ميثم بشيرنژاد:
مرکز دفن زباله تهران با قدمتی بیش از 45 سال در جنوب شهر کهریزک و در ابتدای جاده قدیم تهران- قم (آرادکوه) قرار دارد که با مساحتی نزدیک به 1400 هکتار میزبان همیشگی زباله‌های شهر تهران است. دفن سنتی و غیربهداشتی زباله‌های پایتخت در طول سالیان متمادی موجب ایجاد شیرابه 12 هکتاری و تجمیع 250 میلیون مترمکعب گاز متان در این منطقه شده است. انتشار گازهای فرار و سرطان‌زا، ایجاد گرد و غبار ناشی از عملیات دفن، انتشار کمپوست تولید شده توسط جریان هوا، بوی مشمئزکننده، انتقال بو توسط وزش باد، تجمع حیوانات و حشرات موذی و ریزش زباله و شیرابه به وسیله خودروهای حامل زباله از عمده‌ترین خطرات زیست‌محیطی منطقه کهریزک در نزدیک به نیم‌قرن گذشته است که امروز به گفته کارشناسان بهداشت به صورت تهدیدي جدی سلامت مردم را نشانه رفته است. با آمدن جعفر فرجی به‌عنوان فرماندار شهرستان ری، پیگیری مرکز دفن زباله و جابه‌جایی آن به صورت جد در دستور کار قرار گرفت و در همان آغاز فرماندار جوان با صراحت اعلام کرد: «این امر قابل توجیه نیست که تهران و مدیریت آن، مردم جنوب تهران را نادیده بگیرند و آن را به زباله‌دان تهران تبدیل کنند». نماینده عالی دولت در شهرستان ری توانست پای بسیاری از مسؤولان را به کهریزک باز کند که بازدید وزیر کشور از مرکز دفن زباله کهریزک در مردادماه سال جاری این عزم جدی را به وضوح نشان داد. مصطفی محمدنجار پس از در جریان قرار گرفتن کم و کیف وضعیت موجود، معاونان خود را مامور کرد تا ظرف مدت 6 ماه، به این پرونده رسیدگی و نسبت به جابه‌جایی آن اقدامات لازم را صادر کنند که این فرصت 6 ماهه واپسین روزهای خود را می‌گذراند. هرچند سریال تکراری انباشت 8 هزار تن زباله در روز ادامه دارد اما بر اساس ادعای مسؤولان اداره بازیافت شهرداری، حدود 4 هزار تن از این پسماندها بازیافت می‌شود و به گفته کلخورانی، معاون خدمات شهری شهرداری تهران تا پایان بهمن‌ماه سال جاری ظرفیت پردازش به 7 هزار و 500 تن در روز می‌رسد.
تأثير شیرابه‌ها بر آلودگي خاک و آب‌های زیرزمینی
رئیس اداره محیط‌زیست شهرستان ری تاکید کرد: حجم بالای زباله موجبات آلودگی شدید منابع آب و خاک و هوای منطقه را فراهم کرده و تشکیل دریاچه شیرابه حاوی مواد آلاینده آلی و غیرآلی به وسعت 12 هکتار با توجه به نفوذ آلاینده‌ها به آب‌های زیرزمینی و آلودگی خاک خطری بالقوه و معضلی جدی به شمار می‌رود.محمودرضا سعیدپور، رئیس اداره محیط زیست شهرستان ری به‌عنوان شاکی اصلی پرونده مرکز دفن زباله کهریزک، به «وطن‌امروز» گفت: این پرونده هم‌اکنون در دادگاه کهریزک مفتوح است و در صورتی که اقدامات انجام شده موجب کاهش یا جلوگیری از آلودگی نشود به استناد قوانین حفاظت و بهسازی محیط زیست و مجازات اسلامی، مراتب را از طریق مراجع قضایی پیگیری می‌کنیم. وی تصریح کرد: با توجه به احتمال وقوع بلایای طبیعی مثل زلزله و سیل و همجواری کانون‌های صنعتی و جمعیتی در فاصله 500 متری، این مسائل می‌تواند خطرات جبران‌ناپذیری را بر منطقه وارد کند. سعیدپور در بخش دیگری از سخنانش ابراز کرد: حضور میکروارگانیسم‌ها یا میکروب‌های خاک و مواد آلی فسادپذیر در شرایط بی‌هوازی ناشی از دفن زباله در زیر لایه‌های خاک موجب تولید گاز co
2 و گاز متان و دیگر گازهای گلخانه‌ای می‌شود که این امر در طول زمان موجب تجمع مقادیر قابل توجهی گاز متان در زیر زمین شده است و خطری بالقوه محسوب می‌شود. رئیس اداره محیط زیست شهرستان ری متذکر شد: سازمان بازیافت باید در اقدامی عاجل به دلیل تکمیل ظرفیت مرکز و معضلات زیست‌محیطی عدیده و نارضایتی اهالی، مکان فعلی را به جایی دیگر منتقل کند و عملیات دفن فنی و مهندسی تصفیه شیرابه، استحصال گاز متان، پاکسازی آبخوان سفره‌های زیرزمینی و خاک را همزمان تا رفع کامل آلودگی‌ها در یک پروسه به‌طور کامل انجام دهد.
واکنش سازمان بازرسی کل کشور
ایجاد معضلات زیست محیطی و عملکرد مرکز بازیافت، سازمان بازرسی کل کشور را بر آن داشت که بررسی‌های گسترده‌ای را در این باره آغاز کند که نتیجه آن نامه‌ای از سوی معاونت نظارت و بازرسی امور سیاسی و قضایی سازمان مزبور به استاندار تهران با پیوستی 9 صفحه‌ای بود اما متعاقب اين نامه، شهرداری کهریزک خطاب به سازمان بازرسی کل کشور نوشت: «هیچ اقدامی از سوی مسؤولان سازمان بازیافت شهرداری تهران به منظور حسن جریان امور و رفع ایرادات موجود انجام نشده است».
وقتی زباله هم سیاسی می‌شود!
رسانه‌ای شدن معضلات مرکز دفن زباله کهریزک بویژه در سال جاری کنش و واکنش‌های زیادی را در بین مسؤولان شهری و افراد پیگیر ایجاد کرده است، عده‌ای معتقدند که برخی به دنبال آسایش و رفع مشکل مردم نیستند بلکه به دنبال منافع شخصی خود هستند که در کهریزک آن را جست‌وجو می‌کنند. فرماندار شهرری در اظهارنظری می‌گوید: پیشنهاد ما این است که خبرنگاران و مسؤولان و کسانی که فکر می‌کنند این کار سیاسی است و خواست مردم نیست، یک شب بیایند کنار مردم کهریزک باشند تا وضعیت را از نزدیک درک کنند، حال ما سایر مشکلات را نمی‌گوییم، اگر توانستند با بوی بد یک شب را سر کنند(!) به طور حتم به این نتیجه خواهند رسید که واقعیت، خواست عمومی یا یک کار سیاسی است. این در حالی است که قالیباف، شهردار تهران چند ماه پیش در مراسم کلنگ‌زنی متروی کهریزک طی سخنانی عنوان کرده بود که عده‌ای برآنند تا ندانم‌کاری‌های مرکز دفن زباله را در طول سالیان گذشته به نام او تمام کنند. وی همچنین با اشاره به حمل زباله از شهر تهران به مسافت 100 کیلومتر تا مرکز دفن، معتقد است: این کار از لحاظ بهداشتی و اقتصادی قابل توجیه نیست و در هیچ جای دنیا این مسافت طی نمی‌شود.
در پایتخت زباله‌ها چه می‌گذرد؟
در مرکز دفن زباله‌های کهریزک که به نوعی پایتخت زباله‌های کشور به‌شمار می‌رود، تهرانی‌ها رکوردهای ماندگاری به‌جا گذاشته‌اند که می‌تواند سال‌ها پا برجا باشد از آن جمله می‌توان به دفن بیش از 30 میلیون دلار پلاستیک، 50 میلیون دلار نان، 55 میلیون دلار پسماند غذایی آشپزخانه و 35 میلیون دلار کاغذ و مقوا اشاره کرد که در مجموع معادل 12 میلیون و 850 هزار بشکه نفت خام است. با این حال بیش از 80 درصد زباله‌های خانگی دفن و مابقی بازیافت یا تبدیل به کود کمپوست می‌شود، همچنین حجم بالای نخاله‌های ساختمانی بدون کوچک‌ترین عملیات بازیافتی در دره‌ها سرازیر می‌شوند و در خارج از شهر تشکیل کوه‌های جدیدی می‌دهند. باید تاسف خورد که روزانه بیش از 300 هزار تن انواع پلاستیک تنها در تهران دور ریخته یا در کوه‌ها و دشت‌های اطراف پراکنده می‌شود. در حالی که امروز در دنیا از بازیافت زباله‌ها به نحو مطلوبی در رشد و شکوفایی اقتصادی، کشورها بهره می‌برند. از سوی دیگر تولید انرژی برق از زباله که به‌تازگی شهرداری تهران به فکر ایجاد تاسیسات آن افتاده در بسیاری از کشورها متداول است.
شیرابه‌ها تهدید مراكز صنعتي کهریزک
قربانی، عضو سابق هیات امنای شهرک صنعتی تهران درباره تاثیرات این مرکز دفن زباله روی منطقه به
«وطن امروز» می‌گوید: بیش از 50 هکتار از کارخانه‌ها و انبارهای منطقه کهریزک روی شیرابه‌ها هستند و بعدازظهرها حالت خفگی به مردم دست می‌دهد و زندگی کردن را با اختلال مواجه کرده است. قربانی تصریح کرد: زباله‌ها و شیرابه‌های آن 5 تا 6 کیلومتر دورتر از محل اصلی از زیر زمین بیرون می‌آید و چاه‌های آب شرب را در معرض آلودگی کامل قرار داده است. وی خاطرنشان کرد: بسیاری پس از سختی‌های فراوان و پیدا کردن کار در شهرک‌های صنعتی اطراف کهریزک، بلافاصله در زمانی کوتاه به خاطر تعفن و مشکلات تنفسی عطای کار را به لقایش می‌بخشند و بیکار می‌شوند تا جایی که 270 انبار و بیش از 60 هزار نفر با عوارض مستقیم زباله‌ها دست به گریبانند. قربانی با اشاره به غیرممکن بودن انتقال کارخانه‌های صنعتی و تولیدی از کهریزک می‌گوید: 8 سال پیش از طرف اداره منابع طبیعی شهرستان ری 4 هزار هکتار زمین در منطقه هوشنگ‌آباد و عزیزآباد در فاصله 60 تا 75 کیلومتری ری برای ریل‌گذاری و انتقال زباله در نظر گرفته شد اما تاکنون از این امکان هیچ استفاده‌ای نشده است. وی معتقد است: وجود کارخانه قندسازی با بیش از 100 سال قدمت و کارخانه کاغذسازی با بیش از 60 سال قدمت، نشان می‌دهد که قبل از ورود زباله به کهریزک،کار و زندگی در منطقه جریان داشته است. با شرایط نگران‌کننده موجود و پدید آمدن مشکلات جدی‌تر، 35 تا 40 درصد از کارگاه‌ها به حالت نیمه‌کاره رها شده‌اند.
آیا شهرداری به تعهدات خود عمل کرده است؟
هر چند برخی مسؤولان هر جا اجتماع و تریبونی پیدا می‌کنند دم از کم شدن فاصله جنوب و شمال شهر می‌زنند اما در واقعیت، فاصله این دو فاصله‌ای است به اندازه فاصله جنوب شهر تا شمال شهر! متاسفانه در طول سالیان گذشته جنوب شهر و بویژه شهرستان ری حلال مشکلات و معضلات تهران بوده است و انتقال زباله‌های کلانشهر تهران، ورود 350 میلیون مترمکعب فاضلاب تهران، انتقال صنایع آلاینده تهران، انتقال اراذل و اوباش تهران، انتقال اموات پایتخت و... نمونه‌ای از مشکلات فراوان این منطقه بوده است. اخیرا مسؤولان بی‌شماری بویژه اعضای شورای شهر از مرکز دفن زباله بازدید کردند که هر کدام وعده و وعیدهای زیادی در جهت رفع این معضل داده‌اند. در هر کدام از این بازدیدها مردم انتظار دارند اتفاقات خوشایندی بیفتد و در این میان انتظار جمعیت بیش از 140 هزار نفری بخش کهریزک که همگی در معرض خطرات زیست‌محیطی هستند، تصمیمات عاجل درباره جابه‌جایی مرکز دفن زباله یا بهبود این مرکز است. همچنین عملی شدن تعهدات شهرداری نسبت به کهریزک‌نشین‌ها درباره احداث پارک بازیافت و نگهداری، بهسازی مسیر جاده تهران- قم (حدفاصل سه‌راه باقرشهر تا کهریزک) با توجه به تردد روزانه 1200 کامیون حمل زباله در این مسیر، ایجاد ایستگاه متروی کهریزک و افزایش خطوط کمربندی دوم از 4 خط به 6 خط می‌تواند کمترین کار در جهت رفاه حال مردم منطقه باشد. با این وجود تنها هر از گاهی اخباری از سوی استانداری و محیط زیست برای جابه‌جایی این مرکز دفن به منطقه‌ای دیگر از جمله چند کیلومتری فرودگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) در جاده قم شنیده می‌شود که نتیجه‌ای دربر ندارد. بنا بر گفته مسؤولان شهرداری تعیین تکلیف این کار برعهده کارگروه ملی پسماند کشور است که هنوز تصمیم قطعی در این باره اتخاذ نکرده است. با این اوصاف باید مسؤولان در شورای شهر، شهرداری، سازمان محیط‌زیست و وزارت کشور هر چه سریع‌تر جهت جلوگیری از عواقب زیست محیطی و خطرات انسانی، برای دفن زباله‌های پایتخت راه چاره‌ای یافته و اقدامات خود را از شعار به عمل تبدیل کنند.