تحولات تونس را می‌توان به عنوان یک آغاز در میان کشورهای عربی در نظر گرفت. حضور مردم در خیابان‌ها، تظاهرات ضددولتی و نقش ارتش در شمایل یک مدافع خاموش از نکاتی است که در تونس باید به آن توجه خاص داشت. دولت زین‌العابدین بن‌علی در عین ناباوری سقوط کرد و مجبور شد کشورش را ترک کند. سرنوشت دراماتیک بن‌علی در کمتر از یک هفته برای او رغم خورد و وی را مجبور کرد به عربستان سعودی بگریزد. تونس اکنون به عنوان یک آغازگر برای کشورهای عربی در نظر گرفته می‌شود. جامعه عرب در طول دهه اخیر با سرنوشتی مشابه آنچه برای مردم تونس رخ داد مواجه شده که این مساله از چند منظر قابل تحلیل است. مساله نخستی که جامعه تونس آن را به ملت‌های عرب نشان داد عدم ترس از حاکم توتالیتر بود، حاکمی که همگان از او واهمه دارند حاكم او با عملیات پلیسی تلاش می‌کند تا کشور و مردم را در کنترل داشته باشد. جریان‌های مخالف را در نطفه خفه می‌کند و در ظاهر ژست یک دلسوز برای ملت را می‌گیرد. نکته دوم حتی برای برخی از رهبران جهان عرب قابل مشاهده نیست. سقوط بن‌علی توسط مردم دلیر تونس که دیگر از نیروهای امنیتی واهمه نداشتند را می‌توان از 4 منظر مورد بررسی قرار داد:
1-
حمایت غرب از رژیم‌های مستبد عربی مساله‌ای است که بر کسی پوشیده نبوده و نسل کهنه‌کار رهبران عرب که کماکان بر قدرت نشسته‌اند به تمکین نیروهای مردمی از اراده‌شان عادت کرده بودند. مساله تونس نشان داد که نیروی مردمی در جهان عرب اکنون می‌تواند اعتراض خود را بیان کند و منجر به سرنگونی یک سیستم حکومتی شود. رژیم‌های عرب که بر پایه قوای ارتش و اقدامات پلیسی توانسته‌اند تا کنون در قدرت دوام بیاورند با توجه به مدل تونس همگی با تزلزل از درون
رو به رو هستند. اقدام مردم تونس در جهان عرب و تاریخ همانند جنبش همبستگی لهستان در دهه 1980 که به رهبری لخ والسا به پیروزی رسید ثبت شده است. جنبش کشتی‌سازی گدانسک در نهایت منجر به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و آخرین امپراتوری جهان شد. مساله تونس نیز اکنون همانند مهره اول دومینو است که به روش ژاپنی به مهره دوم برخورد خواهد کرد و تمام رژیم‌های توتالیتر عرب را متاثر از خود خواهد کرد. البته نباید از نظر دور داشت که نخستین تظاهرات مدرن در میان مردم عرب را سودانی‌ها در سال 1985 به خود اختصاص دادند، زمانی که بر ضد رئیس جمهور نومیری جعفر به تظاهرات پرداختند.
2-
تظاهرات مردم تونس با توجه به شرایط ملت‌ها و کشورهای عربی احتمال وقوع جنبش را در کشورهای عرب جز کشورهای کوچک و ثروتمند خلیج پارس به حداکثر رسانده است. شرایط این کشورها شباهت‌های بسیاری به یکدیگر دارند. فقر، بی‌عدالتی و سطح پایین مدنیت از حفره‌های این کشورها همراه با دولت‌های دیکتاتوری‌شان است.کشورهای منطقه با رشد بی‌کاری، عدم وجود آزادی بیان و نبود پاسخگو
رو به رو هستند که این مساله در تونس منجر به سقوط رژیم حاکمه شد.
3-
تلویزیون الجزیره تحولات تونس را با پوششی گسترده انتشار داد که صدها میلیون عرب در خانه‌های خود آن را مشاهده کردند. این مساله همزادپنداری در میان ملت‌های عرب را به همراه خواهد داشت و گروه‌های مخالفی در میان این ملت‌ها متولد خواهند شد. تحولات تونس نشان داد الجزیره در پانزدهمین سالگرد راه‌اندازی‌اش به بلوغ رسیده و این امکان را یافته است تا در میان ملت های عرب بتواند به عنوان یک نیروی محرکه و آگاهی دهنده ایفای نقش کند.
4ـ اتفاقی که برای بن‌علی افتاد می‌تواند برای بسیاری از رهبران عرب رخ دهد. رژیم او نشان داد تا زمانی که از اسلحه برای کنترل مردم استفاده می‌کند توانایی باقی‌ماندن در قدرت را دارد. این مساله مشخص کرد رژیم‌های مبتنی بر ترور و ترس با استفاده از سلاح و سیستم‌های اطلاعاتی مردم را می‌ترسانند و بر قدرت باقی می‌مانند. درست زمانی که بن‌علی به سربازان خود دستور داد از اسحله استفاده نکنند و قول کناره‌گیری از قدرت در سال 2014 را داد در کمتر از 24 ساعت مجبور شد کشور را ترک کند. این مهم بار دیگر نشان داد رژیم‌های وابسته به اسلحه چگونه مانند خانه پوشالی از میان می‌روند. بن‌علی نمونه یک رهبر عرب مدرن بود که با بی‌رحمی تمام مخالفان از چپگراها، لیبرال‌ها، اسلام‌گرایان، روزنامه‌نگاران و گروه‌های سیاسی معترض را از میان برداشت. نوع حکومت بن‌علی مردم تونس را به مخالفت واداشت، مساله‌ای که می‌تواند در دیگر کشورهای عربی با سرعت پیش رود و با اعتراض‌های صنفی آغاز شود. در این میان نقش الجزیره در پوشش اخبار این تحولات بسیار موثر خواهد بود.
*سردبیر دیلی استار
ترجمه: سیدبهزاد اخلاقی