محمدحسین سلیمی:
نام عبدالحمید قدیریان برای اهل هنر نامی آشناست. او در فیلم‌های مهمی به عنوان طراح صحنه و لباس و همچنین مدیر هنری فعالیت کرده و در عالم نقاشی هم ید طولایی دارد. قدیریان که در حال حاضر فیلم «ملک سلیمان» را در مقام مدیر هنری بر اکران سینماها دارد، در سال 1357 بنا به علاقه خود به نقاشی وارد دانشکده هنرهای زیبا شد. بیشتر نقاشی‌های او را آثاری با مضامین مذهبی بویژه عاشورایی تشکیل می‌دهند که همین رویکرد و علاقه بهانه ما برای انجام گفت‌وگو با او شد. درباره فعالیت حرفه‌ای قدیریان این را هم بدانید که او از سال 1360 به عنوان نقاش فعالیت حرفه‌ای‌اش را آغاز و بعد از آن فعالیت سینمایی خود را با فیلم «گذرگاه» به عنوان گریمور شروع کرد. قدیریان که هم‌اکنون مشغول طراحی صحنه فیلم محمد(ص) به کارگردانی مجید مجیدی است، در سینما فعالیت‌های دیگری مثل ساخت تیتراژ و دکور و طراحی جلوه‌های ویژه داشته است.
زندگی با مفاهیم عاشورایی
قدیریان درباره گرایش‌اش به هنر نقاشی مذهبی چنین می‌گوید: ورودم به دانشگاه همزمان شد با وقایع انقلاب. به عبارت دیگر چشم عقلی من همزمان با انقلاب به این دنیا باز شد. آن روح و حال و هوایی که از طریق امام (ره) به ما جوان‌ها منتقل شد؛ در حقیقت شوری بود که بعدها متوجه شدیم شور حسینی است که ترکیب شده با شعور حسینی. به خاطر همین حال و هوا که از طریق انقلاب به ما منتقل شده بود، به مباحث و نقاشی عاشورایی گرایش پیدا کردم که البته تمام زندگی مرا هم این مفاهیم عاشورایی فراگرفت. او ادامه می‌دهد: جالب اینجاست که بعدها متوجه شدم که خداوند وقتی می‌خواسته عالم را خلق کند، نخستین چیزی که در لوح محفوظ نوشت، واقعه عاشورا و مفهوم آن بود. به عبارت دیگر هر چیزی که از زمان خلقت خلق شده در زیرمجموعه عاشورا قرار می‌گیرد. هر قدر هم که جلوتر می‌روم و راجع به عاشورا تحقیق می‌کنم، متوجه می‌شوم که نه‌تنها زمان حال من و زمان انقلاب بلکه در طول تاریخ بشر، خدا همه چیز را بر مبنای عاشورا تعریف کرده است. بنده هم فقط به عنوان یک کنجکاو هنوز هم به دنبال مفاهیم عمیق این واقعه هستم.
عاشورا فقط حزن نیست
قدیریان می‌گوید: احساس می‌کنم پرداختن به واقعه عاشورا هنوز هم برایم تازه است، یعنی مفهوم این واقعه برایم مفهوم نو و امروزی است. این مفهوم برایم حکم یک نوستالژی کهنه و قدیمی را ندارد و این تصاویری هم که از عاشورا می‌کشند که به انسان احساس یک گذشته خاطره‌وار دست می‌دهد برای من هیچ معنایی ندارد. عاشورا برای من یک گذشته نیست بلکه یک آینده جذاب پرشور و دست‌یافتنی است. حسی که من نسبت به عاشورا دارم و سعی می‌کنم این حس را به مخاطبان هم القا کنم یک حس شعف است نه یک حس حزن. قدیریان ادامه می‌دهد: احساس می‌کنم عاشورا سکوی پرتابی برای بشریت در طول تاریخ از زمان حضرت آدم تا زمان ظهور امام زمان(عج) است. عاشورا کلاس بزرگی است برای هدایت انسان به سوی خلیفهًْ اللهی. در واقع مفاهیم عاشورا انسان را آنقدر درگیر می‌کند که عزاداری امام حسین(ع) تنها یک حس دلتنگی ایجاد می‌کند.
عاشورا یک مفهوم بسیار عظیم و شیرینی است. اگر شما عاشورا را به چشم یک مفهوم نگاه کنی بسیار داستان عجیبی است ولی اگر به عنوان یک واقعه به آن نگاه کنی تنها یک داستان حزن‌انگیز دلخراش بوده و بحثی هم در آن نیست و البته همین حزن‌انگیز بودن عاشوراست که این واقعه را تا به امروز زنده نگه داشته است اما متوقف شدن در این حزن خوب نیست باید عاشورا را فهم و حرکت کرد. او در پاسخ به اینکه شما آیا در آثارتان سعی کردید که این مفهوم را القا کنید یا اینکه صرفا واقعه را به تصویر کشیده‌اید، می‌گوید: القای مفاهیم عاشورا از طریق نقاشی کار بسیار دشواری است که به اعتقاد خودم من این توانایی را ندارم. نقاشی برای من حکم یک دلتنگی را دارد وقتی که راجع به این مفاهیم تحقیق یا فکر می‌کنم و به یک بن‌بست می‌رسم، یعنی اینکه ظرف وجودی‌ام ظرفیت گنجاندن این مفاهیم را درون خود نداشته و احساس ضعف می‌کنم و به سراغ نقاشی می‌روم. زبانم واقعا از بیان این واقعه الکن است. الان به دنبال شناخت این مفاهیم هستم. اینکه این شناخت چطور تبدیل به یک تصویر شود پروسه‌ای طولانی را باید طی کند. هزار نسل باید بیایند و فهم کنند و هزار نسل هم باید مفاهیم را تصور کنند و این کار من نیست. البته توقع زیادی هم هست که یک نقاش بتواند مفاهیم عاشورایی را به تصویر بکشد؛ مگر اینکه خداوند لطف کند به نقاشی و دریچه‌ای را باز کند به روی این مفاهیم بلند. ولی چیزی که در تابلوی من وجود دارد و دیگران هم بر این امر صحه می‌گذارند حس امید است.
چه تصویری زیباتر از عاشورا؟
در آثار عاشورایی قدیریان رنگ‌های گرم زیاد به چشم می‌خورد. او در پاسخ به اینکه استفاده از این رنگ‌ها برای بیان واقعه عاشورا نوعی اغراق نیست، عنوان می‌کند: نقاشی‌های عاشورایی‌ام را با رنگ‌های گرم و جذاب کار می‌کنم تا بتوانم از واقعه عاشورا تصویری زنده خلق کنم. در واقع من دلتنگی‌هایم را با نقاشی پرمی‌کنم و این برای نشان دادن اثرم نیست. نقاشی برای من به نوعی یک فریاد درونی است. به همین‌خاطر وقتی می‌خواهم یک تصویر از زیبایی بکشم، می‌گردم و می‌بینم که چه تصویری زیباتر از عاشورا؟ وقتی می‌خواهم یک غیرت کامل را به تصویر بکشم به سراغ عاشورا می‌روم. وقتی می‌خواهم ولایت را به تصویر بکشم درمی‌یابم که عاشورا اوج عدالت‌محوری است یا وقتی می‌خواهم دلدادگی را تصویر بکنم، می‌بینم که عاشورا دلداده‌ترین آدم‌ها را دارد. خلاصه هر موضوعی را که می‌خواهم تصویر کنم به عاشورا می‌رسم. خیلی از این موضوعات را می‌توانم به تصویر بکشم و خیلی را هم نمی‌توانم. به همین خاطر است که بسیاری از تابلوهای مرا دیگران ندیده‌اند. به اعتقاد من عاشورا قصه‌ای ناتمام است که این قصه با ظهور امام زمان(عج) کامل می‌شود.
نقاشان درباره عاشورا کاری کرده‌اند؟
در ادامه می‌پرسم که متاسفانه نقاشان ما آنگونه که باید به واقعه عاشورا نمی‌پردازند. قدیریان اینگونه پاسخ می‌دهد: هنرمند هر آنچه دغدغه ذهنش باشد به تصویر می‌کشد. باید شرایط زندگی هنرمند را هم در نظر گرفت. هنرمندان متعهد ما که حتی در میان مردم هم شناخته شده‌اند، نهایتا در نقاشی‌هایشان از ظلم اجتماعی صحبت می‌کنند. متاسفانه فضای زندگی ما عاشورایی نیست. ما مناسبتی عاشورایی زندگی می‌کنیم و به همین خاطر هم دغدغه هنرمند عاشورا نیست. محققان ما باید فضایی عاشورایی فراهم کنند، یعنی اگر هنرمند به عنوان مثال به گل فکر کند امام حسین(ع) را مقابل چشمانش ببیند و اگر می‌خواهد به نور و عدالت اجتماعی فکر کند باز امام حسین(ع) را مقابل چشمانش ببیند. وقتی فضای جامعه عاشورایی باشد، نگاه اینچنینی هنرمند به عاشورا، ناخودآگاه خواهد بود چرا که معرفت را اجتماع و محققان به هنرمند منتقل کرده‌اند. آن هنگام هنرمند می‌تواند ابعاد مختلف عاشورا را به تصویر بکشد. در ملاقاتی که گروهی از هنرمندان با حضرت آقا داشتند، آقا هم به همین نکته اشاره کردند که «چه به هنرمندان داده‌اید و توقع خلق چه اثری دارید؟» کسانی که پایه‌های تفکری جامعه را می‌سازند کم‌کاری کرده‌اند. نقاش جزو صادق‌ترین افراد در اجتماع است و همانند آینه می‌ماند که حقایق جامعه را بازگو می‌کند و هر آنچه تصویر بیندازی در این آینه همان را منعکس خواهد کرد.
قدیریان به این سوال که آیا برای نقاشی عاشورایی می‌توان سبکی خاص قائل شد، جواب می‌دهد: ما هنر تحت عنوان هنر شیعه و عاشورایی نداریم و جالب اینجاست که نیاز به وجود چنین هنری را هم احساس نمی‌کنیم. هنرمندان ما هنوز هم بعد از گذشت
30 سال احساس نکرده‌اند و نخواسته‌اند که دور هم جمع شوند و مانیفستی برای هنر عاشورا بنویسند. هنوز این احساس نیاز شکل نگرفته چه برسد به اینکه بخواهد مکتبی در باب هنر عاشورا شکل بگیرد.
مفهوم را فراموش کرده‌ایم
او دلیل این امر را عدم شناخت مفهوم عاشورا می‌داند: به خاطر اینکه فقط واقعه عاشورا را می‌شناسیم و مفهوم را فراموش کرده‌ایم و عظمت عاشورا را نمی‌فهمیم و چون از درک این مفهوم غافل مانده‌ایم به عاشورا فقط به چشم یک روز معمولی در تقویم که ثبت شده نگاه می‌کنیم. به همین خاطر هم هست که ما در بسیاری از آثار عاشورایی روح دین را نمی‌بینیم و این هم به این خاطر است که ما فقط موضوعات دینی را دستمایه خلق آثارمان قرار داده‌ایم و موضوع‌محور هستیم و مفهوم‌محور نیستیم. او تاکید می‌کند: به همین خاطر هم هست که این هنر نتوانسته به آن شکل ارتباطی با مخاطبان خود برقرار کند.