یکی از حوزه‌هایی که نظام فعلی پرداخت یارانه در آن مشکلات متعددی را متوجه اقتصاد کشور کرده است، حوزه نان است. سالانه نزدیک به 4 هزار میلیارد تومان صرف یارانه نان در کشور می‌شود. به‌طور کلی مواردی را که هدفمندکردن یارانه نان را اجتناب‌ناپذیر می‌کند می‌توان به شرح ذیل برشمرد: 1- پایین بودن قیمت نان موجب افزایش تقاضا شده و بر اساس آمارهای موجود مصرف سرانه نان در ایران در مقایسه با استانداردهای جهانی و میزان توصیه شده در الگوی غذایی از سوی متخصصان تغذیه زیادتر است.
2- اصلاح نظام فعلی یارانه نان منجر به حذف رانت‌های موجود در این حوزه شده و ارزش نان مصرفی (معنوی و مادی) را بالا می‌برد. 3- وضعیت موجود موجب شده انگیزه‌ای برای ورود تکنولوژی نوین به صنعت نان وجود نداشته باشد. 4- هدفمند کردن یارانه‌ها موجب صرفه‌جویی در اثر بهینه‌سازی مصرف می‌شود. 5- در حال حاضر مصرف انرژی به ازای تولید هر واحد نان بالاست. 6- وضعیت موجود موجب توزیع نامناسب آرد بین استان‌های مختلف شده است. 7- هزینه بالای یارانه نان، فشار زیادی بر بودجه دولت وارد آورده و با توجه به شکاف فزاینده میان قیمت تضمینی خرید گندم و قیمت آرد تحویلی فشار بودجه‌ای به نحو چشمگیری در آینده افزایش می یافت. 8- پایین بودن قیمت و سهم آرد در هزینه تولید نان از یکسو و کنترل قیمت نان به وسیله دولت از سوی دیگر سبب کاهش کیفیت نان در نانوایی‌ها، عدم استفاده از تکنولوژی پیشرفته تولید نان و در نتیجه افزایش ضایعات شده است. 9- ارائه یارانه به آرد روستایی و رفت و برگشت آرد از مزرعه به شهر و بازگشت آرد یارانه‌ای به روستا هرچند حرکتی در جهت رفع تبعیض در جامعه بوده اما موجب حمل و نقل مضاعف شده و هزینه‌های اضافی را بر دولت وارد می‌کند. 10- به سبب دوگانگی قیمت گندم و آرد در مسیر بازاریابی دولتی و بازار آزاد، احتمال نشت گندم و آرد از مجاری دولت به بازار آزاد قابل ملاحظه بوده و این امر سبب افزایش هزینه‌های اقتصادی یارانه نان شده است. 11- پایین بودن قیمت نان علاوه بر افزایش تقاضای مصرف‌کنندگان موجب شده میزان ضایعات در خانه و غذاخوری‌ها افزایش یابد به گونه‌ای که موجب پیدایش یک شبکه گسترده جمع‌آوری نان خشک در مناطق شهری شده است. نان خشک پس از جمع‌آوری به دامداری‌ها منتقل شده و در خوراک دام، به عنوان ارزان‌ترین منبع غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرد که دارای تبعات بهداشتی است. 12- در صورتی که شرایط فعلی در پرداخت یارانه در بازار نان کشور ادامه می یافت، نیل به اهداف اصل 44 قانون اساسی در این حوزه دست‌نیافتنی بود زیرا با ادامه دخالت دولت از طریق پرداخت یارانه آرد به نانوایی‌ها، بخش خصوصی به هیچ عنوان توانایی حضور در این بازار را نداشت. ملاحظه می‌شود نظام کنونی یارانه نان علاوه بر هزینه بالای مالی دارای هزینه قابل ملاحظه‌ای برای کل اقتصاد است. برهمین اساس مساله هدفمندی یارانه آرد و نان در دستور کار قرار گرفته و در حال اجرا ست.
* کارشناس مرکز پژوهش‌های غلات
شرکت بازرگانی دولتی ایران