ارقام بي‌فرجام

بعضی ورزش‌ها، آن هم ورزش‌های آمریکایی‌الاصل هستند که اعداد در آنها نقشی اساسی بازی می‌کنند، نه‌تنها برای آنالیزورهای حرفه‌ای که حتی برای هواداران عادی، اگرچه فوتبال (اما نه از نوع آمریکایی‌اش) از این قاعده مستثناست. هفته پیش من این را از نزدیک لمس کردم. جمعه قبل خودم را در حال زنگ زدن به کالیفرنیا برای یکی از پادکست‌های فوتبالی یافتم که سعی داشتم عبارتی را تولید کنم که یک دقیقه بعد قرار بود به خودم بازگردد و من جمله هوشمندانه خودم را می‌شنیدم: «می‌دانید که اشتوتگارت امتیازات زیادی ندارد». یک روز بعد، مدیر اجرایی بورسیا دورتموند «هانس یوآخیم واتزکه» در تلویزیون ظاهر شد و سعی کرد توضیح دهد که چرا جشن دورتموند «به معنای بردن عنوان» نیست. او گفت: «ما حالا 46 امتیاز داریم و هیچ تیمی تاکنون بوندس‌لیگا را فقط با 46 امتیاز نبرده است». نهایتا روز یکشنبه، خبرنگاری که برای یک شبکه کابلی آلمانی کار می‌کرد از دروازه‌بان گلادباخ، کریستوفر هایمروث درباره اهمیت بردن نخستین مسابقه پس از تعطیلات سوال کرد که هایمروث گفت هیچ دلیلی برای خوشحالی نمی‌بیند: «ما هنوز یک عالمه امتیاز احتیاج داریم». با شنیدن همه این اظهارنظرها از جمله همان اظهارنظر خودم، برای من روشن شد که ما هرگز به اینکه امتیازات واقعا چقدر برایمان ارزشمند هستند و چقدر نیاز داریم تا به هر آنچه می‌خواهیم برسیم واقف نیستیم. تنها بخش معلوم این دستورالعمل در رابطه با همان قانون قدیمی بقاست: با 40 امتیاز می‌مانی! همزمان ما همه می‌دانیم که این هم مطلقا صدق نمی‌کند چون طی 15 سال پس از اختصاص دادن 3 امتیاز به هر پیروزی، هنوز هیچ تیمی واقعا این را اعلام نکرده که با 40 امتیاز (از سقوط) در امان است. پس بیایید نگاهی به آنچه واقعا باید بیندوزیم بیندازیم، آنچه به‌طور میانگین برای صدرنشینی یا فرار از قعرنشینی لازم است و البته آنچه موجب می‌شد برای باقیمانده یک فصل دیوانه‌وار، مثل این فصل، به جای دل بستن به میانگین‌ها، آمار و ارقام به آنها بخندیم.

چرا که در پایان ارقام اغلب بیش از آنچه فکر کنید بی‌معنی هستند. برای روشن شدن موضوع، به فصل 7-2006 بازگردیم. پس از آنکه در نیم فصل نخست رقابت‌های بوندس‌لیگای یک، ماینتس با تنها 11 امتیاز قعرنشین شد، یعنی با 6 امتیاز کمتر از نخستین تیم خارج از منطقه سقوط، مردم می‌گفتند که این تیم هیچ امیدی ندارد در حالی که خود باشگاه با خوش‌بینی نسبت به خودش می‌گفت همه آنچه نیاز دارد تنها یک مقطع خوب است. بعد تیم بازی نخست پس از پایان تعطیلات زمستانی را با پیروزی پشت‌سر گذاشت و همین‌طور بازی دوم را. سومی را مساوی کرد ولی بعد چهارمی، پنجمی و ششمی را برد و پیش از آنکه ماه فوریه به پایان برسد، نامزد قطعی سقوط ناگهان در وسط جدول جا گرفته بود. اما تفاوتی که این داستان با داستان سیندرلا داشت این بود که فصل در همان جا به پایان نمی‌رسید چون پس از رشته‌ای از نتایج خوب، ماینتس دوباره به وضع عادی‌اش بازگشت و از همه بازی‌های باقیمانده (11 مسابقه) تا آخر فصل فقط 2 پیروزی دیگر دشت کرد. در پایان فصل حالا این مردم بودند که مبارزه شجاعانه ماینتس را ستایش می‌کردند ولی تیم از آخر سوم شد و افتاد. اما آنچه که خلاف منظور من را بیان می‌کند درباره اشتوتگارت (و البته گلاد‌باخ) است که امتیازات زیادی نیندوخته‌اند و در پایان نیم‌فصل اول حوالی همان جایی بوده‌اند که ماینتس در مثال فوق قرار داشت که نهایتا این تیم‌ها را حتی سخت‌تر از قبل محکوم به این کرد که پس از وقفه زمستانی بهتر بازی کنند. انگار من دارم سعی می‌کنم این جرات را در شما به‌وجود بیاورم که فکر کنید 10 امتیاز (گلادباخ) یا حتی 12 امتیاز (اشتوتگارت) ممکن است هرگز بنیان کافی برای آنکه عزم بازگشت کنید محسوب نشود. اما از شما می‌پرسم که واقعا چه اهمیتی دارد؟ در روز چهاردهم ماه مه (که بوندس‌لیگا به پایان می‌رسد) چنین تیم‌هایی واقعا به چند امتیاز برای بقا نیاز دارند؟

برای رسیدن به جواب، بیاید 15 فصل گذشته را مرور کنیم. در آن 15 سال، تیم‌هایی که در مکان پانزدهم جدول نهایی قرار گرفته‌اند به‌طور میانگین 36 امتیاز اندوخته‌اند.

اما وقتی می‌خواهیم به این استنتاج برسیم که این تعداد امتیاز برای بقا کفایت می‌کند، با 2 مثال نقض مواجه می‌شویم که استنتاج ما را باطل می‌کند. چرا که تیم‌هایی که در این 15 سال شانزدهم شده‌اند (در بوندس‌لیگا تیم‌های شانزدهم، هفدهم و هجدهم در پایان فصل سقوط می‌کنند) به‌طور میانگین 34 امتیاز داشته‌اند. به معنای دیگر با میانگین 35 امتیاز به جای 36 امتیاز مذکور هم این امکان وجود داشته که یک تیم بالاتر از بالاترین تیم سقوط‌کننده قرار بگیرد.

اما دومین دلیل من بدون تردید به بازگرداندن بازی‌های پلی‌آف برای صعود و سقوط مربوط می‌شود. ما در گذشته 12 دوره مسابقات پلی‌آف اینچنینی (در فاصله سال‌های 1982 تا 1991) داشته‌ایم که از سال 2009 دوباره این پلی‌آف‌ها به راه افتاده‌اند. در آن 12 دوره، 8 بار تیم‌های بوندس‌لیگایی در رقابت با تیم‌های دسته دومی موقعیت‌شان را حفظ کرده‌اند. پس رسیدن به پلی‌آف اگرچه نمی‌تواند بقای یک تیم دسته بالایی را تضمین کند ولی آنها به هر حال پیشینه خوبی در این رقابت نابرابر با دسته پایینی‌ها دارند. همانطور که گفته شد تیم‌هایی که در مکان شانزدهم به کارشان پایان داده‌اند یعنی همان تیم‌هایی که به پلی‌آف می‌روند در 15 فصل اخیر به‌طور متوسط 34 امتیاز داشته‌اند ولی از طرف دیگر ارقام به ما نشان نمی‌دهد که برای شانزدهم شدن به چه نیاز دارید چرا که در 15 سال اخیر تیم‌هایی که هفدهم شده‌اند فقط (میانگین) 31 امتیاز داشته‌اند. پس طبق این داده‌ها با فقط 32 امتیاز هم امکان شانزدهم شدن وجود داشته است. این به این معناست که امسال گلادباخ (که در حال حاضر تا پایان هفته هجدهم با 13 امتیاز در قعر جدول و مکان هجدهم جای گرفته) برای بقا فقط 19 امتیاز دیگر از 16 مسابقه باقیمانده‌اش می‌خواهد و اشتوتگارت (15 امتیازی در رتبه هفدهم) فقط 17 امتیاز دیگر تا طبق قاعده میانگین فصول اخیر به جای سقوط مستقیم به پلی‌آف برود که آنجا هم بوندس‌لیگایی‌ها شانس زیادی دارند اما این چالشي دشوار است یا به بیانی که از هایمروث شنیدیم «یک عالمه» چالش! هر 2 تیم 11 مسابقه‌شان پیش از تعطیلات زمستانی (نیم فصل اول) را باخته‌اند و حالا باید آن تعداد شکست‌ها را در نیمه دوم راه کاهش دهند تا بلکه بخت بقا پیدا کنند. با نگاهی به این ارقام و همینطور تاریخ معاصر 2 باشگاه من نتیجه‌گیری می‌کنم که گلادباخ می‌افتد و در عوض اشتوتگارت با اتکا به پیشنیه عالی‌اش در نیم‌فصل‌های دوم هنوز بخت بقا دارد اگرچه میزان آن در عمل کمتر از آن چیزی است که مردم از نام بزرگ اشتوتگارت انتظار دارند. و اما چه خبر از آن سر جدول؟ آن بالا! 15 قهرمان گذشته بوندس‌لیگای یک به‌طور متوسط 72 امتیاز دشت کرده‌اند ولی در صدر جدول اختلاف میان آنچه دارید و آنچه نیاز دارید بسیار بیشتر از قعر جدول است چرا که در 15 سال گذشته نایب قهرمانان لیگ آلمان به‌طور میانگین 66 امتیاز داشته‌اند که می‌تواند از نظر آماری قهرمانی با 67 امتیاز را هم میسر کند.

این به ما می‌گوید که آقای «واتزکه» مدیر اجرایی دورتموند حق دارد؛ 46 امتیاز قطعا برای قهرمانی کافی نیست ولی در عین حال این به ما می‌گوید که دورتموند تنها 7 پیروزی با شایستگی آماری برای قهرمانی فاصله دارد. حساب و کتاب‌هایش با خودتان!

منبع: Soccernet