۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۱۹

مصر و میراث فرعون

حسن هاني زاده

تظاهرات گسترده مردمی در میدان آزادی (التحریر) قاهره فصل جدیدی از قیام فراگیر برای رهایی از آنچه که مردم مصر آن را میراث فرعون نام نهاده‌اند، رقم زد. در بررسی بافت اجتماعی مصر این نتیجه به‌دست می‌آید که ملت مصر پس از نزدیک به 60 سال حکومت ژنرال‌ها اکنون در صدد ایجاد دگرگونی در ساختار قدرت سیاسی این کشور است. کودتای افسران آزاد مصر به رهبری ژنرال محمد نجیب، سرهنگ جمال عبدالناصر و انور سادات در سال 1952 فضای جدیدی را برجامعه بشدت سنتی مصر حاکم ساخت. در دوران حکومت ناصر، حکومت انور سادات و سرانجام حکومت 30 ساله حسنی مبارک، مصر با 2 فرآیند سیاسی کاملا متناقض روبه‌رو شد. در دوران حکومت عبدالناصر که از سال 1954 آغاز و تا سال 1970 ادامه داشت مصر به عنوان کشور خط مقدم جبهه پایداری، نقش تاثیرگذاری در رخدادهای جهان اسلام، جهان عرب و جنبش عدم تعهد به‌عهده داشت. نقش مصر در مبارزه با رژیم صهیونیستی و تشکیل یک جبهه قدرتمند عربی جایگاه اين كشور را در دهه‌های 50 تا 70 قرن میلادی گذشته در میان ملت‌های اسلامی ارتقا داد. به‌رغم شکست سنگین جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهوری اسبق مصر در جنگ ژوئن 1967 اعراب و اسرائیل 

 

... به دلیل موضع ضدآمریکایی و ضد اسرائیلی ناصر، محبوبیت وی میان ملت‌های اسلامی و عربی هرگز کاهش نیافت. جمال عبدالناصر پس از16 سال ریاست جمهوری در سال 1970 درگذشت و معاون وی، انورسادات بدون مراجعه به آرای مردم، قدرت را به دست گرفت. انور سادات در یک چرخش سیاسی 180 درجه‌ای مصر را از بلوک کشورهای مخالف رژیم صهیونیستی خارج ساخت و به کشوری تابع سیاست‌های آمریکا و اسرائیل تبدیل کرد. برآیند این چرخش غیرقابل توجیه، امضای موافقتنامه کمپ دیوید ميان انور سادات و مناخیم بگین، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در 17 سپتامبر 1978 بود. این تغییر سیاست و همسویی مصر با سیاست‌های رژیم اسرائیل با واکنش تند جامعه مصر بویژه اسلامگرایان و روشنفکران مصری همراه بود. جایگاه اسلامی، عربی و منطقه‌ای مصر اجازه نمی‌دهد که این کشور به پایگاهی برای رژیم صهیونیستی و آمریکا تبدیل شود. وجود موسسه فرهنگی، علمی و دینی الازهر که سابقه یکهزار ساله دارد و نیز تاثیر جنبش اخوان المسلمین بر لایه‌های فرودست جامعه مصر، چرخش سیاسی انور سادات را برنمی‌تافت. رئیس‌جمهوری سابق مصر در 6 اکتبر سال 1981 در جریان یک رژه نظامی مورد حمله مسلحانه یک گروه اسلامگرا قرار گرفت وکشته شد. در همان زمان مردم مصر اعلام کردند، جوانان غیرتمند و مسلمان مصر، جامعه مصری را از یکی از میراث‌داران فراعنه رها ساختند. اما از آنجایی که مساله قرارداد کمپ دیوید و حفظ امنیت رژیم اسرائیل بخشی از اولویت‌های سیاست خارجی آمریکا به‌شمار می‌رود لذا سریعا حسنی مبارک که گرایش بیشتری به آمریکا و غرب داشت به عنوان رئیس‌جمهوری مصر قدرت را به دست گرفت. در طول 30 سال گذشته حسنی‌مبارک با تکیه بر کمک‌های آمریکا 2ماموریت داخلی و خارجی خود را به خوبی انجام داد.در بعد داخلی سرکوب گسترده اخوان‌المسلمین و اسلامگرایان مصری توسط دستگاه‌های امنیتی مصر با تحسین آمریکا، غرب و رژیم صهیونیستی مواجه شد.حسنی مبارک همواره با بزرگنمایی خطر اخوان‌المسلمین تلاش می‌کرد از آمریکا و غرب برای تحکیم پایه‌های قدرت خود باجگیری کند. بر اساس برآورد جنبش اخوان‌المسلمین از سال 1981 تا کنون بیش از 150 هزار تن از هواداران این جنبش توسط رژیم حسنی‌مبارک دستگیر و در شکنجه‌گاه‌ها به قتل رسیده‌اند. سرکوب وحشیانه جنبش‌های آزادی بخش، فساد گسترده مالی و اخلاقی نزدیکان حسنی مبارک، رانت‌خواری‌های گسترده مالی و افزایش بیکاری، تورم و شکاف طبقاتی شرایط دشواری برای رژیم حسنی مبارک فراهم ساخت. سرانجام نخستین تظاهرات گسترده مردمی در 25 ژانویه سال جاری در سراسر شهر‌های مصر آغاز شد و به‌سرعت رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت. میلیون‌ها مصری یکصدا برکناری حسنی مبارک، تغییر قانون اساسی و انتقال قدرت از طریق برگزاری انتخابات آزاد را خواستار شدند. آمریکا به عنوان یکی از بازیگران عرصه‌های سیاسی جهان، ابتدا نهایت تلاش خود را به کار گرفت تا حسنی مبارک را در راس قدرت باقی بگذارد. علت این امر این است که آمریکا از به قدرت رسیدن اسلامگرایان در مصر که بر امنیت کلان رژیم صهیونیستی تاثیر خواهد گذاشت بشدت بیم دارد. اکنون آمریکا به این نتیجه رسیده که امکان باقی ماندن حسنی مبارک در راس قدرت وجود ندارد و ادامه وضعیت فعلی به گسترش ناامنی‌ها تا مرز رفح در غزه منجر می‌شود. لذا از نظر آمریکا، ژنرال عمر سلیمان، رئیس سازمان امنیت مصر و یکی از مهره‌های مورد اعتماد آمریکا و اسرائیل بهترین گزینه برای به‌دست گرفتن قدرت تلقی می‌شود. اما این گزینه نیز به دلیل مخالفت شدید مردمی با شکست مواجه شد، زیرا مردم خواهان تشکیل یک دولت غیرنظامی با شرکت همه احزاب سیاسی هستند.گزینه سوم آمریکا برای مهار انقلاب ملت مصر، تکیه بر چهره‌های لیبرال طرفدار غرب و نیروهای داخلی وابسته به آمریکا است. به اعتقاد آمریکا اگر چهره‌های غربگرا به قدرت برسند ممکن است تنها تغییراتی صوری و شکلی ایجاد کنند و ساختار کلی و سیاست خارجی مصر را دستخوش تغییرنکنند. حضور سریع محمد البرادعی، مدیر کل سابق آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای و برنده جایزه نوبل و ایمن نور، رئیس حزب الغد (فردا) و ده‌ها چهره دیگر غربگرا میان تظاهرکنندگان مصری بخشی از گزینه‌های آمریکا برای مهار انقلاب مردم مصر بود.

اما ظاهرا این چهره‌ها به دلیل نداشتن پایگاه مردمی نتوانستند انقلاب مردم مصر را بر اساس خواست و اراده آمریکا و رژیم صهیونیستی مهار کنند. اکنون آمریکا چهارمین گزینه خود را یعنی ایجاد «هرج و مرج سازنده» در مصر و طولانی ساختن تظاهرات مردمی برای فرسوده ساختن جوانان مبارز مصری مورد آزمایش قرار داده است. هدف این است که با افزایش هزینه‌های انقلاب مردم مصر، سایر ملت‌های عرب را از ادامه راه ملت‌های تونس و مصر برای سرنگون کردن دیکتاتورهای عرب باز دارند. مرحله بعدی ایجاد یک سلسله زمینه‌های روانی میان مردم مصر برای پذیرش یک دیکتاتوری نظامی جدید فراهم خواهد آورد تا ارتش مصر دست به کودتا بزند. به‌قدرت رسیدن ژنرال‌های ارتش بهترین گزینه برای به شکست رساندن انقلاب ملت مصر و جلوگیری از الگو شدن این انقلاب برای سایر ملت‌های عرب است. اما به نظر می‌رسد که ملت مصر با توجه به رمزگشایی هوشمندانه از اهداف و سیاست‌های آمریکا در منطقه همچنان بر ضرورت برکناری حسنی مبارک از قدرت پافشاری می‌کند.اگر انقلاب مصر بر اساس فرمول ملت مصر به پیروزی برسد و مردم این کشور از میراث شوم فراعنه رها شوند، در آینده خاورمیانه جدیدی بر اساس تعریف و معیارهای مردم منطقه شکل خواهد گرفت. در خاورمیانه جدید، آمریکا، رژیم صهیونیستی و دیکتاتورهای عرب جایی نخواهند داشت و ملت‌های منطقه بر اساس منافع ملی خود، سرنوشت‌شان را رقم خواهند زد.

 

ارسال نظر
captcha
پربیننده