از قدیمالایام خانه یا منزل را محل امنیت و آرامش و آسایش میدانستند. در ادبیات عامه هم همیشه منزل یا خانه را با صفاتی نظیر «گرم» توصیف میکردند. هرچند این ویژگی عموماً ناظر به ماهیت معنوی خانه و خانواده بوده ولی باید اعتراف کرد، گرم نگاهداشتن منازل برای هموطنان ما کار چندان «هزینهبری» نبوده و میتوانستیم با هزینه اندکی خانهرا گرم کنیم. اما دولت برای این «گرمبودن» هزینههای سنگینی پرداخت کرده است. از طرف دیگر برای خنک نگاهداشتن منازلمان در تابستان هم دولت ناگزیر از پرداخت هزینههای گزافی بوده است. در گذشته که انرژیهای هیدروکربنی چندانی به شکل امروزی برای گرمکردن یا خنککردن منازل وجود نداشت، معماران قدیمی با توجه به الگوی استقرار محل جغرافیایی منازل از ابتکارات و راهکارهای علمی و قابلاتکایی استفاده میکردند تا از این طریق گرمای کافی در زمستان و همچنین خنکی لازم در تابستان برای راحتی اهل خانه فراهم شود. نمونههای زیادی از این فرهنگ بومی معماری میشناسیم (مثل بادگیرها و سردابخانهها و...). با ورود معماری مدرن به کشور، الگوهای سنتی معماری هم به تدریج فراموش شد و فقط میتوان سراغ آن را از معدود ابنیه موجود و قدیمی گرفت. اما معماری نوین بدون توجه به وضعیت جغرافیایی منازل؛ برای خود شیوههای یکسانی در طراحی داشت. این شیوهها برای گرمکردن و سردکردن خانهها نیز تقریباً به روش یکسانی عمل میکند. در بیشتر نقاط کشور از کولر (آبی یا گازی) برای سرمایش و از بخاری (گازی و نفتی) و رادیاتور برای گرمایش استفاده میشود. صرفنظر از اینکه هرکدام از این وسایل تا چهاندازه بازده و راندمان دارند و حتی اگر این راندمان را در سطح قابلقبولی بدانیم (که البته اینگونه نیست)، متاسفانه باید اظهار داشت، ساختار قریب به اتفاق منازل و خانهها در ایران مناسب حفظ و حراست از گرمایش و سرمایش تولیدشده نیست. دلیل این امر هم کاملا مشخص است. تاکنون نیازی به حفظ گرما و سرما وجود نداشته است. انواع و اقسام حاملهای انرژی به مقدار لازم و با قیمت یارانهای در اختیار همه قرار داشت و مصرف بیاندازه و غیرمنطقی این حاملها هم هزینه چندانی به خانوادهها تحمیل نمیکرد. با این اوصاف دقتی هم از طرف خانوارها برای ایزولاسیون و نگهداشت سرما و گرما در محیط منزل صورت نمیگرفت؛ چون لزومی به این کار حس نمیشد. به عبارت دیگر، هزینههایی که در راستای اینگونه امور (نظیر دوجدارهکردن پنجرهها، درزگیری منافذ عبور هوا و...) انجام میگرفت، صرفاً جنبه تشریفاتی و زیباسازی پیدا میکرد. اما اگر قیمت حاملهای انرژی به مرز قیمتهای واقعی و غیریارانهای برسد، آیا باز هم میتوان به همین راحتی از کنار هزینههای مصرفی سوخت و انرژی گذشت و آنها را نادیده گرفت؟ واقعیت این است که فقط در این صورت مردم نسبت به اتلاف انرژی حساس خواهند بود و به فکر اقدام میافتند. در این باره مبحث 19 مقررات ملی ساختمان، راهکارهای مناسبی را در اختیار همه قرار داده است. هرچند این مقررات عمدتاً مربوط به مرحله ساخت ساختمانها ست اما شیوههای اجرایی مناسب و شفافی برای همه ساختمانها ارائه کرده است. شاید این شائبه بهوجود آید که اجرای مبحث 19 سبب افزایش هزینهها میشود اما واقعیت این است که بهکارگیری راهکارهای این مبحث علاوه بر اینکه هزینههای اولیه ساخت را کاهش میدهد، مضافاً با توجه به صرفهجوییهای بهعمل آمده در هزینههای بهرهبرداری و مصرف انرژی، کاملا سودآور هم هست. مواردی چون عایقکاری سیستم تاسیسات و لولهها، عایقکاری جداره خارجی ساختمان و نصب پنجرههای دوجداره باعث میشود ظرفیت سیستم گرمایش و سرمایش مورد نیاز ساختمان تا حدود 40 درصد در مقایسه با حالتی که مقررات این مبحث اجرا نمیشود، کوچکتر انتخاب شود که بهنوبه خود باعث کاهش زیادی در هزینهها میشود. بدیهی است رعایت این موارد، موجب کمک به اقتصاد خانواده و افزایش رفاه نسبی در نتیجه مصرف صحیح انرژی و کمک به اقتصاد ملی خواهد شد.