حرمت امامزاده
عماد روحی
: نمایش فیلم سینمایی «فرزند صبح» که با هدف بررسی زندگی حضرت امام خمینی(ره) و با حمایت موسسه حفظ و نشر آثار امام خمینی(ره) تهیه شد، همه مخاطبان و منتقدان را بشدت ناراحت کرده است. کیفیت بسیار نازل فیلم که حتی برخی اصول اولیه فیلمسازی در آن مراعات نشده بود و همچنین دیگر اشکالات تکنیکی همه به کنار، آنچه بینندگان فرزند صبح را بشدت عصبانی کرده، شخصیت‌پردازی حضرت امام در این فیلم است که به اعتقاد اکثر مخاطبان، توهین به این شخصیت ماندگار اسلام و ایران است. برای این قلم بسیار ناخوشایند است که به داستان‌پردازی بهروز افخمی درباره حضرت امام خمینی(ره) اشاره کند و شرح دهد که امام خمینی، رهبر کبیر انقلاب در این فیلم چگونه شخصیت‌پردازی شده است. اما چند نکته به صورت مختصر بیان می‌شود:
1-
توصیفی که فرزند صبح از حضرت امام خمینی(ره) نشان می‌دهد نه تنها متناسب با شخصیت بزرگ امام نیست بلکه بسیار سطحی و حتی به اعتقاد برخی منتقدان توهین‌آمیز است. برخی منتقدان سرشناس سینما حتی معتقدند کارگردان این فیلم، عامدانه اقدام به این اهانت کرده و باید مورد بازخواست قرار گیرد. تماشاگران فیلم که گرایشات مختلف سیاسی آنها کاملا مشخص بود نیز در ابتدای نمایش فیلم به صورت دسته جمعی اقدام به اعتراض کرده و عدم تناسب واقعیت امام خمینی(ره) با آنچه در فرزند صبح به نمایش درآمده را معتقد بودند. بهروز افخمی خود نیز به این موضوعات معترف است و روز گذشته این اشتباهات را بر گردن دیگری انداخت.
2-
موضوع دیگر، اختلافات عجیب و غریب کارگردان و تهیه‌کننده فیلمی است که قرار بود امام را به تصویر بکشد. بهروز افخمی معتقد است محمدرضا شرف‌الدین، تهیه‌کننده فیلم مقصر است و کار تا آنجا بالا کشید که او طی 2 ماه اخیر 2 شکایت به خانه سینما و مدیریت جشنواره فیلم فجر ارائه کرد چراکه معتقد است فیلم را او نساخته! افخمی درباره فیلم می‌گوید که تهیه‌کننده به تعهداتش درباره اسکن فیلم در خارج کشور عمل نکرده و همچنین مشکلات سخت‌افزاری باعث شده تا او تمایلی نداشته باشد که نامش به عنوان کارگردان فیلم زندگینامه امام خمینی(ره) ذکر شود! افخمی این را هم گفت که این فیلم قریب به 4 میلیارد تومان هزینه داشته است. البته گویا کارگردان و تهیه‌کننده فیلم زندگینامه حضرت امام خمینی(ره) بر سر مسائل مالی هم با یکدیگر اختلافاتی دارند.
3-
2 مورد بالا بیان شد تا به این نکته اساسی توجه شود که اصولا چرا باید ساخت فیلمی درباره حضرت امام خمینی (ره) که بی‌نظیرترین شخصیت جهان اسلام در چند قرن اخیر هستند؛ اینگونه موجب آبروریزی شود؟ فیلمی که باید یک اهرم قدرتمند فرهنگی برای جمهوری اسلامی و همه مسلمانان باشد، اینک یک افتضاح تمام‌عیار به بار آورده است. چرا؟
موسسه حفظ و نشر آثار امام خمینی(ره) چه پاسخی در برابر این آبروریزی دارد؟ آیا نباید در انتخاب کارگردان و دیگر عوامل تهیه فیلم زندگینامه امام خمینی(ره) اندکی تامل و تفکر می‌شد؟ آیا مدیریت این فیلم سینمایی بسیار مهم برای جلوگیری از بروز اختلاف میان کارگردان و تهیه‌کننده دشوار است؟ قطعا اینگونه نیست و تنها به اندکی توجه نیازمند است. قطعا اگر حسن خمینی که ظاهرا متولی موسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره) است؛ به جای توجه به فوتبال، درصدد توجه به این موسسه و اقدامات مربوط به هویت و جایگاه حضرت امام خمینی(ره) برآید، شأن بنیانگذار جمهوري اسلامي نیز حفظ شده و فرصت سوء‌استفاده به بداندیشان داده نمی‌شد.
واکنش منتقدان به «فرزندصبح»
خون دل خوردیم
نمایش فیلم «فرزند صبح» در سینمای رسانه، نه‌تنها نتوانست مخاطبان را راضی کند بلکه اعتراض منتقدان و اصحاب رسانه را به همراه داشت. علیرضا پورصباغ بعد از تماشای فیلم در یادداشتی نوشته است: با هزار امید و آرزو به دیدن فیلم رفتیم و غرق شادی از اینکه بالاخره سینمای ملی می‌تواند در جهت اهداف نظام گام بلندی بردارد. اما با دیدن فیلم خرد شدیم، ترک برداشتیم و خون دل خوردیم، از اینکه آقای افخمی ناجوانمردانه و شاید عامدانه چهره ابر اسطوره تاریخ‌مان را مخدوش ساخته است و دل دوستداران نظام و انقلاب را به درد آورد. این منتقد عنوان کرده: دلخوش بودیم که سیمای امام را در قاب سینما به جهانیان عرضه می‌کنیم و با فیلم فرزندصبح به جهانیان فخر می‌فروشیم که منجی والا‌مقام ما چه شأن و سلوک عرفانی داشته است اما... افخمی در فیلمش رفتارهایی را به امام منتسب کرده که بسیار شرم‌آور است و تصاویر زشت و موهنی را از کودکی امام نشان می‌دهد. وی رندانه و وقیحانه با یک زمینه‌چینی مفصل نشان می‌دهد که امام(ره) در دوران کودکی‌اش روحیه خشنی داشته و به صورت مداوم برای شکار و تیراندازی اظهار تمایل می‌کند یا به مارگیری علاقه نشان می‌دهد. با دیدن این تصاویر، چند سوال مهم و اساسی پیش روی بینندگان این فیلم قرار می‌گیرد؛ آیا فاتح قلوب 36میلیون ایرانی در سال 57، امام انس و مهربانی بوده یا همانی که افخمی در فیلمش تصویر کرده است. آیا باید درباره ابر اسطوره قرن بیستم اینگونه فیلم ساخته شود؟پورصباغ همچنین تاکید کرده که از نمایش فرزند صبح در سایر سینماها جلوگیری شود تا آبروی ملت ایران حفظ شود.
پاسخگوی سهل‌انگاری باشند
حسن شیخ‌حائری گفت: پیشنهاد اساسی به مؤسسه فرهنگی و هنری عروج به عنوان سرمایه‌گذار و بهروز افخمی این است که در یک نشست رسانه‌ای پاسخگوی عملکرد خود و تهیه و تولید فیلم باشند چرا که به نظر می‌رسد سهل‌انگاری‌های جبران‌ناپذیری در تهیه و تولید این فیلم شده است. عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی اظهار داشت: نکته اساسی این است که این فیلم فاقد قصه است و در حقیقت مخاطب را نمی‌تواند با خود همراه کند. وی در ادامه تاکید کرد: سینما در یک کلام یعنی قصه و متاسفانه فیلم سینمایی «فرزند صبح» در قصه‌گویی دچار مشکل جدی است. نویسنده کتاب «او... » در ادامه خاطرنشان کرد: مهم‌ترین ویژگی مثبت فیلم سینمایی «فرزند صبح» روایت آن به شکل تداخل زمانی است ولی باید گفت: این نوآوری‌ها وقتی جواب می‌دهد که قصه به خوبی پرداخته شده باشد در حالی که فیلم سینمایی «فرزند صبح» اینگونه نیست. شیخ‌حائری تصریح کرد: آنچه در نمایش این فیلم بر پرده می‌نشیند، مجموعه‌ای از پلان‌ها و سکانس‌های طولانی است که پرداخت جدی ندارد و مخاطب را خسته می‌کند. این منتقد در ادامه گفت: «فرزند صبح» فیلمی است که نزاع بین دست‌اندرکاران آن همچنان مشهود است و باید گفت: حضرت امام خمینی (ره) در دوران حیاتش مظلوم زیست و اکنون نیز مظلوم است. حسن شیخ‌حائری در پایان خاطرنشان کرد: پیشنهاد اساسی به موسسه فرهنگی و هنری عروج به عنوان سرمایه‌گذار و بهروز افخمی این است که در یک نشست رسانه‌ای پاسخگوی عملکرد خود در تهیه و تولید فیلم باشند چرا که به نظر می‌رسد سهل‌انگاری‌های جبران‌ناپذیری در تهیه و تولید این فیلم شده است.
«فرزندصبح» فیلم نبود
روشنک عباسی هم گفت: «فرزند صبح» شباهتی به یک فیلم سینمایی نداشت و تنها راف‌کات‌هایی مخدوش بود. این منتقد افزود: این به اصطلاح فیلم، تنها پلان‌های مخدوش از مناظر زیبا بود و هیچ برشی از زندگی حضرت امام(ره) در آن به تصویر کشیده نشده بود. وی افزود: مایه تاسف است که کل تصویری که از سیر تاریخی زندگی ایشان تصویر شده تنها به 3 پلان محدود شده است و جالب‌تر آنکه افخمی برخلاف صحبت‌های گذشته‌اش فیلم را متعلق به خود می‌داند و فیلمنامه کار را نیز می‌پذیرد. وی تصریح کرد: جالب‌تر آنکه فیلم ایرادهای ساختاری اساسی دارد، در بسیاری از سکانس‌ها ریل و بوم و دکل‌های برق دیده می‌شود؛ اتفاقی که در بدوی‌ترین آثار سینمایی و تلویزیونی نیز رخ نمی‌دهد. وی اظهار داشت: فیلم هیچ قصه‌ای ندارد که حتی بتوان نام آن را روایتی تک‌خطی گذاشت و در یک کلام می‌توان گفت این فیلم یک فاجعه فرهنگی است که بعد از 30 سال، هیچ یک از وجوه بی‌بدیل زندگی بنیانگذار انقلاب اسلامی را برای نسل سوم روشن نمی‌کند و افخمی نسبت به هزینه‌ای که صرف کرده باید پاسخگو باشد.
آبروی سینمای ایران را می‌برد
شهرام خرازی‌ها هم در یادداشتی به ایرادات اساسی فیلم پرداخته که بخش‌هایی از آن در ادامه می‌آید:
فیلم فاقد هویت تاریخی است. بیش از سه‌چهارم «فرزند صبح» می‌تواند بیوگرافی فرد دیگری غیر از امام هم باشد! فیلم پر است از نماهای قابل حذف، مثل سکانس‌های مربوط به دوران جوانی امام (ره) اصلاً کارکرد داستانی ندارند و می‌توان از کنارشان گذاشت! طراحی گریم، لباس و صحنه «فرزند صبح» از فیلم‌های پارس‌فیلم و فیلم‌های روستایی دهه60 سینمای ایران فراتر نمی‌رود. لهجه‌ها در حد گویش کاراکترهای «برره» (مهران مدیری) است. در سینمای رسانه‌ها وقتی «هدیه تهرانی» شروع کرد به قصه گفتن با ادای جمله «یکی بید یکی نبید» سالن از خنده منفجر شد. حیف این همه هزینه و سرمایه که صرف تولید «فرزند صبح» شده است. ارائه این فیلم به فستیوال‌های خارجی آبروی سینمای ایران را می‌برد.