بازگشت مقتدا صدر یکی از تاثیرگذارترین شخصیت‌های سیاسی و مذهبی عراق به نجف از وجود همگرایی میان جریان صدر و دولت نوری مالکی حکایت دارد. مقتدا صدر که نزدیک به 4 سال از عرصه داخلی عراق دور بود توانست از رهگذر طرفداران وفادار خود نقش مهمی در انتخابات پارلمانی عراق ایفا کند. پیروزی جریان صدردر انتخابات سال گذشته که طی آن این تشکل سیاسی توانست 40 کرسی پارلمانی را به دست آورد، نشان می‌دهد که مقتدا صدر همچنان از یک پایگاه مردمی قدرتمند عراق برخوردار است. خروج مقتدا صدر از عراق در شرایطی صورت گرفت که دولت گذشته نوری مالکی تحت تاثیر فشارهای آمریکا، نیروهای بعثی و سلفی‌های جنایتکار در عراق ناچار شد تا از ابزار خشونت‌آمیز علیه این جریان خودجوش مردمی استفاده کند. درگیری‌های خونین در عراق میان نیروهای دولتی و جریان شبه‌نظامی صدر می‌رفت که به تضعیف جریان‌های شیعه در این کشور منجر شود. لذا حجت‌الاسلام مقتدا صدر با توجه به اهمیت حفظ ساختار جریان‌های شیعه و بنا به توصیه مراجع تقلید نجف ناچار به ترک داوطلبانه عراق شد. خروج مقتدا صدر از عراق به کاهش تنش‌ها میان دولت و جریان‌های مردمی شیعه کمک کرد اما جریان صدر توانست حضور معنوی خود را در جنوب و فرات میانه تقویت کند. انتخابات پارلمانی سال گذشته عراق آزمونی بود تا جریان قدرتمند مقتدا صدر میزان محبوبیت خود را در میان توده‌های تحت ستم عراق به نمایش بگذارد. نیروهای آمریکا و برخی کشورهای عرب اطراف عراق که رخدادهای داخلی این کشور را شدیدا تحت نظر دارند، ناچار شدند به‌طور موقت از رویارویی سیاسی ونظامی با این جریان مردمی عقب‌نشینی کنند. مشارکت جریان صدر در دولت جدید نوری مالکی نشان می‌دهد که این تشکل مردمی برای همکاری صادقانه با دولت جدید آمادگی لازم را دارد. نیروهای آمریکایی در طول 9 ماه گذشته تلاش کردند تا مانع ورود عناصر جریان صدر به دولت نوری مالکی شوند اما یکپارچگی ائتلاف ملی عراق این تلاش‌ها را با ناکامی روبه‌رو کرد. آمریکا و عربستان سعودی که از شکل‌گیری یک جریان قدرتمند شیعی تحت عنوان ائتلاف ملی نگران بودند، قصد داشتند تا ایاد علاوی را به عنوان نخست‌وزیر به ملت عراق تحمیل کنند. جریان‌های ائتلاف ملی و دولت قانون که طیف‌های شیعه را زیرمجموعه خود دارند جمعا 160 کرسی پارلمانی را در اختیار دارند و بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی را تشکیل می‌دهند. براساس یک تقسیم‌بندی، جریان مقتدا صدر 7 وزارتخانه از مجموع 42 وزارتخانه دولت نوری مالکی را به خود اختصاص داده و این امر از حضور پررنگ جریان صدر در دولت حکایت دارد.
کاهش اختلافات مقتدا صدر با سایر جریان‌های همسو نتیجه یک تجربه سیاسی 7 ساله است که به همه جریان‌های شیعه عراق تکلیف می‌کند تا وحدت خود را در برابرطیف‌های مخالف حفظ کنند. بازگشت ناگهانی مقتدا صدر به عراق هر چند با وحشت آمریکا وکشورهای عرب اطراف عراق همراه بوده اما یک حرکت کاملا حساب شده و استراتژیک تلقی می‌شود. اکنون عراق مرحله حساسی را پشت سر می‌گذارد و طیف‌هایی که قصد داشتند قدرت را بدون توجه به ساختار اجتماعی عراق و نتایج انتخابات پارلمانی در دست بگیرند در حال برنامه‌ریزی برای نفوذ در بدنه دولت نوری مالکی هستند. شکل‌گیری شورایعالی سیاستگذاری استراتژیک عراق که ریاست آن را ایاد علاوی «شیعه لائیک» به عهده دارد، یکی از ابزارهایی است که ممکن است در آینده برای دولت نوری مالکی مزاحمت‌هایی ایجاد کند. ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی در انتخابات اسفند ماه گذشته 91 کرسی پارلمانی را به‌دست آورد و لذا علاوی پست نخست‌وزیری را حق خود می‌داند. سیاستمداران و رهبران احزاب سیاسی عراق، وجود این شورا را دولتی در دولت تلقی می‌کنند زیرا احتمالا این شورا در آینده نقش تصمیم‌گیری دولت نوری مالکی را در مسائل امنیتی و سیاسی کمرنگ خواهد کرد.
بازگشت مقتدا صدر به عراق می‌تواند بسیاری از توطئه‌های خارجی و داخلی علیه دولت نوری مالکی را خنثی و زمینه را برای حرکت روان و سیال این دولت برای بازسازی عراق فراهم کند. حضور جریان مقتدا صدر در میان توده‌های فرودست جامعه عراق راه را بر باز گشت تدریجی و زیرکانه عناصر حزب بعث به نظام جدید عراق خواهد بست زیرا بازگشت بعثی‌ها به عراق خطری است که آینده نظام جدید این کشور را بشدت تهدید می‌کند. جریان مقتدا صدر نیز متعهد شده تا در کنار دولت نوری مالکی به شکل‌گیری نظام دموکراتیک برخاسته از رای اکثریت ملت عراق کمک کند تا از رهگذر تکیه بر آرای عمومی بتواند به تثبیت نظام جدید عراق کمک کند. لذا عراق با بازگشت مقتدا صدر قطعا به سمت ثبات و آرامش حرکت خواهد کرد زیرا مقتدا صدر می‌تواند با استفاده از نفوذ مردمی خود در برابر جریان‌های غیرهمسو و وابسته به آمریکا ایستادگی و از شکل‌گیری توطئه‌های ضدشیعی جلوگیری کند. لذا بازگشت مقتدا صدر به نجف اشرف بویژه در آستانه خروج نیروهای آمریکا از عراق از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. این اهمیت از آنجا سرچشمه می‌گیرد که جریان صدر می‌تواند به عنوان یک نیروی سیاسی نظامی در کنار دولت نوری مالکی به برقراری امنیت و ثبات در عراق کمک و از بازگشت بعثی‌های جنایتکار به ساختار اجتماعی و سیاسی عراق جلوگیری کند.
*کارشناس مسائل خاورمیانه