مردم در یک تقسیم‌بندی کلی 2 دسته هستند: گروهی به حیات انسانی خود پشت کرده‌اند و زندگی گیاهی یا حیوانی را می‌طلبند، برای این گروه اخلاق واژه‌ای بی‌معنی است که تنها در مواقع لزوم باید از آن استفاده ابزاری کرد. آنها فقط خود و علایق و سلایق و شهوات خود را می‌بینند. اما گروه دوم مردمی هستند که تلاش می‌کنند حیات دنیوی خود را بر مبنای اخلاق شکل دهند تا دنیای خود را زیباتر کنند یا در افق بالاتر آخرت خود را آباد کنند. از اینجاست که 3 نوع اخلاق شکل می‌گیرد: اخلاق فیلسوفانه و عرفی که مبتنی بر اعتبارات و قراردادهای بشری است، اخلاق دینی که ریشه در حقیقت اخروی دارد که پاداش اخروی را به همراه خود دارد و اخلاق الهی که تنها رضا و خشنودی دوست را طلب می‌کند. هدف اخلاق فیلسوفانه و اخلاق دین‌محورانه کسب فضیلت و دوری از رذیلت با 2 روش کاملا متفاوت است. هر دو از سعادت و شقاوت سخن می‌گویند اما معنای بهروزی و تیره‌روزی در این دو مکتب تفاوت جوهری دارد. اخلاق نوع اول بر نوعی کمال‌های ظنی و اعتباری بنا شده است اما اخلاق نوع دوم پایه در حقیقت دارد و کمال و سعادت حقیقی انسان را هدف قرار داده است. محور در اخلاق نوع اول شقاوت و بدبختی زودگذر دنیوی است، در این اخلاق مردم و نظر مردم مهم است و انسان همواره خود را در منظر جامعه می‌بیند. اما در اخلاق نوع دوم شقاوت و بدبختی حقیقی است، زیرا شقاوت حقیقی گرفتاری در غضب الهی و آتش جهنم و سعادت حقیقی آرامش در بهشت جاودان است. [تفسیر المیزان؛ ج: 1؛ صص: 536 ـ 533] در این اخلاق انسان خود را همواره در منظر خداوند و فرشتگان الهی می‌بیند که باید از آنها نیز برحذر باشد و خطایی نکند. «کن منه علی حذر» «از فرشته مرگ برحذر باش!» [نهج‌البلاغه، نامه 31] هدف اخلاق به معنای سوم با اهداف دو نوع پیشین تفاوت جوهری دارد، نه همانند عامه مردم در پی کسب رضایت و ستایش مردم جامعه است و نه همانند مومنان متوسط در پی کسب کمالات روحی و سجایای انسانی؛ بلکه تنها محبوب‌بین است، اگر کاری می‌کند، هدفش خشنودی محبوب است و اگر کاری را ترک می‌کند، چون کراهت محبوب را در آن می‌بیند، نه ستایش و ثنایی را بر می‌تابد و نه فضیلت و رذيلتى را مدنظر دارد، بلکه هرچه بالاتر می‌رود، توجهش به آخرت و ترس جهنم و شوق بهشت کمرنگ‌تر می‌شود، تنها محبوب در نظرش جلوه‌گر است و بندگی معبود فخر نهایی او ست. [تفسير الميزان، ج1، صص: 563 ـ561] و این اخلاق خاص قرآن است که به آن اخلاق الهی می‌گویند و باید به آن متخلق شد.
گر خمر بهشت است بريزيد که بی‌دوست
هر شربت عذبم که دهی عين عذاب است [حافظ]