ماجراهای ما و اسکار

آکادمی اسکار تاکنون نسبت به فیلم‌های ایرانی بسیار کم‌لطفی کرده و این موضوع بر هیچکس پوشیده نیست ولی گاهی این سوال پیش می‌آید که آیا فیلم‌های ایرانی در حد و اندازه‌های چنین جشنواره‌هایی نیستند و چرا قابلیت مطرح شدن در اسکار را ندارند؟ اگر چنین مطلبی صحت داشت فیلم‌های ایرانی نباید در جشنواره‌های اروپایی و آسیایی جوایز مطرحی دریافت می‌کردند. برای مثال «درباره الی» که در دوره قبل نماینده ایران در اسکار بود با بی‌عدالتی در فهرست 5 فیلم نهایی قرار نگرفت اما افتخارات فراوانی در دنیا کسب کرد و موجب حیرت همگان شد. در سال‌های قبل نیز نمایندگان ایران فیلم‌های جذاب اغلب با سوژه‌های بکر اجتماعی بوده‌اند و پتانسیل برنده شدن را داشته‌اند اما حتی به کاندیداتوری نزدیک هم نشدند. فیلم‌هایی چون «بادکنک سفید» با موضوع عید نوروز که برنده نخل طلای کن شد، «من ترانه پانزده سال دارم» که رسول صدرعاملی با سوژه قرار دادن موضوعی پرتنش و حساس، زندگی یک دختر نوجوان را به تصویر کشید، «خیلی دور خیلی نزدیک» با نگاهی متفاوت و عمیق به اعتقادات انسان‌ها، «میم مثل مادر» فیلمی تاثیرگذار و سراسر اشک و آه، «آواز گنجشک‌ها» ترسیم زیبا و دل‌انگیزی از امید به زندگی و تلاش برای شرافتمندانه زیستن، «درباره الی» که در مذمت دروغ و پیش‌داوری داد سخن می‌داد و سرانجام «بدرود بغداد» که ایران امید زیادی به انتخابش داشت و در نهایت ناامید شد! در میان فیلمسازانی که در طول این سال‌ها آثارشان به اسکار فرستاده شد، مجید مجیدی از دیگران پرکارتر بوده و نوع کارگردانی و پرداخت او به نوعی مورد توجه جشنواره‌هاست. «رنگ خدا»، «باران»، «آواز گنجشک‌ها» و در نهایت اثر جاودانه‌اش «بچه‌های آسمان» علاوه بر توفیق در زمان اکران و ستایش شدن توسط منتقدان، در خارج از کشور نیز بسیار موفق بود و جز کسب افتخارات فراوان حتی دستمایه اقتباس نیز قرار گرفت. مجیدی به سبب تخصص در جذاب‌سازی بصری، خلق نماهای ساده و در عین حال خوش‌آب و رنگ، استفاده از نابازیگرانی که سبب همزادپنداری بیننده می‌شوند و بهره‌گیری از فیلمنامه‌هایی با موضوعاتی چنان ساده و بی‌پیرایه که می‌تواند قلب هر انسانی را زیر و رو کند سمبل یک کارگردان موفق ایرانی است گرچه او نیز ناعادلانه «بچه‌های آسمان» را به «زندگی زیباست» روبرتو بنینی باخت؛ فیلمی ایتالیایی که در حمایت از هولوکاست و مظلوم‌نمایی یهودیان اروپا ساخته شده و روایتی سرخوش و طنزگونه دارد اما شعارزدگی در همه جای فیلم مشهود است. اما درباره «بدرود بغداد» موضوع اندکی فرق می‌کرد. این فیلم که نخستین ساخته سینمایی مهدی نادری است با بازی چشمگیر پانته‌آ بهرام، مصطفی زمانی، مزدک میرعابدینی و تصاویر چشم‌نواز تورج اصلانی که به گفته اهل فن نحوه فیلمبرداری‌اش در حد ممتازترین آثار هالیوود است به نظر گزینه‌ای درخور برای نمایندگی ایران به حساب می‌آمد و بسیاری از دست‌اندرکاران سینما معتقد بودند با توجه به وضع فعلی اشغال عراق توسط آمریکا که موضوع فیلم است حتما «بدرود بغداد» آن‌طور که باید و شاید دیده می‌شود اما این بار هم دست رد بر سینه ایران زده شد و نماینده‌مان را به جمع 5 کاندیدای نهایی راه ندادند! این در حالی است که سال گذشته «گنجه رنج» (hurt locker) ساخته کاترین بیگلو با چنین مضمونی جایزه بهترین فیلم را از آن خود کرد.

جز سوالاتی که در ابتدا مطرح شد این پرسش نیز اضافه می‌شود که چرا به اسکار فیلم می‌فرستیم؟ واقعا چه ضرورتی دارد که برای کسب این جایزه هر سال امیدوارانه بهترین فیلم ایرانی را که حاصل همفکری و خردجمعی عده کثیری از اهالی فرهنگ و هنر است به آمریکا ارسال کنیم و پس از حذف نماینده‌مان که اصلا اتفاق جدیدی نیست و باید به آن عادت کرده باشیم، متعجب و ناراحت شویم. بسیاری از صاحبنظران سینما برنده نهایی اسکار را حاصل زد و بندهای سیاسی می‌دانند ولی به اعتقاد نگارنده، اسکار تمایلاتی در جهت دادن به مسائل انسانی دارد و هر زمان به فیلمی که سردمدار موضوعات اجتماعی مورد نظر خودشان باشد به نوعی پر و بال می‌دهد، مانند جوایزی که برای «کوهستان بروک بک» (brokeback mountains) به آنگ لی و برای «میلک» (milk) به‌ شان پن اهدا شدند. بسیاری از فیلم‌هایی که در اسکار برنده می‌شوند در گیشه فروش مناسبی نداشته‌اند و بازیگرانی که جایزه را به خانه می‌برند بهترین نقش‌آفرینی زندگی‌شان را انجام نداده‌اند. در واقع باید گفت داوران آکادمی اسکار به هر فیلمی از منظر خودشان جایزه می‌دهند و سلایق عده کمی را دخیل می‌کنند؛ داورانی که در تخصص آنان تردید وجود دارد و حتی بعضی از آنها در سینما تجربه‌ای نداشتند مانند بونو، خواننده مشهور گروه U

2 و کریستوفر والس، بازیگر تازه‌کار آلمانی که برنده جایزه مکمل برای آخرین ساخته کوئنتین تارانتینو شد که امسال به جمع گروه داوران اسکار اضافه شدند و گزینه‌های مناسبی برای قضاوت به نظر نمی‌آیند.

شاید به همین دلیل است که اغلب اوقات پیش‌بینی‌‌ها غلط از آب درمی‌آیند مانند دوره گذشته که همگان معتقد بودند جیمز کامرون اسکار را برای «آواتار» (avatar) با آن تکنیک فوق‌العاده و فروش رکوردشکن به‌دست می‌آورد اما در نهایت مغلوب فیلم همسر سابقش کاترین بیگلو شد؛ «گنجه رنج» (hurt locker). در آخر تنها می‌توان گفت اسکار تبلیغی پوچ از کت‌واک بازیگرانی است که لباس‌های مشهور خود را روی فرش قرمز کداک تیاتر به نمایش می‌گذارند و بیشتر اوقات هم به حق خود نمی‌رسند زیرا اگر قرار بود حق را به حقدار بدهند ایران باید تا به حال چندین جایزه از اسکار گرفته باشد.