اگر جامعه را به ساختمانی تشبیه کنیم که اسکلتی دارد و نمایی؛ قوانین، مقررات و نظامات اجتماعی اسکلت این ساختمان هستند و اخلاق و ادب نمای آن. بلکه بالاتر؛ اخلاق در جامعه همانند ملات نرمی است که با آن خشت‌ها و آجرهای ساختمان اجتماع بشری به هم پیوند می‌خورند یا همانند الکترود نرمی است که آهن‌های سخت و سرد را به هم جوش می‌دهد. پس اخلاق در اجتماع و جامعه بشری 2 کارکرد دارد: نخست، قوام پایه‌ها و نظم جامعه که همان قوانین و مقررات اجتماعی است، وابسته به آن است، یعنی قوانین و مقررات در سایه اخلاق قوام می‌یابند و پابرجا می‌شوند. دوم، امنیت و آسایش جامعه از اخلاق حاصل می‌شود، جامعه بدون اخلاق جامعه‌ا‌ی خشک و بی‌روح است که حتی اگر پا بگیرد، قابل سکونت نیست اما هیچ‌گاه جامعه بدون اخلاق پا نمی‌گیرد. برخی از مردم به اخلاق اعتنایی ندارند، زندگی آنها یا در حد زندگی گیاهی است که تغذیه، رشد و تولیدمثلی داشته باشند یا در حد زندگی حیوانی است که غضب، شهوت، وهم و خیال بر آنها حکمفرماست. یا دنبال خوب خوردن، خوب پوشیدن، خوب گشتن و خانه خوب هستند:
«وَ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثاثاً وَ رِءْيا؛ و چه نسل‌هایی را پيش از اينها نابود كرديم كه لوازم زندگى و ظاهری فریباتر از اينها داشتند.» (مریم ـ 74) یا به دنبال قدرت‌طلبی و برتری‌جویی و تمتع مصرفانه از جامعه و طبیعتند: «إِنْ هُمْ إِلا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلاً؛ آنان جز مانند ستوران نيستند، بلكه گمراهترند.» (فرقان ـ 44) یقینا اینها از اخلاق دورند و قانون نیز برای آنها الزام‌آور نیست، مگر اینکه در جهت منافعشان باشد یا بترسند که در صورت سرپیچی از آن مجازات شوند. چه بسیار زورمندان و زرسالاران که در این محدوده زندگی می‌گذرانند و شعارشان این است: «إِنْ هِيَ إِلا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْياً وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِين؛ جز اين زندگانى دنياى ما چيزى نيست. مىميريم و زندگى مىكنيم و ديگر برانگيخته نخواهيم شد.» (مومنون ـ 37) اما در مقابل آن بسیاری از مردم نمی‌خواهند در محدوده قانون زندگی کنند، بلکه تلاش دارند اخلاق را در جامعه رواج دهند و پشتوانه قانون کنند. به این دلیل است که هر اندیشه، فلسفه، دین و مکتبی بر اخلاق تاکید دارد و راه، روش، هدف و مبنای خود از اخلاق را بیان می‌کند. اما مبنای اخلاق در مکاتب مختلف متفاوت است؛ مکاتب و فلسفه‌های بشر بر عرف و قراردادهای اجتماعی تکیه دارند. ادیان الهی اخلاق را بر باورهای توحید و قیامت ـ ترس از جهنم و شوق بهشت‌ـ مبتنی کرده‌اند و قرآن که کتاب توحید ناب و هدایت خاص به خداوند تبارک و تعالی است، راهی منحصر به‌فرد دارد و آن دعوت مردم به اخلاق الهی است که آن بندگی خالصانه برای خدا و از روی شوق و محبت الهی است که رضایت دوست تنها معیار عمل اخلاقی است.
خرقه زهد و جام می گرچه نه درخور همند
اين همه نقش می‌زنم از جهت رضای تو
حافظ