلال آل‌احمد انجام داده بود باعث شد که او در سایه برادر قرار بگیرد و به نوعی محافظ میراث گرانبهای خانواده آل‌احمد و شاید به زبانی بهتر حافظ پرخواننده‌ترین و تاثیرگذارترین کتاب‌ها و نوشته‌های ادب معاصر باشد. نام شمس آل‌احمد همواره در کنار نام جلال، در کتاب‌هایش، در مقدمه‌هایی که بر آنها نوشته دیده می‌شود. اما شاید عده‌ای ندانند که شمس شخصیت فرهیخته‌ای بود که به حکم امام خمینی(ره) به روزنامه اطلاعات رفت و سردبیر این روزنامه شد، عضو شورای انقلاب فرهنگی بود و مدتی نیز در شورای سرپرستی صدا و سیما فعالیت کرد.

شمس آل‌احمد که بود

شمس‌الدین آل‌احمد، فرزند آیت‌الله سیداحمد طالقانی و برادر مرحوم جلال آل‌احمد، در تیرماه 1308 هـ.ش در تهران به دنیا آمد. او پس از به پایان رساندن دوره متوسطه در رشته‌های ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی، مدرک لیسانس خود را از دانشگاه تهران گرفت. او ضمن فعالیت‌های آکادمیک به عکاسی نیز علاقه‌مند شد و با این زمینه دوره عکاسی سینما را در آلمان گذراند و بعدها مدرک دیپلم فیلمبرداری را از دانشگاه سیراکیوز آمریکا گرفت. تاسیس موسسه انتشاراتی رواق از دیگر کارهای آل‌احمد کوچک است که تنها 6 سال از برادرش کوچک‌تر بود. تدریس در دانشکده کتابداری و مدرسه بهیاری هم از دیگر فعالیت‌هایی است که در کارنامه‌ وی دیده می‌شود. علاوه بر آنکه نام شمس در تمام آثار جلال آل‌احمد دیده می‌شود، خود او هم کتاب‌های قابل توجهی در حوزه ادبیات داستانی و سفرنامه نوشته است که می‌توان از کتاب‌های گاهواره: مجموعه داستان، عقیقه: مجموعه داستان، مجموعه قصه قدمایی، طوطی‌نامه: جواهر الاسمار، سیر و سلوک، از چشم برادر و حدیث انقلاب نام برد.

بیماری شمس

شمس آل‌احمد در 2ماه اخیر در بستر بیماری بود و وضعیتش رو به وخامت می‌رفت. شمس از چندی پیش
بر اثر بیماری ریوی در بخش ICU بیمارستان باهنر تهران بستری شد، در این میان هر روز حال وی به وخامت می‌رفت به نحوی که به دلیل نبود امکانات پزشکی در منزل، مد‌ت‌ها در بیمارستان ماند. وی که همیشه مورد توجه ویژه بیت مقام معظم رهبری بود، در این 2 ماه بیماری نیز از این توجهات بی‌نصیب نماند. شمس از بیماری عفونت ریه مزمن بشدت رنج می‌برد و در روزهای پایانی همواره زیر اکسیژن بسر می‌برد
و در این میان پزشکان همواره از وخامت حال ایشان از بیماری که رو به بهبود بود، خبر می‌دادند. سطح هوشیاری شمس هر روز پایین‌تر می‌آمد و در روزهای پایانی قدرت تکلم را نیز از دست داده بود و در نهایت یکشنبه‌شب گذشته برابر با 14 آذر 89 بر اثر ایست قلبی در بیمارستان شهید باهنر قلم بر زمین نهاد و به جلال پیوست و جامعه ادبی ایران از وجود یکی دیگر از شخصیت‌های شاخص ادب معاصر خود محروم شد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده