در خانواده‌ای هنرمند بزرگ نشده اما حالا خودش صاحب یک خانواده هنرمند است. او حتی تحصیلاتش هم در زمینه علوم سیاسی بوده اما خون هنر ازهمان خردسالی در رگ‌هایش بوده، جایی که در دوران دبستان برای بازی در نمایش «مردم» به کارگردان آن معرفی شد. پس از این نمایش او به خاطر شغل پدرش راهی فرانسه شد و آنجا ادامه تحصیل داد و بعد از گذران یک سیر هنری در پاریس و مرکز تئاتر «کارژور» در سال 42 به ایران بازگشت. داوود رشیدی گزیده کار می‌کند، ولی در عین حال به این مساله اذعان دارد که آثار ضعیف هم در کارنامه‌اش دیده میشود؛ آثاری که معتقد است ممکن است حتی به افزایش شعور مخاطب هم کمک کند. رشیدی چندان اهل اعتراض به شرایط موجود نیست اما حالا که با
«وطن امروز» به گفت‌وگو نشسته همه حرفهای نگفته‌اش را زده است؛ حرف‌هایی درباره دستمزد بازیگران، وضع تئاتر و تلویزیون، حمایت‌های مسؤولان و ستاره‌های کاغذی این سینما. گفت‌وگوی یک ساعته ما با این مرد 77ساله هنر ایران را بخوانید.
اهل سینما رفتن هم هستید؟
کم و بیش سینمای ایران را دنبال می‌کنم.
آن سینمای ایده‌آلی که در نظر شماست الان هست یا نه؟
بدون تردید سینمای امروز نسبت به پیش از انقلاب اصولی‌تر و علمی‌تر شده، آن موقع منهای بعضی کارها، بقیه سرهمبندی شده بود و یک نوع نگاه غیر‌اصولی در آن وجود داشت اما حالا اینطور نیست.
فکر نمی‌کنید از این فیلم‌های سرهمبندی شده، الان هم وجود دارد و اتفاقا در جذب مخاطب هم موفق است؟
فراموش نکنید که سینما یک صنعت هم هست و اگر این صنعت بازده نداشته باشد، تهیه‌کننده‌اش از بین خواهد رفت، پس بپذیریم که هرازچندگاهی دیدن کارهای سطح پایین عیبی ندارد، حداقل فایده‌شان این است که تماشاچی را به سینما می‌آورند.
به چه قیمتی؟
به قیمت اینکه شاید چند درصد از این تماشاگران به سینما رفتن عادت کنند، اگر این اتفاق بیفتد، کم‌کم ذهن ارزیابی و تشخیص فیلم خوب از بد در مردم به وجود می‌آید و به تدریج آن مخاطب تبدیل به یک تماشاچی فیلم‌های فرهنگی میشود.
اگر به این یک درصد‌ها دل‌خوش کنیم، باید تا عمر سینما برجاست، فیلم ضعیف بسازیم و ببینیم.
البته شاید هم آنچه گفتم برآورده نشود و تماشاگر عادت نکند به سینما رفتن. اما شاید هم شعور فیلم دیدن و انتخابش بیشتر شود و توقعش بالا رود، بالاخره روزی این انتخاب‌ها به فیلم‌های غیرتجاری و فرهنگی هم خواهد رسید.
چه آسیبی الان متوجه سینماست که چنین فیلم‌هایی تولید میشود؟
اول که من گفتم با تولید آنها مخالف نیستم اما فکر می‌کنم اگر مسؤولان کمی‌بزرگوارتر باشند و به تولیدکنندگان سینمای ما اعتماد کنند و قبول کنند که آنها هم چیزی سرشان میشود، میشود روی سینمایی بهتر حساب باز کرد.
آیا فیلمسازان ما آنقدر دلسوز هستند که با اعتماد مسؤولان راه درست سینما را پیش بگیرند؟
البته کارگردان‌ها هم باید تعهدشان را عملی کنند، ولی حالا نقدهایی توسط مسؤولان میشود که چندان منصفانه نیست.
ظاهرا هنوز پذیرفته نشده که یک هنرمند سرباز نیست که هرچی بالاسری‌اش بگوید را چشم و گوش بسته عمل کند، هنرمند برای بهتر شدن ارائه هنرش به فضایی بهتر نیاز دارد.
قبول دارید که سینمای ما دولتی شده؟
بله و اتفاقا معضل اصلی همین است که برخی مدیران اعمال نفوذ می‌کنند و چیزی را که به نفع خودشان هست می‌پسندند. این اعمال نفوذ قطعا از خلاقیت هنرمند کم می‌کند.
شاید آن حس و شرایط مدیریتی ایجاب کند که یکسری اظهار‌نظرها صورت گیرد.
نه اینطور نیست، حالا خود من هم یک پست مدیریتی را عهده‌دار شدهام و خوب این حس را می‌فهمم. الان یک مسؤولیتی به عهده من گذاشته شده که من هم نخواستم از آن فرار کنم. اتفاقا کار صنفی و رسید‌گی به بازیگران و وضع پیشکسوتان از کار افتاده را دوست دارم چون معتقدم باید به بازیگران احترام گذاشت.
مگر الان این احترام گذاشته نمی‌شود؟
از طرف مردم چرا، ولی از جانب برخی مسؤولان نه!
انجمن بازیگران این وسط چه وظیفه‌ای دارد؟
حمایت از قشر بازیگر وظیفه اصلی ماست. از این طرف و آن طرف تقاضای کمک می‌کنیم، کمک‌هایی هم گرفته ایم.
مدتی بحث افزایش دستمزد بازیگران مطرح بود، در این باره توضیح دهید و اینکه ظاهرا موضع شما نسبت به این قضیه مثبت بود.
نه! مگر بالارفتن قیمت گوشت یا افزایش کرایه تاکسی مثبت است که بالارفتن دستمزدها مثبت باشد؟! من معتقدم هنرمندان حق دارند دستمزد خوب طلب کنند و نباید مثل 3 سال قبل حقوق بگیرند اما این دستمزدها باید در حد معقول باشد. متاسفانه بعضی‌ها حد معقول این دستمزدها را رعایت نمی‌کنند و در این مورد بیشترین تقصیر، متوجه تهیه کنندگان است. آنها دستمزد بالایی را که ستارگان طلب می‌کنند، می‌پذیرند. واقعا اگر تهیه کننده‌ای فکر می‌کند بازیگرش پول زیاد می‌خواهد، می‌تواند آن پول را ندهد. تهیه‌کنندگان می‌توانند از بازیگرانی که کنار گود ایستاده‌اند استفاده کنند و آنها را پرورش دهند. مگر میشود تعیین کرد که بازیگری که قدش از یک متر و 70 سانتیمتر کمتر است آنقدر بگیرد و کسی که وزنش بالای 50 کیلوگرم آنقدر؟!
البته شما هم در همان اوج ماجرا به این مسائل پاسخ دادید.
اینکه سخنگوی شورایعالی تهیه‌کنندگان یکدفعه ماجرا را رسانه‌ای کرد کمی‌بازیگران و انجمن را شوکه کرد، ما از این متعجب شدیم که چرا نیامدند صحبت کنند؟ ما هم آدم هستیم اگر ببینیم راه حلی هست که نه سیخ بسوزد نه کباب، حتما استقبال می‌کنیم.
البته در سینمای جهان مرسوم است که خود بازیگران حتی در مصاحبه‌هایشان مبلغ دستمزدشان را اعلام می‌کنند.
ببینید، در سینمای جهان هیچ سقفی برای دستمزد بازیگر نیست، آنجا یک بازیگر نسبت به هنر و نبوغش قیمتی دارد. حتی آنجا خیلی از بازیگر‌ها و ستاره‌های بزرگ به علاوه دستمزد مبلغی هم به عنوان پورسانت از فروش می‌گیرند.
ستاره به چه معنی؟
ستاره کسی است که اسمش باعث میشود مخاطب بیاید به سینما. در ایران هم بعضی‌ها چون چهره خوب، چشم‌های رنگی و البته کمی هم هنر دارند، مردم را به سینماها می‌کشند.
ستاره‌های اینجا با چه ضوابطی وارد سینما شده‌اند؟
نگویید ضوابط، بعضی از اینها با روابط وارد شده‌اند، متاسفانه تعداد کمی از تهیه‌کنندگان هستند که پول می‌گیرند و نقش می‌دهند.
یک مساله دیگر هم این کلاس‌های بازیگری است.
آنها که وحشتناک است، کلاس‌های بازیگری که حالا شبیه دکان‌های کاسبی شده‌اند که با قول‌های عجیب و غریب جوان‌ها را گول می‌زنند.
از نظر شما اشکالی دارد یک بازیگر از تئاتر وارد سینما شود؟
عیبی ندارد. وقتی یک مرز بندی درست وجود ندارد که هنرمندان بتوانند فقط تئاتر کار کنند و سینمایی‌ها فقط سینما، طبیعی است این اتفاق بیفتد. بالاخره تئاتری‌ها هم باید جایی برای عرضه هنرشان داشته باشند.
عرضه هنر یعنی دیده شدن؟
تا حدودی بله! بالاخره سینما، تلویزیون و تله‌فیلم باعث شناخته‌شدن و شهرت میشود.
گفتید جایی برای عرضه تئاتر نیست، چرا؟
تئاتر همیشه حقیر شمرده میشود، در مملکت ما مسؤولان و مقام‌های بزرگ سیاسی با تئاتر آشنا نیستند و نمی‌دانند که چقدر در ساختن یک انسان اهمیت دارد. ما خیلی کم دیدیم یک وزیر به تئاتر بیاید، چرا که مسؤولان ما به فرهنگ‌سازی بی‌تفاوت هستند و فکر می‌کنند تئاتر دیدن وقت تلف کردن است، در حالی که نمی‌دانند تماشای تئاتر به ارتقاي فرهنگ خودشان هم کمک می‌کند.
غیر از مسؤولان، مخاطب هم ظاهرا چندان اقبالی به تئاتر ندارد.
این به خیلی چیزها بستگی دارد، وقتی من نمایش «پیروزی در شیكاگو» را که پایه‌گذار تئاتر حرفهای بود اجرا کردم، هر شب سالن پر بود و بلیت 400تومانی آن زمان تا 7هزار تومان فروش می‌رفت. هنرمند باید تماشاچی را بشناسد و بر حسب آن تئاتر روی صحنه ببرد.
در این میان نقش تلویزیون به عنوان رسانه ملی چیست؟
نقش فوق‌العاده تاثیرگذاری دارد. رسانه ملی در همه چیز می‌تواند تاثیرگذار باشد؛ در ترویج فرهنگ اجتماعی و هنری نقش مهمی دارد، همچنان‌که می‌تواند بد‌آموزی هم داشته باشد. به عقیده من نقش تلویزیون بسیار حساس و در عین حال مهم است. چون سهل‌الوصول‌ترین رسانه است و خیلی از مردم بیشتر اوقاتشان را با دیدن تلویزیون یا شنیدن رادیو پر می‌کنند.
سطح کیفی تولیدات صدا و سیما را چطور ارزیابی می‌کنید؟
از نظر کیفی خوب است اما چیزی که این میان معضل شده تولید بیش از اندازه تله‌فیلم‌هاست، فکر می‌کنم یک نفر می‌آید یکدفعه قرارداد 20تا تله‌فیلم می‌بندد بعد هم جشنواره تله‌فیلم‌ها را در دفترش می‌گذارد و خودش به تولیداتش جایزه می‌دهد!
یعنی به نظر شما تله فیلم‌های تولید شده انتظارات را برآورده نکرده‌اند؟
ببینید، نباید به تله‌فیلم به عنوان یک برادر حقیر‌تر از سینما نگاه کرد، چون تله‌فیلم برای سینما مهم است که مردم را با آن آشنا می‌کند به شرط اینکه هر شبکه برای خودش تصمیم نگیرد، فکر می‌کنم اگر کمی‌دقت شود و نگاه عمیق‌تری به این مساله شود وضع تولید آنها به مراتب بهتر خواهد شد.
عده‌ای تله‌تئاتر را به عنوان آشتی‌دهنده مخاطب با تئاتر می‌دانند، به نظر شما سطح این تله‌تئاترها چطور است؟
اول که باید از سریال‌کردن تئاتر پرهیز کرد و دوم باید دور شد از نمایش آدم‌های مختلف با لباس‌های عجیب و غریب که انگار از کره مریخ آمده‌اند! چرا که مردم ما نمی‌توانند با اینها ارتباط برقرار کند.
اصلا چرا بیشتر متون خارجی استفاده میشود؟
چون تئاتر غرب ساختمان بهتری دارد اما در عین حال در تئاتر غرب اکثر نمایشنامه‌ها با سلیقه‌ها و امکانات و فرهنگ خودشان نوشته شده، در این بین ما باید چیزهایی پیدا کنیم که بتواند با ما ارتباط برقرار کند.
اگر خودمان بنویسیم چطور؟
اتفاقا خیلی خوب است و باید این اتفاق بیفتد. اگر ایرانی‌ها مخصوص تلویزیون نمایشنامه بنویسند، خیلی بیشتر می‌تواند تاثیرگذار باشد.
خودتان علاقه‌مند هستید در تله‌تئاتر بازی کنید؟
من این‌کار را کرده ام، ضمنا فراموش نکنید که کار و تحصیلات من تئاتر بوده است، ولی چون طوری نبوده که بشود از آن گذران زندگی کرد، کمی‌گزیده‌تر کار می‌کنم.
جایی گفته بودید تلویزیون از نظر دستمزد چندان بد نیست .
بله، من یک مسابقه اجرا کردم که علاوه بر مخاطب جوان و گسترده‌ای که داشت، دستمزدی هم که گرفتم تا به حال در عمر هنری‌ام دریافت نکرده بودم. گرچه طبق معمول خرد خرد به من دادند.
هیچ وقت فکر کرده‌اید به سمت کارگردانی سینما بروید؟
اتفاقا خیلی علاقه‌مندم، ولی بلد نیستم. کارگردانی سینما خیلی پیچیده است چرا که همه چیز در سینما معنی دارد.
فکر نکردید شما هم می‌توانید مثل خیلی‌ها بی‌توجه به این معانی وارد شوید؟
اتفاقا کارگردان‌هایی را که بدون فکر کار می‌کنند دیده‌ام، سینما یک پرده است و تمام حواس تماشاچی به آن است، برای همین هر چیز کوچکی می‌تواند معنی پیدا کند. شاید این طور که شما بگویید بشود وارد شد، ولی من یکی جراتش را ندارم!
شما هم تا به حال با این کارگردان‌ها کار کرده‌اید؟
بله و بعدا از حضور در کارهایشان از انتخاب خودم پشیمان شدهام.
متاسفانه به کارگردان اعتماد کردم ولی دیدم کسانی بوده‌اند که نقش کارگردان را بازی می‌کنند و اصلا فرهنگ کارگردانی ندارند.
اینکه مردم شما را با کار آنها بشناسند، ناراحتتان نمی‌کند؟
خوشبختانه اینطور نشده، مردم بیشتر من را با
«هزار دستان»، «آوای فاخته» و فیلم سینمایی «بی‌بی‌چلچله» می‌شناسند.
پس به عنوان سوال آخر بگویید چه چیزی می‌تواند ناراحتتان کند؟!
اینکه خیلی راحت می‌توانیم روابط انسان‌ها را به سوی خوبی‌ها بکشانیم ولی ما یاد نگرفتیم با هم سازش کنیم و هرکسی برای خودش زندگی می‌کند. اینکه کسی بگوید اول من بعد دیگران واقعا ناراحتم می‌کند.