نمايش «كليد» به کارگردانی محمدرضا مداحيان اين روزها و به مناسبت ماه محرم و صفر در تالار انديشه حوزه هنري اجرا مي‌شود. اين نمايش از 9 دي‌ماه روي صحنه رفته و تاكنون استقبال خوبي از آن شده است.
***
مداحیان درباره چگونگی شکل‌گیری این اثر می‌گوید: ما امتيازي در «شعله در زمهرير» داشتيم كه سال‌ها نتوانستيم به آن برسيم. «شعله در زمهرير» كه نسبتا كار موفقي شد، يكي از دلايل آن بكر بودن فضاي اجرا و نگاه جديد بود. حرف نمايش اين بود كه نااميدي از خدا در دنياي امروز مي‌تواند همان سرنوشتي را رقم بزند كه در آن دوره‌ها زده است، اين موضوع برگ برنده «شعله در زمهرير» بود. در ادامه كار به اين موضوعات نرسيديم تا اينكه انتخابات و
9 دي سال گذشته اتفاق افتاد. فارغ از بحث جناحي كه كسي طرف كيست يا من عقيده‌ام چيست، يك نقطه عطف براي مجموعه‌اي بود كه مي‌خواستند كار كنند و حرف بزنند و آن حرف اين بود كه الكي به هم نپريم. ماجرا اين است كه يك جايي پيدا كرديم كه بگوييم فاصله گرفتن از باورهاي ديني و انسانيت مي‌تواند ما را به هرج و مرج و ناهنجاري برساند. اين نقطه عطفي بود كه در آن اتفاقات افتاد و ذهن ما را مشغول كرد. من آن زمان حتي دوست داشتم براي ماه رمضان كار را آماده كنيم كه داستان آماده نشد و توان انجام كار را هم نداشتيم، رسيد به محرم امسال و فكر كرديم كه در اين ايام مي‌توانيم يك كار جديد با يك اتفاق جديد روي صحنه ببينيم. او درباره داستان نمایش هم توضیح می‌دهد: كليد داستان آدمي به نام «مالك» است كه نمونه و نماينده تمام مخاطباني است كه در سالن حضور پيدا مي‌كنند تا با نمايش ارتباط برقرار كنند. اين آدم باور ديني دارد و به واسطه گم كردن راه يا تداخل سياهي و سفيدي حضور مي‌يابد. متاسفانه هرچه پيام در صحنه موفق بود، در لباس موفق نبود؛ به دليل اينكه ما واقعا سياهي و سفيدي‌ها را درست نديدم و به خاطر زمان كم نتوانستيم آنها را درست كنيم. مي‌خواستيم سياهي و سفيدي را ببينيم، هميشه تاريخ سياهي و سفيدي كنار هم نشسته‌اند، اين كنار هم بودن موجب مي‌شود آدم نتواند انتخاب كند. در داستان كليد، اين آدم به چند واقعه تاريخي كه بویژه فتنه در آن حضور دارد، برده مي‌شود؛ فتنه‌اي كه نشان‌دهنده جناح يا مشخصه سياسي خاصي نيست، بلكه اين فرد را به باور ديني‌اش برمي‌گرداند. ما 4 ديالوگ درباره فتنه داريم كه 3 تاي آن از نهج‌البلاغه و يكي از پيغمبر(ص) است. هيچ چيزي ساخته فكر و ذهن خيالي نيست و تمام چيزهايي كه وجود دارد و در آن دوره‌ها هم وجود داشته، نشان داده شده است. فقط ما اين آدم را به آن دوره‌ها مي‌بريم و در معرض انتخاب‌ها قرار مي‌دهيم. حالا قرار است با بازگشت به قبل، اين آدم به باورهاي از دست رفته يا كمرنگ شده‌اش دست پيدا كند. در قرآن در آيه 21 و 22 سوره «ق» داريم كه مي‌فرمايد تمام آدم‌ها، آن دنيا به واسطه يك شهيد راه فرار از اين فضا را پيدا مي‌كند و اگر در آن دنيا شهيدي را پيدا كردند، بدانند كه قرار است رستگار شوند. علي‌اكبر كه باور پدر است را در صحنه مي‌بينيم و كمك مي‌كند پدر به مرحله گذر از خودش برسد.
***
مداحیان درباره انتخاب واقعه‌هاي تاريخي همچنین می‌گوید: من فكر مي‌كنم 3-2 مطلب وجود دارد. نخستین جايي كه پدر گم مي‌كند و نخستین فلاش‌بك ماست، جنگ است؛ جايي كه پدر از آن فاصله گرفته و باورش و در حقيقت علي‌اكبر را گم كرده است. اينجا جايي است كه «مالك» مثل افرادي كه در كربلا از امام حسين(ع) جدا شدند، از باورش جدا شد. اين بخش به دليل همذات‌پنداري و نزديكي زماني انتخاب شده و اساس كليد راه داستان است. 2 مقطع ديگر را دنبال كرديم كه يكي ماجراي «شريح قاضي» و ديگري «عمار» است. من در گوشه و كنار و حتي در «مختارنامه» مي‌بينم كه خيلي گذرا به ماجراي شريح نگاه شده و خيلي‌ها درباره آن گفتند و مردم دوست دارند بدانند شريح چه كسي بوده است. ماجراي عمار، ماجرايي است كه ما در دوره خودمان مثل او را نداريم؛ آدم‌هايي كه روشنگري مي‌كنند. آنقدر جرات دارند كه داد بزند، ولو عقيده‌شان اشتباه باشد، ولو در يك جمع محدودي هستند. واقعا گشتيم دنبال اتفاقاتي كه دم دست نباشد، در حالي كه باورپذير است و كد دارد و تماشاگر آن را مي‌شناسد. اين 2 بخش، موضوعاتي هستند كه مقام معظم رهبري روي آن تاكيد داشتند و آقاي نيلي هم نظر خاصي روي آن داشتند.
***
مداحیان در پاسخ به اینکه چرا از بازيگران چهره استفاده نكرديد، می‌گوید: اول قرار بود كار را به سفارش ارشاد اجرا كنيم. وقتي صحنه اول نمايش را داديم كاملا موافق بودند ولي متاسفانه به دليل كينه‌ورزي افرادي، به ما اجازه اجرا ندادند. گفتند سالن خوب به شما داده نمي‌شود و من هم گفتم حاضر نيستم در يك سالن درجه 2 و 3 اجرا كنم. نمي‌خواهم بگويم شاهكار كردم ولي ما اين كار را در 3 هفته جمع كرديم. هيچ‌كس نمي‌تواند در 3 هفته كار را جمع كند. چه دليلي دارد يك گروهي كه كار مذهبي انجام مي‌دهد و جوان هستند و انرژي دارند، پرت شوند جايي كه ديده نشوند. بعد از اين موضوع با آقاي مومني صحبت كرديم كه فكر نمي‌كردم ايشان آنقدر نظرشان درباره كار نمايشي مثبت باشد. درباره بازيگران تصميم گرفتيم هزينه‌اي كه مي‌خواهيم بابت بازيگر بدهيم، براي كار خرج كنيم. براي ما پايين آوردن بازيگر از سقف 8 ميليون تومان هزينه داشت، در صورتي كه مي‌توانستيم به راحتي آن را حذف كنيم.