بنیاد فردوسی اخیرا با سفری که به کشور فرانسه داشته 3 پرونده را برای ثبت جهانی به یونسکو تحویل داده که یکی از آنها هنر نقالی بوده است. اگر ممکن است درباره سندهای دیگر و ضرورت ثبت آنها توضیح دهید.
هنر نقالی از جمله هنرهایی است که ما احساس می‌کردیم این هنر در صورت ثبت نشدن در معرض خطر قرار دارد. البته این پرونده هنوز در دست اقدام است و به ثبت نرسیده است. همچنین یک پرونده که شامل «مخملی‌بافی» است و دیگری پرونده‌ای در زمینه «زری‌بافی» است و سومین پرونده كه سند «کشتیرانی خلیج فارس ایران» است، با همکاری بخش فرهنگ ایرانی به همراهی یک موسسه خصوصی فرهنگی و پژوهشگاه میراث فرهنگی در دست کار است که در نوع خود سندی چشمگیر به شمار می‌رود. این سند از طرفی نيز موجب زدودن هاله‌های ابهام درباره خلیج فارس برای کشورهای دیگر می‌شود. البته این را اضافه کنم موزه لوور از نام خلیج فارس در این زمینه استفاده نکرده بود که با پیگیری و نامه‌های ما این امر تصحیح شد. در این سند آورده شده که دریای پارس که در شاهنامه به آن اشاره شده نشانگر این است که خلیج فارس متعلق به ایران بوده و هست.
بنیاد فردوسی از جمله نهادهایی است که از بدو تاسیس تاکنون سفرهای برون‌مرزی زیادی در جهت شناسایی و ارتقای سطح آگاهی جهانیان نسبت به فردوسی و اثر ارزنده او یعنی شاهنامه داشته است. در این راستا تصور می‌کنید مهم‌ترین دستاوردی که بنیاد طی این مدت در جریان سفر به کشورهای مختلف داشته چه بوده است؟
به هرحال بنیاد فردوسی تلاش کرده تا در هر برهه زمانی و در هر سفر، برنامه تازه‌ای را تدارک ببیند. یکی از سفرهای ما در ماه‌های اخیر به آلمان بود. از رهگذر چنین سفری بنیاد تاكنون موفق به برگزاری 5 کنگره در آلمان شده است. در واقع این پنجمین کنگره جهانی فردوسی بود که 8 خرداد امسال در آلمان برپا شد، ضمن اینکه برخی از اعضای هیات امنای فردوسی، مقیم آلمان هستند و این مساله به ما در برگزاری این کنگره‌ها کمک زیادی کرده است.
ظاهرا امسال برنامه‌هایی نیز به همت بنیاد در مرکز «کنسرت هاوس» برلین داشته‌اید.
بله، در واقع پنجمین کنگره جهانی فردوسی در این مرکز برگزار شد. «کنسرت هاوس» اساسا 350سال سابقه فرهنگی دارد. به هر شکل، این کنگره به دبیری پروفسور ناصر کنعانی که از اعضای هیات امنای بنیاد نیز هستند برگزار شد. همچنین شخصیت‌هایی چون روشن رحمانف از تاجیکستان، بیژن غیبی از ایران‌شناسان برجسته، ایریش مارزولف شاهنامه‌پژوه آلمانی و دکتر فریدون جنیدی نیز در این کنگره حضور داشتند.
به نظر شما مولفه‌ای که جهانیان نسبت به مقوله شاهنامه و دیدگاه فردوسی به عنوان خالق این اثر جاویدان داشته‌اند در این مدت به چه سمت و سویی بوده است؟
مهم‌ترین مساله این است که آنها فرهنگ بزرگ ایرانی را در جهان با مطالعه شاهنامه باور کرده‌اند. حتی در سوریه و کشورهای عربی نیز طیف علاقه‌مند زیادی نسبت به شاهنامه مشاهده می‌شود. نکته جالب این است که آنها به‌خوبی اساطیر شاهنامه را می‌شناسند. حتی آن گروه از کسانی که ادبیات نخوانده‌اند و رشته‌شان ادبیات نبوده است نیز به شاهنامه اشراف دارند. البته نگاهی که بنیاد در این سال‌ها داشته نیز به باور جهانیان کمک‌های زیادی کرده است. در واقع، تعصب و جایگاه ویژه‌ای که ایرانیان روی شاهنامه دارند برای جهانیان جالب است. توجه داشته باشید که فردوسی در شاهنامه، تمدن ایران و جهان را با محوریت قرار دادن ایران به تصویر کشیده است. کشورهای دیگر امروز از شاهنامه به عنوان میراثی مشترک یاد می‌کنند؛ از این جهت که فردوسی هنگام آفرینش این اثر به بسیاری از آموزه‌های اخلاقی و فرهنگی توجه ویژه داشته است. او همچنین به بازگو کردن داستان‌های شیعی در شاهنامه پرداخته و به نوعی در پیوند فرهنگ ایران، اسلام و جهان سهم بسزایی دارد. جالب است بدانید در ماه گذشته ویژه‌برنامه‌ای در آکادمی علوم اتریش برای هزاره شاهنامه برگزار شد و یکی از مدیران این آکادمی پیشنهاد داد که شاهنامه در گینس به ثبت جهانی برسد. نه‌تنها در اتریش که در دیگر کشورها، شاهنامه از ارج و قرب فراوانی برخوردار است. به عنوان مثال در حال حاضر حدود
700 نسخه قدیمی از شاهنامه به چشم می‌خورد.
نظر این کشورها نسبت به مفاخر دیگر مانند ابن‌سینا، خیام، سعدی، حافظ و... چیست؟ یعنی این شناخت و اشرافی که می‌گویید نسبت به شاهنامه در حال حاضر در این کشورها به چشم می‌خورد نسبت به این شخصیت‌ها چگونه است؟
به جرات می‌توانم بگویم شخصیت‌هایی که شما از آنها در سوالتان نام بردید نیز نزد جهانیان شناخته شده هستند، ضمن اینکه تصور می‌کنم اگر در ایران مرکز مفاخر‌شناسی راه‌اندازی شود، می‌توانیم امیدوار باشیم که فرهنگ غنی ایران را بیشتر به جهانیان معرفی کنیم. بنیاد فردوسی نیز در این ارتباط مذاکراتی انجام داده و امیدواریم در فضای موجود با توجه به علاقه‌مندی نهادهای جهانی، بتوانیم به تاسیس یک مرکز خاورشناسی نیز بپردازیم.
آقای موحدفرد! حتما شما می‌توانید با توجه به سفرهای زیادی که به همراه دیگر اعضای بنیاد فردوسی به کشورهای مختلف داشته‌اید به این سوال پاسخ دهید که در حال حاضر وضع ترجمه شاهنامه در جهان به چه شکل است؟
خوشبختانه به مدد تبلیغات مناسبی که در این راستا صورت گرفته و بنیاد فردوسی و پژوهشگران با یکدیگر به تعامل پرداخته‌اند، این امر مهم بستر مناسبی برای رشد و گسترش یافته است.
در سال‌های گذشته مستشرقان برجسته‌ای مانند ادوارد براون، ژول مول، هانری کربن و... با ترجمه آثار مفاخر ایرانی سهم زیادی در شناسایی این آثار داشته‌اند، امروز چه کسانی بیشتر این رل مهم را برعهده گرفته‌اند؟
اجازه بدهید در این ارتباط به یک نکته اشاره کنم. در ماه‌های اخیر کتابخانه‌ای در آلبانی به نام «فردوسی» نامگذاری شده است و همچنین ترجمه بخش‌هایی از شاهنامه را شخصی به نام وجید بخارایی به شکل نفیس در آلبانی انجام داده است. این شخص که خود آلبانیایی‌الاصل است به قدری تحت‌تاثیر شاهنامه بوده که حتی نام پسرش را هم فردوسی گذاشته است. علاوه بر این، ترجمه دیگری به آلمانی بزودی توسط دکتر نصرت‌الله رستگار به پایان می‌رسد. ایشان شاهنامه‌ای که در قرن نوزدهم پژوهشگری به نام آدام پولاک به نظم درآورده بود را ترجمه کرده که این کتاب در حال حاضر در مرحله ویرایش نهایی است و قرار است بزودی از سوی آکادمی علوم اتریش منتشر شود، ضمن اینکه در این کتاب، نگاره‌های شاهنامه نیز ارائه شده‌اند.
پیش از شروع گفت‌وگو اشاره کردید که بنیاد فردوسی برنامه‌های پیش روی زیادی در دست دارد که یکی از آنها شروع یک پروژه سینمایی درباره شاهنامه است. قرار است در این ارتباط به طور مشخص به تبیین چه مباحثی در قالب فیلم پرداخته شود؟
بنیاد فردوسی چندی است با حضور پژوهشگران و سینماگران قصد دارد چنین پروژه‌ای را آغاز کند. امیدواریم نهادهای بزرگ فرهنگی نیز در این مسیر ما را یاری دهند بویژه کمیسیون فرهنگی مجلس و دولت. این پروژه‌ای است که باید در کشورهای دیگر نیز فیلمبرداری شود، روی این اصل نیازمند بودجه‌ای هستیم که بتواند این کار را تامین کند. البته این را بگویم که با معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مذاکرات خوبی در این ارتباط داشته‌ایم.
فکر می‌کنید این پروژه از چه وقت برای آغاز کلید بخورد؟
بستگی دارد که طرح فیلم از سوی بنیاد فردوسی ارائه شده و مجوز آن نیز صادر شود.
یعنی ممکن است این پروژه در سال 90 فعالیت خود را برای ساخت شروع کند؟
امیدواریم. اگر یک بنیاد فرهنگی بتواند در این زمینه ما را به لحاظ مالی حمایت کند در انجام این امر سرعت‌بخشی زیادی انجام می‌شود.
در جریان ساخت این فیلم چند نفر به بازنویسی متن اصلی شاهنامه می‌پردازند؟
اجازه بدهید که نگویم اما همین‌قدر بدانید که یکی از فیلمنامه‌نویسان برتر کشور در صدر انجام کار است و در حال حاضر در مرحله رایزنی با پژوهشگران قرار داریم.
قرار است تنها به تصویرکردن بخش‌هایی از شاهنامه بسنده شود یا تمام اثر دستمایه فيلم سینمایی می‌شود؟
این‌طور بگویم که قرار است با ساخت این فیلم، نگاه تازه‌ای به شاهنامه شود و اینکه چقدر شاهنامه نزد جهانیان شناخته شده است در محوریت کار قرار دارد.
آیا فیلم به زندگی شخصی فردوسی نیز اشاره‌ای دارد؟
بیشتر حول محور شاهنامه است. قصد ما به طور کلی از ساخت چنین فیلمی این نیست که به بازگویی داستان‌های کهن در شاهنامه بپردازیم بلکه می‌خواهیم کاری جهانی با مضمونی تازه ارائه دهیم.
آزاده صالحی