میثم بشیرنژاد
: بافت‌های فرسوده و گستره وسیع آن یکی از معضلات مهم امروز جامعه به‌شمار می‌رود که به گفته مسؤولان 65 هزار هکتار از بافت کشور را تشکیل داده است. با توجه به اینکه این بافت‌ها در مناطق قدیمی شهرها واقع شده‌اند علقه و علاقه خاصی را برای مالکان آنها ایجاد کرده است تا جایی که در واگذار کردن و تخلیه ملک شخصی‌شان تردید می‌کنند و بعضا برای ترک خانه‌هایشان حتی با قیمت بیشتر از نرخ کارشناسی، مقاومت نشان می‌دهند. این ساکنان که عمدتا در محله‌های قدیمی شهرهای مختلف سکونت دارند احساس می‌کنند در محله و بافت سنتی که سالیان زیاد در آن سکنی داشته‌اند راحت‌تر زندگی می‌کنند و این همان نکته‌ای است که شهرداری‌ها که وظیفه تملک بافت‌های فرسوده را برعهده دارند از آن به عنوان عدم همکاری مردم نام می‌برند و می‌گویند در تملک برخی ملک‌ها با وجود قیمتگذاری مناسب از سوی کارشناسان دادگستری، مردم راضی به واگذاری املاک خود نمی‌شوند.
بافت‌های فرسوده شهری مستعد وقوع جرم
اهمیت نوسازی بافت‌های فرسوده زمانی بیشتر چشمگیر خواهد شد که در اماکنی که دارای بافتی اینچنینی هستند سانحه و بلایای طبیعی از جمله زلزله رخ دهد و این بسته به نوع شهری یا روستایی بودن اماکن می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد، طوری که به دلیل مقاومت کم این نوع بافت‌ها در مقابل زلزله، تخریب سریع را به همراه داشته و کمترین خسارت آن در از دست رفتن شهروندانی است که زیر آوار گرفتار خواهند شد. از سوی دیگر جرم‌خیز بودن این اماکن به‌دلیل خالی از سکنه بودن برخی از املاک دردسرهای زیادی را برای دیگر ساکنان این بافت‌ها در پی دارد. قرائی‌مقدم، آسیب‌شناس با تاکید بر اصلاح برخی از مناطق دارای بافت‌شهری جرم‌خیز گفت: مردم در صورت مواجهه با چنین جرائمی باید به صورت آگاهانه با آن برخورد کنند. وی با بیان اینکه برخی از مناطق شهر از نظر بافت شهری جرم‌خیز هستند، افزود: در محل‌هایی که امکان تردد وسایل نقلیه وجود ندارد وقوع جرائمی همچون زورگیری بیشتر رخ می‌دهد. با این حال درباره بازسازی بافت‌های فرسوده اقدامات خوبی صورت گرفته اما به گفته صادقی معاون وزیر مسکن تاکنون تنها
7 درصد از بافت‌های فرسوده احیا شده و حدود 93 درصد آن باقی مانده که می‌تواند مشکلات اجتماعی و اقتصادی زیادی را به دنبال داشته باشد.
ساخت 2 میلیون واحد مسکونی در بافت فرسوده
بازسازی بافت‌های فرسوده از جمله اقداماتی است که به صورت جد در دستور کار دولت نهم و دهم قرار گرفته و در این راستا با توجه به تاکیدات رئیس‌جمهور مبنی بر اینکه هر ایرانی صاحب خانه مستقل و مقاوم باشد، وزیر مسکن ماه پیش از ساخت 2میلیون واحد مسکونی در بافت‌های فرسوده سراسر کشور خبر داد. علی نیکزاد گفت: برای ساخت این
2 میلیون واحد مبلغ 35 هزار میلیارد تومان تعهد شده که تاکنون 8 هزار و900 میلیارد تومان آن پرداخت شده است. وی یادآور شد: به ازای ساخت سنتی‌سازی هر واحد مسکونی مبلغ 20 میلیون تومان و برای ساخت صنعتی‌سازی هر واحد مسکونی مبلغ 25 میلیون تومان تسهیلات با بازپرداخت 15 ساله واگذار می‌شود. احمد صادقی، معاون وزیر مسکن و شهرسازی نیز با بیان اینکه 19 میلیون نفر در سراسر کشور در بافت‌های فرسوده ساکن هستند، می‌گوید: سال آینده 150 هزار واحد مسکونی در بافت‌های فرسوده شهری بازسازی می‌شود. وی با بیان اینکه تاکنون 16 هزار و 500 میلیارد ریال تسهیلات برای نوسازی 90 هزار واحد مسکونی در بافت‌های فرسوده اختصاص یافت، معتقد است: امسال صدور پروانه در بافت‌های فرسوده 51 درصد افزایش یافته که این میزان در تهران، رشد صددرصدی داشته است. معاون وزیر مسکن یادآور شد: سال آینده برای نوسازی بافت‌های فرسوده 30 هزار میلیارد ریال اعتبار تخصیص یافته که نسبت به 2 سال گذشته حدود 7 برابر افزایش یافته است. صادقی یادآور شد: رویکرد اصلی دولت، مشارکت و حضور گسترده مردم بویژه «ساکنان، مالکان، سازندگان و سرمایه‌گذاران» در نوسازی بافت‌های فرسوده است. وی همچنین اظهار داشت: دولت با بسته‌های حمایتی برای نوسازی بافت‌های فرسوده برنامه‌ریزی کرده و خط اعتباری مسکن مهر به این بخش سرازیر می‌شود. صادقی معتقد است: دولت با انتقال طرح مسکن مهر به بافت‌های فرسوده، ساخت و ساز را در این بافت‌ها گسترش می‌دهد.
حمایت مجلس از احيای بافت‌های فرسوده
محمد‌رضا باهنر در همایش نوسازی بافت‌های فرسوده که چند هفته پیش برگزار شد، اظهار داشت: امروز اراده مسؤولان بر این است که بتوانیم معضل بافت‌های فرسوده را ظرف یک جدول زمانبندی عاقلانه و نه پر‌شتاب که موجب قربانی کردن کیفیت شود و نه با تاخیر زیاد که خدای ناکرده موجب افزایش استهلاک شود، حل کنیم. وی ادامه داد: مجلس در تیرماه گذشته کاری اساسی انجام داد و آن تصویب و ابلاغ قانون طرح حمایت از بازسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده بود. وی از توجه ویژه مجلس به نوسازی بافت‌های فرسوده سخن گفت و افزود: مجلس فقط امسال 5 هزار میلیارد تومان اجازه عرضه اوراق مشارکت داده که رقم بی‌نظیری است. باهنر یادآور شد: دولت نیز موظف شده
50 درصد منابع، اعتبارات و تسهیلات اعطایی به مسکن مهر و جوانان را به بازسازی بافت‌های فرسوده اختصاص دهد. بر این اساس باید دولت سالی 10درصد از بافت‌های فرسوده شهر را نوسازی کند.
مشارکت کم انبوه‌سازان در نو سازی
از سوی دیگر از آنجا که ساکنان بافت‌های فرسوده توان مالی کمی برای مقاوم‌سازی یا بازسازی این اماکن دارند نیاز به سیاست‌ها و تسهیلات حمایتی است که بتوانند استفاده کرده و مسکن خود را مقاوم‌سازی کنند. به همین منظور نیز شهرداری تهران 10 نوع تسهیلات برای نوسازی بافت‌های فرسوده در نظر گرفته است. اعطای یک طبقه تراکم تشویقی، صدور پروانه ساخت و ساز رایگان، معافیت از پرداخت عوارض نوسازی و معرفی به نظام بانکی برای دریافت تسهیلات ویژه نوسازی بافت‌های فرسوده از جمله تسهیلات در نظر گرفته شده برای نوسازی بیش از 3 هزار و 200 هکتار بافت فرسوده در تهران است. از سوی دیگر نیاز به مشارکت انبوه‌سازان و سرمایه‌گذاران بیش از پیش به چشم می‌خورد اما فریدون درویش‌زاده، مدیرعامل سازمان نوسازی شهر تهران با وجود ارائه بسته‌های تشویقی شهرداری و وزارت مسکن به انبوه‌سازان از مشارکت کم این اقشار سخن به میان می‌آورد. وی می‌گوید: متاسفانه انبوه‌سازان در بافت‌های فرسوده تاکنون مشارکت کمی داشته‌اند، بسته تشویقی شهرداری و وزارت مسکن بسیار قابل توجه بوده و هر روز شرایط مساعدتری پیدا می‌کند اما همچنان انبوه‌سازان تمایلی برای حضور در این سرمایه‌گذاری ندارند. درویش‌زاده اظهار کرد: در حال حاضر در تهران به ازای هر یک واحد فرسوده 5/3 خانه و به ازای هر مترمربع واحد فرسوده 2/4 متر مربع نوسازی انجام می‌شود، همچنین به ازای هر واحد مسکونی 9 مترمربع معبر آزاد می‌شود. مدیرعامل سازمان نوسازی شهر تهران تاکید کرد: اگر با این بسته تشویقی باز هم انبوه‌سازان ورود پیدا نکنند، نمی‌توانیم تنها با مشارکت مردم اقدام زیادی را انجام دهیم چرا که سیاست ما تبدیل پروژه‌های پلاکی به پروژه‌های بلوکی است. وی همچنین از فراهم شدن 6 هزار ودیعه مسکن 12 میلیونی با مهلت پرداخت 2 سال برای بافت‌های فرسوده خبر داد و عنوان کرد: این ودیعه مسکن علاوه بر وام 20 میلیونی خواهد بود و به این ترتیب انبوه‌سازان شرایط مناسبی را برای ساخت و ساز خواهند داشت. با این اوصاف، هر چند تلاش‌هایی برای ارائه تسهیلات و نوسازی بافت‌های فرسوده از سوی دولت، مجلس و شهرداری‌ها در حال انجام است اما با توجه به قابل پیش‌بینی نبودن بلایای طبیعی و غیرطبیعی که امکان بروز خسارات را دارد باید همتی مضاعف گمارد تا شهروندان بیش از پیش به فکر مقاوم‌سازی و نوسازی محل سکونت خود باشند.