۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۳۸
داریوش همایون کیست

واکنش مردم به واقعه 19 دی

محمدمهدی تقوی

بخش ششم:

تظاهرات اعتراض‌آمیز بعدازظهر 18 دی‌ماه علما، طلاب و مردم قم به سوی حسینیه آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی انجام شد. ایشان نیز در تجمع معترضان به اهانت به حضرت امام، ضمن اشاره به سوابق قدیمی آشنایی‌شان با معظم‌له گفتند: «من در مدت 80 ساله عمرم، این مصیبت‌هایی که اخیرا عالم روحانیت دید، ندیده بودم، خدا گواه است من یک همچو مصائبی که متوجه به روحانیت باشد، هیچ یاد ندارم... کجا یک همچو چیزی هست؟ ... روحانیت در هر مملکتی، مقامی دارد، مقام مقدسی دارد، محترم است».

 

تظاهرکنندگان، سپس به سوی بیت آیت‌الله‌العظمی مرتضی حائری رفتند و به سخنان ایشان نیز که مضامینی شبیه بیانات آیات عظام گلپایگانی و مرعشی داشت، گوش فراداده و برای اقامه فریضه مغرب و عشاء، به سوی حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله علیها رهسپار شدند. مردم در مسجد اعظم قم، نماز جماعت به جا آورده و پس از آن، با شعارهای «درود بر خمینی» در بیرون مسجد اعظم، نسخه‌های روزنامه اطلاعاتِ حاوی مقاله موهن را پاره کردند. شامگاه 18 دی، اساتید و فضلای حوزه، تصمیم گرفتند، ضمن تداوم تعطیلی حوزه علمیه در روز دوشنبه 19 دی 56، تظاهرات علیه رژیم گسترش یافته و بازار قم نیز به عنوان اعتراض به چاپ مقاله رشیدی‌مطلق، تعطیل شود.

بامداد 19 دی، بازاریان با تعطیل کردن مغازه‌های‌شان به سوی حوزه روانه شدند. با پیوستن علما و طلاب و سایر اقشار مردم به تظاهرات بازاریان، راهپیمایی، بسیار گسترده شد. تظاهرکنندگان پس از تجمع در حوزه علمیه به سوی بیوت مرحوم آیت‌الله علامه‌سیدمحمدحسین طباطبایی(رض)، آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی و آیت‌الله حسین وحید خراسانی رفتند. هرچه زمان می‌گذشت، بر موج جمعیت معترضان افزوده می‌شد. برای بعدازظهر نیز بیت حضرت آیت‌الله حسین نوری‌همدانی- که بانی اصلی حرکت اعتراض‌آمیز به هتک حرمت حضرت امام بود – برای تجمع مردم، علما و طلاب تعیین شد. شور عظیمی قم را فراگرفته بود و ساواک نمی‌دانست چگونه بر قهر مردم غلبه کند. داریوش همایون با اقدام احمقانه خود، موجب فوران خشم مردمی شده بود که امام و مرجع و ملجأ خود را تا حد پرستش، دوست داشتند. تظاهرات مردم در کنار بیت آیت‌الله نوری‌همدانی، با سخنرانی معظم‌له ادامه یافت و شعارهای «درود بر خمینی»، «مرگ بر شاه» و «مرگ بر این حکومت یزیدی» از شهر قم بلند بود. ماموران رژیم، با تدبیر ساواک، برای آنکه بهانه‌ای برای هجوم به مردم تظاهرکننده‌ای بیاورند که به‌رغم خشم فراوان‌شان از گستاخی رژیم در اهانت به حضرت امام، 2 روز پیاپی راهپیمایی اعتراض‌آمیز اما بدون کوچک‌ترین خشونتی را برپا کرده بودند، خود اقدام به شکستن شیشه‌های شعب یک بانک در قم و همچنین دفتر حزب رستاخیز این شهر کردند تا با نسبت دادن آن به مردم، تظاهرات را سرکوب کنند. تظاهرات عصر 19 دی‌ماه با حمله ساواک به مردم و روحانیون، به خشونت کشیده شد و طی آن 7 نفر از جمله 3 طلبه و یک دانش‌آموز 12 ساله، فدایی نایب امام زمان(عج) شدند و به شهادت رسیدند. البته تا ساعات ابتدایی بامداد 20 دی‌ماه نیز درگیری‌‌های پراکنده در جاهای مختلف قم ادامه داشت و صدای شلیک گلوله، قطع نمی‌شد. رژیم از 20 دی‌ماه، با سیاست مشت آهنین و شدت عمل در برخورد با معترضان، کنترل قم را در دست گرفت. نیروهای امنیتی رژیم نیز دستگیری گسترده و تبعید بانیان تظاهرات 19 دی‌ را در دستور کار قرار دادند که حضرت آیت‌الله نوری‌همدانی نیز به عنوان گرداننده اصلی راهپیمایی‌های اعتراض‌آمیز به اهانت به حضرت امام دستگیر و ابتدا به خلخال و سپس به سقز تبعید شدند.

با راهپیمایی 19 دی و سرکوب شدید آن، قم به کانون اصلی مبارزه با رژیم تبدیل شد. با انتشار خبر حمله ساواکی‌ها به تظاهرکنندگان قم و شهادت تعدادی از مردم، شهرهای مختلف کشور، صحنه اعتراضات پراکنده به خشونت رژیم شد. در تهران، تبریز، اصفهان، دزفول، یزد، اهواز، قزوین، مشهد، زنجان و... مردم خشمگین به تظاهرات پرداختند. همچنین در بسیاری از شهرهای کشور، مغازه‌داران و بازاریان، اقدام به تعطیلی کسب و کار خود کردند. حادثه 19 دی قم که در پی توهین رشیدی‌مطلق به حضرت امام، استارت خورد، بار دیگر، نهضت اسلامی مردم را احیا کرد. دیدن واکنش قم و به تبع آن، سایر شهرهای کشور، به شاه یادآوری کرد، توده مردم با ادامه حکومت وی، مخالفند.

واقعه قم، اگرچه ظاهرا فقط در 2 روز 18 و 19 دی صورت گرفت اما رویدادی موثر و نه‌گذرا بود. 19دی بغض‌های فروخورده مردم؛ ناشی از اقدامات ضداسلامی، دیکتاتورمآبانه و ضدمردمی رژیم؛ همچنین سیاست‌های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آن طی نیم‌قرن حکومت پهلوی‌ها، با اهانت شاه به حضرت امام در مقاله روزنامه اطلاعات، ترکید و قیام قم، پایه‌گذار پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، 400 روز پس از 19 دی شد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده