ابتدا:
این فوتبالی است که فقط در سطح رسانهها داغ و جذاب است. ورزشگاههای آن خالی است، سالهاست در آن هیچ تولید کیفیتی صورت نمیگیرد، لیگ آن هیچ ستارهای ندارد و مسابقات آن در نازلترین و کسالتبارترین سطح فنی رخ میدهند، با این وجود هیچوقت رسانههای فوتبالی و ژورنالیستهای ورزشی اینقدر در ایران مهم و اثرگذار نبودهاند. عجیب نیست که چهره اول فوتبال ایران نه یک بازیکن یا مربی جذاب و بلکه یک مجری تلویزیونی به نام فردوسیپور است و پربینندهترین برنامه تلویزیونی در کل جهان فارسیزبان برنامه مربوط به حواشی فوتبال یعنی «نود» است.
بعد:
اینکه هر باشگاهی یک بیانیهنویس به استخدام در آورده، هر فوتبالیستی 2، 3 نفر مشاور رسانهای دور خود جمع کرده از دیگر نشانههای تفوق ژورنالیسم در فوتبال ایران است اما یک نشانه جذابتر موج جدید راهاندازی وبسایت و وبلاگ توسط بازیکنان لیگ است؛ بازیکنانی که ظاهرا خود دست به قلم میشوند یا مبلغی را میپردازند تا کسی به جای آنها دست به قلم شود تا مبادا در این وانفسای نبرد رسانهای عرصه را به رقبا ببازند. در چنین فضایی عملا همه متوجه شدهاند که مهم نقشآفرینی مستقیم در متن فوتبال نیست بلکه مهم حضور موثر در سپهر رسانهای فوتبال است.
دیگر:
فوتبال ایران اکنون با پدیدههای پیچیدهای تحت عنوان فوتبالیست-ژورنالیست مواجه شده است. افرادی مثل مجید جلالی یا مایلیکهن و خیلیهای دیگر. شما با ذرهبین هم بازی تیمهای جلالی را نگاه کنید هرگز کیفیت فنی متفاوتی با دیگر تیمهای لیگ پیدا نمیکنید اما در سطح رسانهها او بهعنوان یک نابغه و تئوریسین فوتبال حضور دارد. به مصاحبههای سنجیده و کاملا مهندسیشده جلالی دقت کنید. او هر چه در متن واقعی فوتبال میانمایه است اما تردیدی نیست که در سطح ژورنالیسم فوتبالی میتواند متصف به همان اوصافی بشود که بیان شد. کمتر مربیای در فوتبال ایران ادبیاتی به سخافت و رفتاری به خشونت مایلیکهن دارد. دستکم 10 سال است که هیچ موفقیتی هم در عرصه مربیگری نداشته و بالعکس تا دلتان میخواهد تیم به دسته پایینتر نزول داده اما او همیشه هست و حضور دارد زیرا آوردگاه ژورنالیسم فوتبالی ایران به یکی مثل او هم احتیاج دارد تا همیشه همگان را به رعایت اخلاق و ارزشمداری فرا بخواند. فقط ظاهرا در انتخاب مجری این نقش چندان خوشسلیقگی نشده است.
همچنین:
اما بیتردید سرآمد همه فوتبالیست- ژورنالیستهای ایران افشین قطبی است، مردی که از همان اول پی برد راه یکهتازی و بهرهجویی در فوتبالی که متن آن نه در مستطیل سبز بلکه در قاب تلویزیون یا صفحات روزنامهها و خبرگزاریها رخ میدهد، چیست. از آب و شانه کردن مو بگیر تا اصرار تصنعی بر یک لهجه فینگلیش و استخدام دوستان ژورنالیستی که صبح تا شب سابقه همکاری او با هیدینک و ادووکات را توی سر ملت بکوبند. بله هرگز تیمهای او اندک تفاوت فنی و کیفی با دیگر تیمهای لیگ ایران از خود بروز ندادند و با این وجود هنوز هستند کسانی که پشت سر او آه و ناله سر میدهند که حیف شد که چندان شربتی از لب لعلش نچشیدیم و برفت. هیچکس اکنون به یاد نمیآورد که قرار بود او سرچشمه یک جریان فنی تازه در فوتبال ایران باشد اما کار به آنجا رسید که از نیمه بازی ایران و کرهجنوبی در جام ملتها همه آرزو میکردند که ای کاش این تیم کمی از شور و حرارت معمول تیمهای میثاقیان و دستنشان و علی حنطه را داشت. قطبی رفت اما هنوز کسی پیدا نشده که به مردم توضیح دهد در چارت کادر فنی یک تیم فوتبال جایگاه یک ویدئوآنالیزور دقیقا کجاست. کسی این توضیح را نمیدهد چون مقولاتی مثل ویدئو و آنالیز اساسا به ژورنالیسم نزدیکترند تا فوتبال و به همین خاطر آقای ویدئوآنالیزور میتواند خیالی راحت داشته باشد که در فوتبال ژورنالیستی ایران آدم طعم آشنایی مثل او هرگز فرو کاسته نمیشود.
سرانجام:
چند وقت پیش امیر قلعهنویی گفته بود در مقیاس فوتبال ایران من هم به اندازه مورینیو موفق بودهام پس چرا به من مورینیوی ایران نمیگویند؟ موضوع ساده است: برای دستیابی به چنان عنوانی قلعهنویی باید در وهله اول قواعد ژورنالیسم فوتبالی را یاد بگیرد. کار سختی هم نیست. چند واژه مطنطن و نقل قولهایی از مشاهیر را حفظ کند، یک لپتاپ زیر بغلش بزند و دوستانی استخدام کند که پشت تلفن به جای او مصاحبه کنند یا دست کم اینکه قبل از هر مصاحبه یادداشتهایی به دست او بدهند پر از عباراتی مثل راهکار، راهبرد، استراتژی، سطوح برنامهریزی و... برای درست کردن لهجه جنوبشهریاش هم باید چند وقتی او را یکه و تنها رها کنند توی یک کشور خارجی. شک نکنید که در بازگشت از این سفر و با اصلاح لهجه و تجهیز آن به برخی لغات انگلیسی، ایران صاحب یک مورینیو و حتی شاید سرالکس فرگوسن خواهد شد. در فوتبال ژورنالیستی ایران که ورزشگاه ندارد، تماشاگر ندارد و کیفیت ندارد اما تا دلتان بخواهد هیاهو و سر و صدا دارد، داشتن یک مورینیو یا فرگوسن به همین راحتی امکانپذیر است.