باربد بهراد:
قلم خبرنگار نسل سوم فوتبال ایران آنقدر روی صفحه سپید از ناکامی در جام ملت‌های آسیا نوشته که اینک قلم به مثابه یک بالرین در دستانش باله می‌زند و واژه می‌سازد. هر چه به عقب بر می‌گردیم یادمان نمی‌آید در کدام دوره جام ملت‌ها این فوتبال دینش را به مردم ادا کرده است. دست کم برای ما نسل سومی‌ها این فلاش‌بک بی‌معناست. برای ما 3 قهرمانی متوالی ایران در این تورنمنت به زمانی مربوط می‌شود که یا والدین‌مان مجرد بوده‌اند یا آنقدر کوچک بودیم که در آرشیو ذهن‌مان چیزی بجا نمانده است از دور افتخار و در آغوش کشیدن این جام منحوس و لعنتی.
خاطرات نم‌نم از افتضاح هیروشیما شروع می‌شود و سپس آن تیم محمد مایلی‌کهن که نقطه عطفی بود برای نسل سومی‌ها اما آنجا که لایق قهرمانی بودیم (بواسطه ظهور ستاره‌ها نه مدیریت سازمان یافته) یک داور مصری دودمان‌مان را بر باد داد تا سعودی‌ها در مسیر باد قهرمانی قرار بگیرند. 4 سال بعدش در لبنان تنها شوت کریم باقری به یادمان مانده است و حذف برابر همین کره‌جنوبی که گویا ماموریت حذف ما در جام ملت‌ها را کنترات به عهده گرفته است. سال 2004 با برانکو امیدمان فراوان بود اما با آن فوتبال ترسو مابانه (جز مصاف با کره‌جنوبی و هنرنمایی کریمی) در یکی از معدود باخت‌هایمان به چین میزبان، تنها به مقام سومی اکتفا کردیم. سال 2007 و تیم امیر قلعه‌نویی که لبریز از ستاره‌های بجا مانده از نسل طلایی فوتبال ایران بود اما همین کره‌جنوبی البته در ضیافت ضربات پنالتی بلیت برگشت را در دستمان گذاشت تا به قول قلعه‌نویی حدود 300 مقاله علیه او در رسانه‌های نوشتاری ایران بروید. حالا قلم انتقاد در دستان نسل سومی‌ها همچو موم نرم است و آنها به راحتی هر چه تمام‌تر می‌توانند بزرگ‌ترین مربیان جهان را در صفحات رسانه خود پهن کنند و گوش تا گوش سرشان را با داس انتقاد ببرند. این سناریو با افشین قطبی هم تکرار شد و تنها به واسطه عملکرد غیرقابل پیش‌بینی ایران در 3 بازی نخست خود، نسل سومی‌ها کمی آرامتر روز گذشته سر قطبی را بریدند. قطعا طی روزهای پیش‌رو آنقدر «قطبی کشون» ادامه پیدا می‌کند که کم کم بعضی‌ها دلشان به رحم می‌آید و می‌گویند؛ آقاجان دیگر آنقدر بر مرده لگد نکوبان. آنچه در بالا گفته شد نگاهی گذرا بود بر داستان جام ملت‌ها و ناکامی‌های دنباله دارش برای ما. در چنین وضعیتی آیا باز با انتقاد می‌توان مسیر را برای موفقیت در دوره بعد مهیا کرد؟ در همین ایران خومان یک سایت و یک روزنامه ورزشی وجود دارند که هم اسم هستند اما درباره تیم ملی و افشین قطبی با هم زاویه‌ای 180 درجه‌ای دارند. سایت همواره از امپراتور دفاع کرده و همچنان می‌کند و همکاران ما در تحریریه آن روزنامه با نگاهی متفاوت تنها ضعف‌ها و کمبودها را می‌بینند. این جریان آینه تمام قدی است از بطن جامعه فوتبالی ما. اینک تیم ملی در دوحه حذف شده و افشین قطبی ایران را برای مدت نامعلومی ترک می‌کند اما آنچه برای ما به عنوان رسانه، رسالت است دلگرم نگه داشتن «مردم» برای حمایت از تیمی است که هر چند سال یک بار ناگزیر باید همه آرزوهای‌مان را در رفتنش به جام جهانی یا قهرمانی در جام ملت‌ها خلاصه کنیم. بنابراین کوباندن فوتبال چیزی نیست که سرانجامش سر مقصود آرزوهای ما باشد. انتقاد ساده است مثل همان بلایی که سر ناصر ابراهیمی آوردیم، بر پروین روا داشتیم، مایلی‌کهن را با آن دار زدیم، برانکو را فراری دادیم، قلعه‌نویی را تا آستانه جوان مرگی پیش بردیم و دست آخر کاری کردیم قطبی مستقیم از دوحه به توکیو برای هدایت تیم جدیدیش در جی لیگ برود. این هنر نسل سومی‌هاست که از وقتی فهمیدند فوتبال چیست تنها باخت محبوب ابدی‌شان را در تورنمنت منحوس جام ملت‌های آسیا دیدند. بر خلاف روزهای قبل که قطبی با تیم ملی خوب می‌برد و منتقدانش موفقیت تیم را به لیگ برتر منوط می‌دانستند تا سرمربی دو ملیتی‌اش، اینک «خداداد عزیزی‌ها» شمشیر انتقاد را از نیام بر آورده‌اند و می‌گویند؛ برگشتیم به فوتبال 50 سال قبل که بکش زیرش بود. البته جناب منتقد که هنرش فرستادن تیم‌های لیگ برتری به لیگ دسته یک است، نمی‌داند یا یادش نمانده همان 50 سال پیش ما به تنهایی آقای آسیا بودیم و شجرنامه فوتبالی‌مان می‌گوید دست‌کم از لحاظ کمی بهتر از امروز عمل می‌کردیم. البته طیف دیگری هم بودند که کمی انصاف را چانشی انتقادات‌شان کردند و کمی منصفانه‌تر به این پیر پدیده(شکست‌های ادامه‌دار ایران در جام ملت‌ها) نگریستند. در زیر اشاره‌ای به این صحبت‌ها می‌کنیم.
آنچه دیگران درباره تیم قطبی گفتند
سرمربی سابق تیم ملی ایران پس از حذف تیم ما برابر کره‌جنوبی ابعاد شکست را در زوایای ديگر جست‌وجو کرد و خواستار تغییر مدیریت در فوتبال شد تا شاید اینچنین قهرمانی چهره‌اش را به ما نمایان سازد. محمد مایلی‌کهن درباره عملکرد تیم ملی در جام ملت‌ها صحبت کرد و مشکلات فوتبال ایران را اساسی‌تر از آن دانست که بخواهیم با «بی‌انصافی» مقصر باخت به کره‌جنوبی را افشین قطبی بدانیم. او در این باره گفت: «پس از مسابقه همه تحلیل می‌کنند و کارشناس می‌شوند. امروز دیدم برخی که خودشان را مدعی می‌دانند کارشناسی کردند و گفتند که چرا قطبی به غلامرضا رضایی آزادی عمل بیشتری نداد. آزادی عمل یعنی چه؟ یعنی اینکه ما به بازیکن اجازه دهیم هر جا خواست برود؟» سرمربی سایپا سپس توپ را در زمین فدراسیون فوتبال انداخت و گفت: «عدم شناخت مدیریت فوتبال ما و آماتور بودن آنها باعث شد که قبل از جام ملت‌ها اعلام کنیم به دنبال سرمربی هستیم. من در مصاحبه قبلی هم گفتم که اگر جای رئیس فدراسیون بودم، روز قبل از بازی اعلام می‌کردم قرارداد قطبی تمدید می‌شود. شاید آن زمان نمی‌شد قرارداد را تمدید کرد اما اعلام همین خبر هم می‌توانست به تیم ملی شوک وارد کند و هم می‌توانست بازیکنان را متوجه کند که قطبی سرمربی تیم ملی خواهد بود و باید به فرامینش گوش دهند. فکر می‌کنم مدیریت فوتبال ما کاملا آماتور نشان داد. اکنون قطعا یکسری فشارها از سوی کسانی که شما اسم آنها را دلال و واسطه می‌گذارید، وارد می‌شود تا نفر مورد نظرشان را به عنوان سرمربی تیم ملی انتخاب کنند. امیدوارم این اتفاق نیفتد و فدراسیون فوتبال مجبور نشود بلافاصله تصمیمی بگیرد که پس از یک سال هم قرارداد را فسخ کنیم و هم مجبور شویم پول هنگفتی را بدهیم. نگرانی‌ام این است که هم پول هنگفت بدهیم و هم نتوانیم مربی خوبی بیاوریم.
ضمن اینکه پول هنگفت دادن نشانه این نیست که مربی انتخاب شده لزوما مربی بزرگی است». پس از محمد مایلی کهن، مجید جلالی هم در صحبت‌هایی اشاره به واقعیت فوتبال ما کرد و حتی مدعی شد نمره قطبی در این جام 18 از 20 است. سرمربی فولاد اشاره‌ای به کمبود‌های تیم ایران کرد و برای عبور از این دوره رخوت خواستار کارهای زیر بنایی‌تر در فوتبال شد. البته پیش از این هم بارها کارشناسان روی این مساله مانور داده‌اند اما فوتبال ما که حاشیه‌اش برای مردم و رسانه جذاب‌تر از متنش هست، هرگز فضایی را به‌وجود نیاوردند که مدیران «صادقانه» به فکر ترمیم پایه باشند. پس از همین الان منتظر ناکامی ما در تورنمنت پیش روی دیگری باشید تا همین صفحات روزنامه و لینک‌های سایت‌ها پر شود از عقده گشایی و فحاشی. شاید وقت آن باشد که عوض پهن کردن مربیان بازنده در رسانه‌ها برای یک بار برای همیشه به فکر نشان دادن راه صحیح باشیم البته بدون تسویه حساب و صاف کردن دیگران!