سیاست خارجی آمریکا در موضوع افغانستان با بحران مفرط و مزمن مواجه است. جورج بوش در آخرین ماه‌های ریاست‌جمهوری خود درباره افغانستان از بازنگری سخن می‌گفت و این بازنگری بر مبنای افزایش نیروهای نظامی و تمرکز عملیاتی آمریکا و انتقال بارانداز نظامی از عراق به افغانستان بود. باراک اوباما که در طول دوره تبلیغات انتخاباتی ریاست‌جمهوری خود وعده کاهش نیروها را داده بود، وقتی به ریاست‌جمهوری رسید، به سیاست افزایش نیروی نظامی روی آورد و راه‌حل مسائل افغانستان را در برخورد قاطع نظامی می‌دید اما با گذشت چند ماه از آغاز ریاست‌جمهوری اوباما و اعزام 30 هزار نیروی جدید نظامی به افغانستان و رساندن سقف نظامیان آمریکایی به حدود 70 هزار نیرو، امروز وی به این نتیجه رسیده است که این سیاست‌ها پاسخگو نیستند و نتیجه آن تنها افزایش شدید تلفات نیروهای نظامی آمریکا در افغانستان است. بر همین اساس هم اوباما بدون اینکه با صراحت از تغییر سیاست خارجی آمریکا در افغانستان صحبت کند، درباره کارآمدی سیاست‌های فعلی ابراز تردید کرده و در واقع نتوانسته جمع‌بندی واضحی از سرنوشت نظامیان آمریکایی در افغانستان و همچنین سرنوشت سیاست خارجی آمریکا در این کشور ارائه دهد. اگر نگاهی به وضع آمریکایی‌ها طی 5، 6 سال گذشته شود، این نتیجه به دست می‌آید که آمریکایی‌ها به مرور در افغانستان تنها شده‌اند. بسیاری از نیروهای هم‌پیمان آنها که تشکیل‌دهنده مجموعه نیروهای ایساف بودند، از افغانستان خارج شده و برخی از آنها در آستانه خارج کردن نیروهایشان از افغانستان هستند. هلندی‌ها و ژاپنی‌ها کاملا نیروهای خود را از افغانستان خارج کرده‌اند و هندی‌ها نیروهای خود را به حداقل رسانده‌اند حتی انگلیسی‌ها که مهم‌ترین هم‌پیمان استراتژیک آمریکا در افغانستان بوده و تا مدت زیادی (تقریبا تا سال 2007) سرفرماندهی نیروهای ایساف را در کنترل خود داشتند، اعلام کردند که ظرف 6 ماه آینده، نیروهای نظامی خود را به حداقل کاهش می‌دهند. علاوه بر اینها در اجلاس امنیتی لیسبون، مجموعه کشورهای تشکیل‌دهنده ایساف با صراحت اعلام کردند که تا سال 2016 همه نیروهای نظامی خود را از افغانستان خارج می‌کنند. این در حالی است که اگر از اوباما سوال شود که پس از 10 سال حضور در افغانستان، آمریکا چه دستاوردی داشته است که بحث خروج نیروها از این کشور را مطرح می‌کنند؛ وی قطعا پاسخی نخواهد داشت. بنابراین می‌توان با قاطعیت گفت که آمریکایی‌ها در افغانستان دچار بحران عظیم امنیتی و سیاسی شده‌اند. یک نکته کلیدی دیگر در افغانستان که آمریکایی‌ها کمتر از آن صحبت می‌کنند، این است که به مرور افغان‌ها در این کشور پایه‌گذار سیستم و دولتی می‌شوند که به نوعی سیستم و سیاست عراقی‌ها در عراق را به ذهن متبادر می‌کند. انتخابات اخیری که در افغانستان برگزار شد و اینکه حدود 60 درصد کرسی‌های مجلس به جبهه شمال رسید (جبهه‌ای که به طور منطقی متحد ایران در افغانستان به حساب می‌آید)، نشان می‌دهد که نوعی سیاست افغانی مبتنی بر آماده‌سازی برای تشکیل دولت قدرتمند بر مبنای آرای مردمی را ایجاد کرده است. گرایش حامد کرزی به جبهه شمال هم نشان داد که یک فرمول مشابه عراق در افغانستان در حال اجراست. این مساله‌ای است که طبعا آمریکایی‌ها و انلگیسی‌ها را بشدت نگران می‌کند. آمریکایی‌ها احساس می‌کنند که پادزهر این مساله (جلوگیری از تشکیل دولتی همسان عراق در افغانستان) آزاد گذاشتن دست طالبان است و بر همین اساس هم اوباما در سخنان اخیر خود به نکاتی اشاره کرد که بر مبنای تغییر سیاست آمریکا درباره طالبان ایراد شد. این تغییر سیاست درباره طالبان اگرچه سابقه‌ای چند ساله در افغانستان دارد و انگلیسی‌ها سردمدار این مساله بودند و نخستین‌بار آنها اعلام کردند که با طالبان باید کار کرد و برای اینکه حساسیت افکار عمومی را روی نگرش انگلیسی‌ها کم کنند به تقسیم طالبان (طالبان خوب و بد) روی آوردند اما در عین حال مساله تغییر نگرش كه درباره طالبان به یک وضع فراگیر در بین نیروهای غربی تبدیل می‌شود، اين مسأله بعد از انتخاباتی که جبهه شمال در افغانستان توانست اکثریت کرسی‌ها را به دست بیاورد و چشم‌انداز دولتی مستقل را در افغانستان به تصویر بکشد، رخ داد. مجموعه رخدادها و تحولات در افغانستان بیان‌کننده این مطلب است که آمریکایی‌ها احساس می‌کنند که هر چه بیشتر در این کشور بمانند، با مخاطرات بیشتری مواجه می‌شوند؛ افزایش شدید تلفات آمریکایی‌ها در سال 2010 که در واقع به 1200 درصد به نسبت سال‌های 2007 و 2006 می‌رسد، نشان دهنده این است که آمریکایی‌ها خود را در برابر وضع تک‌گزینه‌ای یعنی خروج از افغانستان می‌بینند اما در عین حال با باز گذاشتن دست طالبان و القاعده تلاش می‌کنند که روند تحولات را به‌گونه‌ای رقم بزنند که اگر آنها نمی‌توانند نصیبی از تحولات افغانستان داشته باشند، افغانستان برای دیگران هم نصیبی نداشته باشد. در این بین یک سوال وجود دارد و آن هم اینکه آیا آمریکایی‌ها خواهند توانست سیاست خود درباره افغانستان را پیگری کنند؟ آیا جبهه شمال و نیروهای ملی و اسلامی در افغانستان اجازه می‌دهند که بیش از این کشورشان دست‌خوش بحران باشد؟ به نظر نمی‌آید که افغان‌ها راه تامین منافع ملی خود را که در همگرایی است، پیدا نکنند و آمریکایی‌ها کماکان از این شکاف بین افغان‌ها بتوانند استفاده‌های
خود را ببرند.
* کارشناس امور بين‌الملل