مذاکرات ژنو 3 برگزار شد. پیش از مذاکرات تقریبا هیچ کس انتظار یک توافق بزرگ نداشت اما با توجه به توافق دیدگاهها بر استمرار مذاکرات، میتوان گفت اگر طرف غربی این بار همانند گذشته عدم حسننیت خود را به معرض دید نگذارد، توافقات مهم در آینده این مذاکرات قابل پیشبینی است. تا پیش از ژنو 3، قالبهای توافق مذاکرات گذشته که چکیده آن همان راهکار تبادل سوخت در ژنو 2 بود، طی 15 ماه تعلیق مذاکرات، دیگر موضوعیت خود را از دست داده بود. غرب در این مدت بر «بسته فشار» خود افزود و تقریبا بیسابقهترین تحریمها را علیه ایران به کار برد. حوادث پس از انتخابات ایران نیز فرصتی بود برای طیفهای «تندرو» در آمریکا تا موضوع هستهای ایران را با محوریت آشوب در تهران تحلیل کنند. در همین راستا قدرت گرفتن ارزیابیهای نومحافظهکاران در میز تصمیمگیری کاخ سفید با یک اتفاق نادر در عرف دیپلماتیک ملموستر شد. رفتار باراک اوباما در ماجرای بیانیه تهران برای ایالات متحده آمریکا به قیمت یک آبروریزی تمام شد. شاید اگر تصمیمگیریها در کاخ سفید دارای ثبات تحلیل بود، هیچگاه بیانیه تهران امضا نمی شد. پاسخ بیانیه تهران که در امتداد ژنو 2 امضا شد، قطعنامه 1929 بود. بیانیه تهران با چراغ سبز اوباما امضا شد و پیام آشکار بازگشت طرفین به میز مذاکره را داشت اما به قول هیلاری کلینتون با قطعنامه «گزنده» 1929 مواجه شد. اتحادیه اروپایی نیز تحریمهای یکجانبه علیه ایران تصویب کرد تا «سمبه فشار» پر زور شود.
رفتار غرب پس از مذاکرات ژنو 2 حاوی نکته مهم و البته آشکاری است:«عدم بازگشت به مسیر گذشته»؛ مسیری که منتج به توافق «تبادل سوخت» شده بود. آنچه غرب را به پیگیری این رفتار بسیار ترغیب کرد ناآرامیها در پایتخت ایران بود. در ادامه کاملا مشخص شد که تغییر رویه 1+5 در پیگیری راهبرد فشار نسبت مشخصی با فراز و فرود آشوبها دارد.
1+5 به میز مذاکره بازگشت اما این بار به دلایل زیر موازنه قدرت پر توفیر است:
1- گسست ارزیابیها در آمریکا موجب شد طی این مدت تریبونهای برزیل و ترکیه به کمک ایران بیاید و این بار جهانیان صداهای بیشتری در حمایت از حقوق هستهای ایران بشنوند. از سوی دیگر این 2 کشور به عنوان همراهان ایران در مذاکرات هستهای شناخته میشوند و هم از این رو بود که 1+5 میزبانی ترکیه در دور نخست مذاکرات را نپذیرفت. به عبارت دیگر اکنون به جای سیستم 6 در مقابل یک در مذاکرات هستهای، باید حالت 6 به 3 را در نظر داشت چرا که ترکیه و برزیل نیز قطعا دفاع از حیثیت دیپلماتیک خود را دنبال میکنند؛ حیثیتی که در ماجرای بیانیه تهران و قطعنامه 1929 دچار خدشه شد.
2- یکی دیگر از مواردی که موضع جمهوری اسلامی ایران را در این مذاکرات ارتقا داد، افزایش ذخایر اورانیوم کشور طی 15 ماه اخیر بود. اگر در
ژنو 2 محور چانهزنیها چگونگی تبادل 1200 کیلوگرم اورانیوم 5/3 درصد ایران با 120 کیلوگرم اورانیوم
20 درصد بود؛ اما اینک در ژنو 3 شرایط برای 1+5 بسیار دشوارتر از گذشته بود. ایران اینک بیش از 3150 کیلوگرم اورانیوم 5/3 درصد در اختیار دارد و هفته گذشته علیاکبر صالحی خبر ناگواری به ایالات متحده داد و گفت که هماینک ایران 35 کیلوگرم اورانیوم
20 درصد غنی شده نیز در اختیار دارد. ایران یک روز قبل از مذاکرات ژنو 3 نیز خبر تامین بومی کیک زرد را اعلام کرد تا ثابت کند در تامین مواد اولیه اورانیوم غنی شده نیز خودکفا شده است. طبیعی است که اکنون مذاکره با ایران بسیار دشوارتر از گذشته شده است. 1+5 در مذاکرات جدید هستهای که قطعا در بهترین حالت، تداوم پیگیری توافق درباره تبادل سوخت است، آیا میتواند تقاضای دریافت بیش از 1200 کیلوگرم اورانیوم 5/3 درصد داشته باشد؟ آنها برای 35 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد ایران که هر روز بر جرم آن نیز افزوده میشود، چه راهکاری اندیشیدهاند؟ تعلیق مذاکرات یک خطای فاحش استراتژیک بود که غرب طی 15 ماه اخیر انجام داد.
3- اما به اعتقاد این قلم مهمترین نکته درباره مذاکرات جدید هستهای ایران و 1+5، این است که غرب به جز مذاکره تا حصول توافق، هیچ گزینه دیگری روی میز ندارد. به عبارت دیگر راه نرفتهای نمانده که غرب آن را علیه ایران مورد آزمون قرار نداده باشد. آنها حتی تهدید دانشمندان هستهای ایران را نیز عملیاتی کردهاند. اقدام نظامی نیز بیش از آنکه تهدیدی علیه ایران باشد، کابوسی برای «ژنرالهای جنگ زده» آمریکاست. باید گفت 1+5 ناچار از یک توافق بزرگ با ایران است. آنها خوب میدانند اگر یک بار دیگر وقفهای چند ماهه در روند مذاکرات با ایران رخ دهد، دیگر اساسا موضوعی باقی نمیماند که بخواهند بر سر آن با ایران توافق کنند. شاید تا آن موقع ایران 1200 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد غنی کرده و در تامین سوخت رآکتور تهران خودکفا شده باشد. تحکم و قاطعیت دکتر احمدی نژاد و دکتر جلیلی در بیان مواضع ایران نیز با آگاهی از همین نقاط قوت است. روز گذشته رئیسجمهور لغو قطعنامهها و تحریمها علیه ایران را شرط تداوم گفتوگوها اعلام کرد. سعید جلیلی نیز خواستار تعلیق یا اصطلاحا «freez» راهبرد فشار علیه ایران طی مذاکرات شد. آنها تاکید کردند در صورت تداوم راهبرد فشار، گفتوگو نمیکنند. این بار اما قطعا غرب مانند «17 مه» از گفتوگو فرار نمیکند.
چندی پیش کالین پاول، وزیر خارجه آمریکا در دولت اول بوش پسر جملهای گفت که پس از مدتی مشخص شد چکیده ارزیابیهای بسیاری از تحلیلگران و مقامات ارشد ایالات متحده است. به اعتقاد پاول: «بهتر است همان امتیازاتی که باید به ایران دارای بمب اتم داده شود، اینک به ایران بدون بمب اتم داده شود».