راههاي اخلاق متعدد است، اما بهترين راه بلكه تنها راه كه ما را به سر منزل مقصود ميرساند درآمدن به اخلاق خدایی است؛ یعنی خُلق و خوی ما خدایی شود:
«تَخَلَّقُوا بِأَخْلَاقِ الله» [بحارالانوار ـ 58/129] اما اخلاق الهی چیست؟ انسان موجودی است که ذاتا در جست‌وجوی کمال است و کمال حقیقی آدمی تنها در سایه تزکیه امکان دارد؛ تزکیه یعنی پاک کردن جان آدمی و رشد دادن کمالات. جان آدمی همانند کشتزار است و در صورتی محصول انسانی در آن بار می‌آید که با اخلاق آبیاری شده باشد، به این دلیل است که ما نیازمند اخلاق هستیم.
انسان در درون خود دارای سجایا و ویژگی‌هایی است که برآمده از فطرت است، این سجایا با تلاش رشد می‌یابد و شکوفا می‌شود یا با غفلت پژمرده می‌گردد و رو به نابودی می‌گذارد، حالت نخست انسان را به صفات زیبا و فضایلی والا موصوف می‌کند و حالت دوم انسان را به صفات ناپسند و رذایل گرفتار می‌کند. اخلاق راه رسیدن به فضایل و رهایی از رذایل را به انسان نشان می‌دهد، در حقیقت اخلاق تلاشی مجدانه است تا انسان از حدود حیوانی بیرون آید و به حدود انسانی وارد شود و در محدودۀ انسانی بالا رود تا به کمال نهایی برسد که شایسته آن است. اما اخلاق عنوانی عام است که اخلاق نظری چون علمی و فلسفی، و عملی چون دستورالعمل‌های اخلاقی علمای اخلاق را شامل شده، حتی در یک تقسیم‌بندی کلی اخلاق به اخلاق حسنه و اخلاق ناپسند تقسیم شده است [جرجانی، التعریفات ـ ص135] بنابراین باید منظور خود را کاملا روشن کنیم. اخلاق در قرآن و مکتب اسلام؛ معنایی منحصربه‌فرد و ویژه داردکه از آن به اخلاق الهی تعبیر می‌کنیم. خداوند را اسما و صفات زیبا و جمیلی است:
«وَ لِلهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى، و خداوند را نام‌های نیکوست.» [اعراف ـ 180] منظور از اسمای نیکو؛ اوصافی است که عین کمالند و هیچ‌گونه نقصان و نیستی‌ای در آنها راه ندارد. پس زیبایی واقعی تنها مخصوص خداوند متعال است. «لَكَ الْبَهْجَهًْ وَ الْجَمَالُ» [بحارالانوار ـ 87/157] و با تأمل روشن می‌شود که هرچه زیبایی و کمال است، محسوس باشد یا معقول؛ مادی باشد یا معنوی و روحانی برگرفته از کمال و زیبایی محبوب جهان، خداوند متعال و وابسته به او است، انسان و کمالات و زیبایی‌های درونی انسانی نیز از این قاعده بیرون نیست.
پس باید تلاش کند که این زیبایی‌ها را که در وجود او نهاده شده است، رشد دهد و شکوفا کند و اتصاف به اخلاق الهی همین تلاش و مجاهدت است تا به مرتبه عبودیتِ کامل درآید و به صفات الهی موصوف شود تا با چنگ زدن به ریسمان الهی مدارج را طی کند و از خواب غفلت بیدار شود و با طی مدارج و مقامات به مقام توحید ناب که همان مقام بندگی خالص است، نائل شود. این در چه صورتی امکانپذیر است؟ در صورتی که انسان طریق محبت را طی کند و خداوند دوستدار او شود و او دوستدار خداوند:
«يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَه» [مائده ـ 54] .