کمیل نقی‌پور:
2 روز پس از پایان دور سوم مذاکرات ایران با 1+5 در ژنو، منابع خبری از ارائه پیشنهادی از سوی اتحادیه اروپا و اشتون خبر می‌دهند که طی آن از سوی 1+5، حق ایران در انجام غنی‌سازی «مطابق روند موجود» به رسمیت شناخته مي‌شود.
آنگونه که روزنامه صهیونیستی هاآرتص، از منابع خبری خود در اتحادیه اروپا خبر داده، مقامات اروپایی در تلاشند تا به ایران پیشنهاد جدیدی ارائه کنند که طی آن 1+5 در ازای صدور مجوز برای بازرسی‌های بیشتر از تاسیسات هسته‌ای از سوی کشورمان، حق غنی‌سازی ایران را به رسمیت شناخته و رسما اعلام می‌کند که با ادامه غنی‌سازی اورانیوم «مطابق روند فعلی در این کشور» مشکلی ندارد. به گزارش شبکه ایران، کشورهای 1+5 می‌پذیرند که ایران طبق روند کنونی به غنی‌سازی سوخت خود ادامه دهد، تنها در مقابل اینکه بازرسی‌های بیشتر از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان ارگان نظارتی سازمان ملل متحد را بپذیرد.
به‌نوشته هاآرتص، 1+5 در نظر دارد جزئیات این پیشنهاد را در اجلاس آتی در استانبول به بحث و بررسی با مقامات ایرانی بگذارد. اشتون روز سه‌شنبه گذشته نتوانست توضیح دقیقی از این پیشنهاد ارائه کند و تنها به گفتن این نکته اکتفا کرد که اتحادیه اروپا حقوق مشروع ایران را به رسمیت می‌شناسد و تنها خواستار آن است که ایران به وظایف خود در چارچوب قوانین بین‌المللی عمل کند. بنابر گزارش هاآرتص، آمریکا نیز پذیرفته است که از جبهه اصلی مذاکرات با ایران کنار رفته و توافق با ایران را به اتحادیه اروپا واگذار کند. هفته‌نامه آمریکایی تایم نیز در تحلیل گزارشی که به تحلیل مذاکرات ژنو 3 اختصاص داشت، تاکید کرد غرب این حقیقت را دریافته که در بلند مدت نمی‌تواند حقوق هسته‌ای ایران بویژه غنی‌سازی را نفی کند.
در این مقاله که روز چهارشنبه 17 آذر 1389 منتشر شده، آمده است: «به نظر می‌رسد 2طرف به سمت یک توافق اساسی گرایش یافته‌اند و آن پذیرش حق ایران در غنی‌سازی اما همراه با بازرسی‌های گسترده است. اشتون روز سه‌شنبه گفت که ما حقوق ایران را به رسمیت می‌شناسیم اما تاکید می‌کنیم که ایران باید به تعهدات خود عمل کند». تایم ادامه داده است: «یک عضو ارشد موسسه مارشال آلمان در برلین می‌گوید که این بهترین راه است زیرا غیرممکن است که غرب بتواند برنامه ایران را متوقف کند. در درازمدت ما نمی‌توانیم ایران را از حق خود برای استفاده صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای بازداریم». این هفته‌نامه آمریکایی در پایان با اشاره به اینکه «نگرانی‌ها درباره اینکه آیا مذاکرات ژنو بیانگر یک راهبرد بن‌بست است یا نه، ماه آینده وقتی اشتون تیم خود را برای مذاکرات جدید رهبری خواهد کرد احساس خواهد شد»، نوشت: «رابرت مالی مدیر بخش خاورمیانه گروه بین‌المللی بحران می‌گوید غرب باید به این نتیجه برسد که می‌تواند و باید از مذاکره انتظار پیشرفت داشته باشد. ما باید خود را از شر این استعاره تیک تاک ساعت خلاص کنیم. ما باید به دیپلماسی فرصت خودنمایی بدهیم حتی اگر چشم‌اندازها خیلی هم قوی نباشند. چه گزینه‌ای بعد از مذاکره وجود دارد؟ هیچ گزینه‌ای !». تایم در بخشی از این گزارش همچنین از محور شدن دوباره اروپا در دیپلماسی غرب راجع به ایران خبر داده است. این نشریه آمریکایی می‌نویسد: «ریچارد گووان عضو شورای اروپا در امور خارجی به نقش اروپا در کمک به مهار جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران اشاره می‌کند و می‌گوید برخی مردم درباره نقش اروپا و کاترین اشتون تردید دارند اما اشتون خود را وارد این فرآیند کرده است. وی افزود اتحادیه اروپا مجددا نقش یک بازیگر را یافته است».
گفتنی است کارشناسان، این پیشنهاد را یک عقب‌نشینی گسترده و استراتژیک از مواضع سابق اتحادیه اروپا می‌دانند، چه آنکه اتحادیه اروپا با این پیشنهاد عملا ایران را به عنوان یک قدرت هسته‌ای پذیرفته است. گفتنی است جمهوری اسلامی ایران همواره تاکید کرده است که تنها به قوانین بین‌المللی درباره نظارت پایبند است، حقوق خود در چارچوب معاهده منع گسترش تسلیحات اتمی را قابل مذاکره نمی‌داند و سیاست غرب را درباره مذاکره همراه با فشارهایی از قبیل تحریم هرگز نخواهد پذیرفت.
هر چند کارشناسان این پیشنهاد را «یک عقب‌نشینی گسترده و استراتژیک از مواضع سابق اتحادیه اروپا» می‌دانند اما آنچه باید مورد توجه باشد این است که در شرایط فعلی آیا کشورهای 1+5 راهی غیر از پذیرش ایران هسته‌ای دارند یا خیر؟
نکته اول آنکه، طبیعتا غرب هیچگاه نمی‌پسندد جمهوری اسلامی که منافع آن در تضاد کامل با منافع کشورهای استعمارگر قرار دارد، در منطقه ژئوپلتیک خاورمیانه به ایران هسته‌ای تبدیل شود. به همین دلیل است که پرونده ده ساله هسته‌ای ایران شاهد انواع فشارها، تحریم‌ها و تهدیدها برای دست کشیدن از حق مسلم استفاده از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای بوده است.
4 قطعنامه شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی، ترور دانشمندان هسته‌ای، تعلیق دوساله غنی‌سازی اورانیوم و حمایت از گروهک‌های تروریستی و اپوزیسیون داخلی تنها بخشی از اقدامات دشمنان جمهوری اسلامی برای منصرف کردن کشورمان از حق هسته‌ای به شمار می‌آید.
اکنون و با پیشنهاد اخیر اتحادیه اروپا برای مذاکرات استانبول، کشورهای اروپایی به این نتیجه رسیده‌اند که بی‌اثر بودن فشارها علیه ایران یک واقعیت انکارناپذیر است و نمی‌توان بر اساس این رویکرد اشتباه، برای استراتژی‌های پیش‌رو برنامه‌ریزی کرد.
از سوی دیگر نه‌تنها رفتار ایران تابعی از فشارهای غرب نیست، بلکه در سایه این فشارها برای جمهوری اسلامی موفقیت‌هایی حاصل شد که به گفته کارشناسان با «تصورات» غربی‌ها همخوانی نداشت. آخرین نمونه این دستاوردها چرخش سانتریفیوژهای ایرانی برای تولید سوخت 20 درصد بود که در ازای «دست‌دست کردن غرب» در قبال تامین سوخت راکتور تحقیقاتی تهران به دست آمد. نکته قابل تامل اینکه در ژنو 2 غرب در « بازی» تبادل سوخت با ایران غیرمستقیم به حق هسته‌ای ایران اذعان کرد. آنجا که شرایط مبادله سوخت 5/3 درصد با سوخت 20 درصد را به طرف ایرانی یادآور شد غیرمستقیم بر این حقیقت تاکید کرد که ایران یک کشور هسته‌ای است و بر این اساس می‌توان با آن مبادله کرد. هر چند ایران با پیشنهادات آمریکایی‌ها درباره تبادل سوخت مخالفت کرد.
غرب دیگر مطمئن شده است «فشار و تاثیرپذیری» درقبال ایران رابطه مستقیم ندارد بلکه بالعکس هرچه فشار غرب بر ایران بیشتر می‌شود، مسؤولان ایرانی برای عدم وابستگی به غرب مصمم‌تر می‌شوند. به همین دلیل است که برخی کارشناسان غربی ادامه فشار قدرت‌های بزرگ به جمهوری اسلامی را انگیزه قوی برای ساخت بمب هسته‌ای توسط ایران عنوان می‌کنند.
دومین نکته‌ای که باید در پس پیشنهاد جدید غرب بدان توجه کرد، آن است که مذاکرات آتی ایران و 1+ 5 در استانبول موضوعی فراتر از موضوع هسته‌ای ایران دارد. هر چند پس از پایان مذاکرات، کاترین اشتون در اقدامی خارج از اصول دیپلماتیک، «محتوا» و «نتیجه» مذاکره با تیم ایرانی را به گونه دیگری بیان کرد اما آنچه در صورتجلسه این مذاکرات به ثبت رسید چیزی فراتر از این جمله نبود که «گفت‌وگو برای همکاری حول نقاط مشترک در ژانویه در استانبول». سعید جلیلی پس از پایان مذاکرات ژنو 3 درباره دستور جلسه مذاکرات استانبول به یورو نیوز گفت: هدف از این گفت‌وگوها همکاری است، قرار نیست گفت‌وگوها درباره موضوع خاصی باشد. من قبلا هم گفته‌ام که اسم این گفت‌وگوها گفت‌وگوی هسته‌ای نیست. این گفت‌وگوها برای همکاری حول نگرانی‌های مشترک است. یکی از نگرانی‌های مشترک جامعه جهانی، امروز بحث خلع سلاح است. چرا قدرت‌های هسته‌ای هنوز خلع سلاح نشده‌اند؟ چرا آمریکا در اروپا هنوز خلاف معاهده ان‌پی‌تی 240 کلاهک هسته‌ای خود را مستقر کرده است؟ این مساله موجب نگرانی شهروندان اروپایی هم می‌شود. اینها بحث‌های اساسی است که امروز مطرح می‌شود. یکی از بحث‌های اساسی همین است که در همین موضوع هسته‌ای چه کسی سلاح‌های هسته‌ای را در اختیار رژیم صهیونیستی قرار داده است؟ این بحث نگرانی مشترک جامعه جهانی را بیان می‌کند.
وی افزود: باید به این دغدغه‌ها و نگرانی جامعه جهانی توجه کرد و اگر خلع سلاح هسته‌ای و جلوگیری از اشاعه سلاح‌های هسته‌ای و همکاری صلح‌آمیز هسته‌ای میان ملت‌ها تشویق شود در این صورت این همکاری‌ها مفید واقع خواهد شد.
بر اساس معادله «حقوق ملت ایران مفروض گفت‌وگوهاست نه موضوع آن» بود که در ژنو 3 نیز پیشنهاد آمریکایی‌ها درباره سوخت نیروگاه بوشهر که به عقیده کارشناسان غربی «بسیار جذاب» بود، مورد توجه تیم مذاکره‌کننده ایرانی قرار نگرفت.
اما نکته سومی که باید در مذاکرات آتی به آن توجه کرد این است که بازی دقیق مسؤولان ایرانی، راهی جز پذیرش ایران هسته‌ای مقابل غرب قرار نداده است، هر چند نباید این اقدام را پایان بازی به حساب آورد و به این خواسته حداقلی راضی شد. به بیان دیگر امتیازگیری حداکثری همانند گذشته باید مورد توجه تیم مذاکره‌کننده قرار بگیرد. در همین راستاست که پس از توفیق جمهوری اسلامی در مذاکرات ژنو 3، محمود احمدی‌نژاد اعلام کرد: برای گفت‌وگو با ایران باید همه تصمیم‌های غلط گذشته که اثری نیز بر ملت ایران نداشته است از جمله قطعنامه‌ها و تحریم‌ها لغو شود. آنچه مسلم است، ایران نیازی به ادامه گفت‌وگو با 1+5 ندارد. بدون انجام گفت‌وگوها نیز سانتریفیوژهای ایرانی در نطنز، فردو و... سوخت 5/3 درصد و 20 درصد تولید می‌کنند و ایران تحت نظارت آژانس، تاسیسات هسته‌ای خود را گسترش می‌دهد. خودکفایی در تولید مواد اولیه هسته‌ای، آخرین اقدام جمهوری اسلامی در زمینه هسته‌ای به شمار می‌آید که سیر صعودی ایران در فناوری هسته‌ای را بار دیگر به غرب نشان داد. غرب اگر بخواهد علاوه بر پذیرش حق مسلم هسته‌ای ایران، 20 کارخانه هسته‌ای را به صورت رایگان برای جمهوری اسلامی احداث کند باید در ابتدا تمام تصمیمات غلط گذشته را اصلاح کند.
فایل صوتی مذاکرات ژنو 3 منتشر می‌شود؟
یک منبع آگاه در گفت‌وگو با فارس درباره بیانیه کاترین اشتون مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپايي که پس از انجام مذاکرات ژنو 3 منتشر شد، گفت: بیانیه کاترین اشتون پس از پایان مذاکرات ایران و 1+5 با محتوای مذاکرات و توافقات انجام شده منطبق نیست. وی افزود: همانطور که دبیر شورایعالی امنیت ملی پس از پایان دور سوم گفت‌وگوها تاکید کرد، مذاکرات آتی با 1+5 در استانبول، گفت‌وگو بر مبنای همکاری حول نقاط مشترک خواهد بود بنابراین این نشان می‌دهد اظهارات کاترین اشتون درباره محوریت موضوع هسته‌ای در مذاکرات با محتوای مذاکرات منطبق نیست. این منبع آگاه همچنین اظهار داشت: در صورتی که اشتون همچنان بر بیانیه خلاف واقع خود اصرار بورزد، فایل صوتی مذاکرات از جانب طرف ایرانی منتشر خواهد شد.
نشریه «لا تریبون دو ژنو» گزارش داد سعید جلیلی، دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران و مذاکره‌کننده ارشد این کشور در مذاکرات ژنو3 درخواست ویلیام برنز، نماینده آمریکا در این نشست را برای انجام یک دیدار دوجانبه نپذیرفته و این درخواست را رد کرده است. این در حالی است که نماینده ایران با نمایندگان 5 کشور دیگر مذاکره‌کننده بویژه چین و روسیه نشست دوجانبه داشته است.