ايران با توجه به موقعیت ويژه از نظر جغرافيايي و قابلیت تبدیل شدن به یک مركز تجاری در میان همه کشورهای منطقه براي تجارت غلات حکم یک نگین را دارد، چون وضعيت خاص ژئوپلتيك کشور به گونه‌ای است که مي‌تواند نقش حلقه واسط را بين كشورهاي بالادست یعنی توليدكنندگان گندم و كشورهاي پايين دست یعنی مصرف‌كنندگان گندم، ايفا كند.
در حال حاضر از نظر تجارت جهاني 32 كشور توليد‌کننده گندم محصور به خشكي هستند که این کشورها از نظر درصد رشد اقتصادی و حجم تجارت نسبت به دیگر کشورها در سطح پایین تری قرار داشته و از این ميان 9 كشور در اطراف کشور ما بوده و فقط از طریق جمهوری اسلامی ايران به آب‌های آزاد دسترسی پیدا می‌کنند؛ لذا اين موهبت الهی یک فرصت ممتاز برای ايران در زمینه تجارت غلات محسوب می‌شود. چون هر چه باشد اين وضعیت برای کشور ما یک ويژگی استثنایی را از نظر تجاری و جغرافيايي ایجاد می‌کند که می‌تواند زمینه مناسبی را برای تقویت مزیت‌های تجاری کشورمان و همچنین دستیابی به اهداف برنامه چشم‌انداز ايران 1404 فراهم آورد. طبق بررسی‌های انجام شده، ايران قابلیت تبدیل شدن به یک مركز تجاری را در منطقه دارد، یعنی همان موقعیتی که برای دوبی و ترکیه هم فراهم شده و همواره این امر مورد توجه دولت قرار داشته که یقین داریم تحقق چنین هدفی به نفع همه کشورهای مرتبط خواهد بود، زیرا این یک بازی برد - برد برای همگان است و در این صورت صادرکنندگان به سهم بزرگ‌تری از بازار می‌رسند، قیمت تمام شده برای واردکنندگان کاهش می‌یابد و ایران نیز حضور پررنگ‌تری در اقتصاد منطقه خواهد داشت. در گردهمايي منطقه‌اي تجارت غلات، 19 كشور منطقه و جهان از توليدكنندگان و مصرف‌كنندگان حضور دارند که این گردهمایی به ابتکار ايران و با حضور مسؤولان عالیرتبه، مدیران صنعت و چهره‌های شاخص اقتصادی خارجی و داخلی روزهای سوم و چهارم بهمن سال جاری در مرکز همایش‌های صدا و سیمای جمهوری اسلامی ايران برگزار می‌شود. البته بزرگ‌ترین انگیزه ما برای برگزاری این گردهمایی استفاده از توانایی‌ها و امکانات بالقوه کشور است که تاکنون به کار گرفته نشده و در این مسیر فقط تجارت غلات و گندم مطرح نیست، بلکه پس از کسب تجربه کافی در این زمینه می‌توان آن را به دیگر کالاهای اساسی نیز تعمیم داد. هم‌اکنون صادرات گندم در دنيا 126 ميليون تن است كه 35 ميليون تن آن در کشورهای اطراف ايران انجام می‌شود که روسيه، اوكراين و قزاقستان در این صادرات سهم 22 درصدي دارند و پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2020 اين سهم به 35 درصد رسیده و از سوی دیگر سهم كانادا و استراليا كاهش یابد، چون در حال حاضر هزينه انتقال گندم به استراليا از مسير درياي سياه 140 دلار در تن، از مسير بندر امير آباد 125 دلار و از مسير سرخس 135 دلار است و اين در حالي است كه از 2 مسيري كه از كشور ما عبور مي‌كند، فاصله 9 هزار كيلومتري به 3 هزار كيلومتر تقلیل یافته و در نتیجه هزينه‌هاي حمل و نقل نیز كاهش می‌یابد که این امر برای آنها بسیار مقرون به‌صرفه‌تر خواهد بود. با توجه به اینکه مصرف كشورهاي پايين‌دست ايران 37 ميليون تن در سال و توليد مازاد كشورهاي بالادستي ايران بیش از 35 ميليون تن است، این مساله موقعیت مناسبی براي ايران در این زمینه مهیا می‌کند و با 3 راهكار ترانزيت، سوآپ و صادرات مجدد ايران مي‌تواند به قطب تجارت غلات در منطقه تبدیل شود که البته برای رسیدن به این منظور شركت بازرگاني دولتي ايران از همه دست‌اندرکاران بخش خصوصي فعال در این عرصه دعوت كرده در خريد گندم، ساخت سيلو و انتقال و حمل ونقل گندم همكاري كنند. به هر روی باید این اصل را بپذیریم که هر یک میلیارد دلار سرمایه گذاری در پروژه‌های مرتبط با ترانزیت غلات حدود 31 هزار فرصت شغلی ایجاد می‌کند و هر تن کالای ترانزیت شده از طریق ایران به صورت مستقیم و غیرمستقیم 50 دلار درآمد برای کشور به ارمغان می‌آورد، ضمن آنکه با استفاده از اختلاف زمان برداشت محصول قزاقستان و ایران و نیز بین استان‌های مختلف کشور، می‌توان از ظرفیت خالی حمل و نقل ایران برای ترانزیت غلات بهره برد. خوشبختانه هم اکنون یک عزم ملی برای اجرای این طرح ایجاد شده و دولت نیز علاقه‌مند به اجرای آن است و به طور کلی می‌توان گفت که ایجاد اشتغال، استفاده از ظرفیت خالی صنف و صنعت، افزایش تاثیرگذاری تجاری و اقتصادی ایران در منطقه، کاهش هزینه مصرف‌کنندگان گندم و افزایش سهم تولیدکنندگان همسایه ایران در این بازار، از جمله مزیت‌های اجرای طرح همکاری منطقه‌ای برای تجارت غلات با مرکزیت ایران بوده و مثبت‌ترین نکته این طرح نیز این است که برای دولت هزینه سربار ایجاد نمی‌کند، زیرا قرار است از امکانات موجود در کشور به شکل بهتری بهره‌برداری شود تا با همکاری تمام بخش‌ها خیلی زود موفقیت‌های آن را به نظاره بنشینیم.
* معاون وزیر بازرگانی
و مدیر عامل شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران