مردم پايتخت يك‌ماه آلودگي هوا را به‌دليل پايداري هوا پشت‌سرگذاشتند. در این شرایط پدیده وارونگی هوا به مدت طولانی باعث تراکم غلظت آلاینده‌ها مانند ذرات ریز 5/2 میکرون منواکسید‌کربن و ذرات 10 میکرون دی‌اکسید‌نیتروژن شده است به‌طوری که در بعضی از نقاط پرجمعیت و پرتردد تهران وضع اضطرار طی روز‌های گذشته مشهود بوده است. تحت این شرایط رئیس اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان تهران به‌عنوان دبیر کمیته هماهنگی مواقع اضطرار آلودگی تهران، جلسات کمیته را با حضور استاندار به‌عنوان ریاست کمیته و اعضای کمیته تشکیل داد و سعی شد با در نظر گرفتن مواقع هشدار و اضطرار بهترین تصمیمات اتخاذ شود. از جمله مهم‌ترین اقداماتی که طی 3 هفته گذشته تصویب شد، می توان به افزایش محدوده طرح ترافیک به محدوده زوج و فرد خودروها و تعمیم دادن محدوده این طرح به کل شهر تهران ، تعطیلی یک ساعت زودتر ادارات برای مدیریت بار ترافیکی و تعطیل کردن چند روزه ادارات و مراکز آموزشی نام برد که از جمله راهکارها برای برون‌رفت از شرایط موجود بوده است. هم اکنون بر اساس گزارش پلیس راهنمایی و رانندگی 40 درصد از بار ترافیکی شهر کاسته شده و ترافیک روان‌تر موجب کاهش آلاینده‌ها و جلوگیری از ادامه وضعیت اضطرار شده است به طوری‌که شهروندان تهرانی خواستار ادامه طرح زوج و فرد خودروها هستند. با این وجود طرح‌هایی نیز برای اولین بار مدنظر قرار گرفت که در روزهاي گذشته شاهد اجرای آن بودیم. آزمایش پایلوت استفاده از هواپیما و هلی‌کوپتر برای آبپاشی فضای تهران جهت ایجاد ناپایداری توسط هواپیماهای آبپاش که ازسوی جهاد کشاورزی مامور به این اقدام شدند انجام شد و در هر سورتی پرواز در ارتفاع 70 متری حدود 2 هزار لیتر آب در فضا پاشیده شد. هرچند تعداد هواپیماها کم است و شاید نتواند اثر معنی‌داری داشته باشد اما تا امروز چنین کاری سابقه نداشته است و مقرر شده این کار ادامه پیدا کند و نتایج آن مورد سنجش قرار گیرد. طرح آبپاشی مناطق آلوده تهران یک طرح ابتکاری است و در هر عملیات پروازی هر هواپیما 15 هکتار که 150 هزار مترمربع را شامل می‌شود، آبپاشی می‌کند. ما در شرایطی از آبپاشی به صورت اسپری استفاده می‌کنیم که منوکسیدکربن، دی‌اکسید گوگرد و دی‌اکسید نیتروژن در تهران دارای غلظت نبوده و در مرز سالم قرار دارند. هر کاری در آغاز، چون با آزمون و خطا همراه است احتمال کمی و کاستی در آن وجود دارد ولی آبپاشی مناطق آلوده تهران یک کار ابتکاری، موفقیت‌آمیز و ارزشمند بوده که در صورت اختصاص یافتن هواپیماهای بیشتر این عمل می‌توانست نتایج مفیدی را به همراه داشته باشد. هرچند در شرایط فعلی غلظت آلاینده‌ها ثابت است ولی به دنبال شرایط ناپایدار جوی هستیم که با پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی از روز دوشنبه وضعیت ناپایداری کامل در تهران حاکم می‌شود و این می‌تواند شروع خوبی برای خروج از این شرایط باشد. با این وجود این راهکارها اقدامات لازم در شرایط اضطرار است و باید راه‌حلی جدی را درنظر گرفت که در آینده این وضع گریبانگیر شهروندان نشود. باید در این شرایط خارج کردن خودروهای فرسوده را در دستورکار قرار دهیم و به استانداردسازی سوخت و استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی توجه خاصی داشته باشیم. تهران پایتخت کشور است و اگر بخواهیم آلودگی‌های تهران را به حداقل ممکن برسانیم باید طرح‌های سریع و اصولی در دستورکار قرار گیرد. به نظر بنده مهم‌ترین طرحی که باید فورا اجرا شود خروج 5/1 میلیون خودروي فرسوده از ابتدای سال 90 است زیرا بیشترین آلایندگی در تهران از طریق تردد خودروها به ویژه مدل‌های فرسوده آن است. همچنین وزارت نفت باید نظارت کافی بر تولید سوخت داشته باشد تا از استاندارد قابل قبولی برخوردار شود و وزارت صنایع نیز باید مکلف شود که خودروهای تولیدی برای استان تهران از استاندارد یورو 4 و 5 بهره‌مند شوند. اداره محیط زیست استان تهران نیز در نظر دارد تا از مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی دعوت کند تا برای کاهش آلودگی هوای تهران طرح‌های خود را ارائه کند زیرا فناوری‌های نوین می‌تواند نقش موثری در این زمینه داشته باشند و ما این موارد را مطرح خواهیم کرد و از این موارد می‌توان به تاثیر نقش دستگاه‌های تصفیه هوا برای استفاده در سطح شهر اشاره کرد که نیاز به تحقیقات در این زمینه خواهیم داشت. به منظور توازن جمعیتی، پیش‌نویس ساماندهی خروج 50 واحد صنعتی آلاینده و غیرآلاینده در تهران آماده شده تا بدین طریق از بار جمعیتی شهر کاسته شود. باید در نظر داشت که خروج صنایع آلاینده و مزاحم یک برنامه کوتاه‌مدت نیست بلکه یک پروسه زمانی بین 5 تا 20 سال لازم دارد و با توجه به اشباع شدن جمعیت و آلاینده‌ها و مشکلات زیست‌محیطی باید تدابیری عاجل اندیشیده شود. باید توجه داشت که فرهنگ‌سازی استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی و گسترش آن در تهران به همراه مشارکت دادن شهروندان در مدیریت آلودگی هوا می‌تواند نقطه عطفی برای حل این معضل برای همیشه باشد.
* رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست استان تهران