امید صبوری
: درست در نخستین روز جشنواره و پس از اکران فیلمی، مدیر نشست رسانه‌ای فیلم که از علاقه‌مندان آن بود، آرزو کرد ای کاش فیلم در روزهای نخست جشنواره روی پرده نمی‌رفت تا بلکه از گرمای جشنواره بی‌بهره نماند و به تعبیری «خوب دیده شود». آن روز آقای منتقد فیلم محبوب خود را یکی از اتفاقات مبارک جشنواره بیست و نهم می‌دانست و معلوم هم نیست تا امروز و با تماشای دیگر فیلم‌ها تا چه حد بر باور آن روز خود استوار است اما نکته‌ای را نباید فراموش کرد؛ گرمای امروز جشنواره نه صرفا به‌واسطه گذشت نیمی از جشنواره که از آثار به نمایش درآمده در آن است؛ اتفاقی که نه الزاما در میانه جشنواره که حتی در نخستین روز جشنواره هم احتمال وقوع دارد، فیلم باید پتانسیل گرمابخشی داشته باشد؛ «جدایی نادر از سیمین» اگر در نخستین سئانس جشنواره هم روی پرده سینماها می‌رفت همچون امروز معادلات جشنواره را تحت‌الشعاع خود قرار می‌داد، در این شک نکنید.
گرمای یک فیلم خوب
اکران تازه‌ترین ساخته اصغر فرهادی که در سینماهای مردمی نخستین سئانس‌هاي فوق‌العاده جشنواره بیست و نهم را به‌دنبال داشت و در نخستین ساعات پس از رونمایی، فیلم را صدرنشین فهرست برترین آثار جشنواره از نگاه مردم کرد، شامگاه ششمین روز جشنواره فیلم فجر در سالن رسانه‌ها روی پرده رفت. تاخیر در اکران فیلم سبب تراکم بیش از حد انتظار علاقه‌مندان پشت درهای سالن اصلی مرکز همایش‌های برج میلاد شد. نه فقط اهالی رسانه که اگر سر می‌گرداندی چهره‌های سرشناس سینما و تلویزیون هم کم نبودند. از نظر کمی این فیلم نیز مانند «درباره الی...» (ساخته قبلی اصغر فرهادی که در جشنواره بیست و هفتم روی پرده رفت) تا به امروز رکورددار استقبال مردم، منتقدان و اهالی سانه‌ها بوده‌است و بعید به نظر می‌رسد تا پایان جشنواره هم شکسته شود. اما این رکورد استقبال و انتظار برای تماشا تنها نقطه تمایز «جدایی نادر از سیمین» از دیگر فیلم‌های جشنواره نیست.
مثل یک حادثه
اکران فیلم سینمایی «جدایی نادر از سیمین» در میان اصحاب رسانه و هنرمندان نیز به مانند سینماهای مردمی با بهت مخاطبان به اتمام رسید؛ بهتی که توام با بغضی پنهان فکر و ذهن مخاطبان این اثر تلخ اما به‌دور از سیاهنمایی را تا ساعت‌ها پس از اتمام فیلم تسخیر می‌کند. این توانمندی فرهادی در بهره‌گیری از پتانسیل‌های سینما برای انتقال مفاهیم انسانی ستودنی است. اما این تراکم جمعیت بلافاصله پس از پایان نمایش فیلم به سالن نشست‌های رسانه‌ای منتقل شد. در این نشست اصغر فرهادی نویسنده و کارگردان، محمود کلاری مدیر فیلمبرداری، پیمان معادی، ساره بیات، شهاب حسینی، مریلا زارعی و سارینا فرهادی بازیگران، کیوان مقدم طراح صحنه و لباس و هایده صفی‌یاری تدوینگر حضور داشتند و اجرای جلسه را سعید قطبی‌زاده، منتقد سینما برعهده داشت. ابتدا فرهادی درباره مشکلات ساخت فیلم توضیح داد و گفت: به شخصه از ساختن فیلم لذت بردم و هرآنچه بعد از آن اتفاق بیفتد به مثابه یک هدیه است. من مسیرم را ادامه می‌دهم و امیدوارم بتوانم همچنان ادامه دهم. سپس کلاری درباره اولین تجربه کاری‌اش با فرهادی توضیح داد: کار با فرهادی مثل یک حادثه است. در طول این 30 سال کار در سینما با بسیاری از بزرگان کار کردم اما درس‌هایی که هنگام فیلمبرداری «جدایی نادر از سیمین» گرفتم، نه سینما بلکه فراتر از سینما و خود زندگی بود.
دنیایی با استانداردهای متفاوت
کلاری ادامه داد: فرهادی پیش از اینکه فیلمساز بزرگی باشد، انسان بزرگی است و در همه حال در زندگی اطرافیانش تاثیرگذار است. اقرار می‌کنم بعد از این فیلم احساس کردم همسرم را بیشتر از قبل دوست دارم و اتفاقات کوچک زندگی را مهم دیدم؛ اینکه چرا حرف طبقه دیگر اجتماع را نمی‌فهمیم و چرا به همدیگر دروغ می‌گوییم. فرهادی در پاسخ به یکی از خبرنگاران درباره نسبیت نگاه خود توضیح داد: بله، من به دنیا و زندگی نگاه مطلقی ندارم. دیدم نسبت به همه چیز نسبی است و این اندیشه قطعا در کارهایم هم نشر پیدا کرده است. مریلا زارعی نیز درباره تجربه کار با فرهادی گفت: حضور در صحنه فیلم فرهادی گویی حضور در دنیایی دیگر با استانداردهای دیگری است. اتفاقات در این فضا از درون به بیرون منتقل می‌شود و در آن زندگی جاری و ساری است. آرزوی من این است که بازیگران سینمای ایران سعادت بازی در حداقل یکی از فیلم‌های آقای فرهادی را داشته باشند.
کشف و شناخت برای بازی
سپس سارینا فرهادی، فرزند فرهادی که در فیلم ایفای نقش کرده بود درباره حضور در فیلم پدرش گفت: اوایل بازی برایم سخت بود و کلا کار فیلمبرداری را جدی نمی‌گرفتم. پس از چند بار حضور در صحنه و دیدن جدیت عوامل بویژه پدرم، من هم انگیزه پیدا کردم و موقع فیلمبرداری یا صحبت‌های پیش از فیلمبرداری اصلا فکر نمی‌کردم که پدرم دارد مرا هدایت می‌کند. در ادامه پیمان معادی، بازیگر اصلی فیلم درباره کار با فرهادی گفت: پیش از آغاز فیلمبرداری حدود یک ماه با فرهادی تحلیل‌های مفصلی درباره نقش داشتیم. اینکه این آدم چه کارهایی می‌کند، چگونه نگاه می‌کند، چگونه صدا و لحنش را تغییر می‌دهد و... وقتی به این جزئیات رسیدم دیگر کار سختی نبود. به نظر من سختی کار همین مراحل کشف و شناخت نقش است و ایفای آن اصلا کار دشواری نبود.
دعوت به یک کشتی مجهز
سپس شهاب حسینی درباره اینکه آیا هنگام دعوت به فیلم فرهادی به بزرگی و کوچکی نقش فکر می‌کند یا نه، گفت: من در پذیرفتن نقش مکمل در فیلم‌هایی که برای آقای فرهادی بازی کردم، هرگز تردید نکردم چون اصطلاحاتی مثل سوپراستار و نقش اصلی اصطلاحاتی است که از بیرون به بازیگر وصل می‌شود. دعوت آقای فرهادی مثل دعوت به یک کشتی مجهز و بزرگ است. من فقط لذت می‌برم و می‌آموزم. وی تصریح کرد: تنها زمانی که خدا را برای حضور در این عرصه شکر می‌کنم موقع کار با آقای فرهادی است و درباره نقشم هم باید بگویم، نقش «حجت» نسبت به نقشی که در «درباره الی...» بازی کردم سخت‌تر بود چون مابه‌ازای اجتماعی‌اش بسیار ملموس و قابل مشاهده بود.
نوشتن مثل رانندگی!
در ادامه اصغر فرهادی درباره ایده‌پردازی در فیلمنامه و دقت در پردازش جزئیات در فیلم‌هایش توضیح داد: واقعا نمی‌توانم به این سوال جواب دهم چون پرسش سختی است. نوشتن برای من مثل رانندگی است. قواعد را می‌دانم و در عین حال به آن فکر نمی‌کنم. وقتی می‌نویسم به این فکر نمی‌کنم فلان رفتار را در فلان سکانس طوری نشان دهم که فلان نتیجه را بدهد. نمی‌دانم این شیوه ریاضی‌وار را از کجا کسب کرده‌ام برای خودم هم جالب است. وی در پایان درباره اینکه آیا از فیلم‌های گذشته‌اش ردپایی در «جدایی نادر از سیمین» یافت می‌شود، گفت: مضمون و تم «جدایی نادر از سیمین» به نوعی در امتداد «درباره الی...» است. کلیشه‌اش از «شهر زیبا» می‌آید، در «چهارشنبه‌سوری» پررنگ‌تر شد، در «درباره الی...» آشکارا بیان شد و ادامه‌اش را در جدایی نادر دیدیم.
گزارش یک فیلم
در کنار سایه سنگین نمایش فیلم تازه اصغر فرهادی اما کاخ جشنواره در روز جمعه شاهد اکران فیلم مهم دیگری نیز بود. تازه‌ترین ساخته سینمایی ابراهیم حاتمی‌کیا که مانند فیلم فرهادی علاقه‌مندان بسیاری را به سالن سینما کشاند اما نتوانست آنها را راضی تا پایان نگه دارد. «گزارش یک جشن» بی‌تردید فیلم موفقی در کارنامه پربار ابراهیم حاتمی‌کیا نیست و از همین رو جلسه پرسش و پاسخ فیلم هم در مواردی رنگ و بوی انتقاد به خود گرفت. ابراهیم حاتمی‌کیا در نشست رسانه‌ای فیلم خود با اشاره به روند نوشته شدن فیلمنامه گفت: قرار بود درباره ازدواج فیلمی بسازم اما اینکه از چه زاویه‌ای به این بحث نگاه کنم برای خودم هم نامشخص بود. می‌دانستم اجتماع، جوان و ازدواج باید در این فیلمنامه مطرح شود اما تصوری از فضاهای بنگاه‌های ازدواج نداشتم. هنوز این مراکز برای ما ناشناخته است. شاید اگر در یک فیلم علمی- تخیلی می‌خواستم فضای یک سفینه را به تصویر بکشم برایم آشناتر از فضایی بود که به آن بنگاه ازدواج می‌گفتند.
بهترین جاسوس خدا
رضا کیانیان نیز در این نشست گفت: سینمای حاتمی‌کیا را دوست دارم. این فیلمنامه را چند سال پیش حاتمی‌کیا قبل از اینکه 3 بار تغییر کند به من داده بود تا آن را بخوانم و نظرم را بگویم و وقتی مرا به این فیلم دعوت کرد که فیلم کلید خورده بود. داریوش ارجمند هم با بیان اینکه حاتمی‌کیا از استوانه‌های بزرگ سینمای ایران است، گفت: مرحوم نادر ابراهیمی سال‌ها پیش به من گفت کاش در کاری از ابراهیم حاتمی‌کیا بازی کنی. من آخرین کسی بودم که وارد این فیلم شدم. بسیاری از صحنه‌ها فیلمبرداری شده بود و من نمی‌دانستم در فیلم چه می‌گذرد و چه فضایی دارد. وی ادامه داد: هنرمندان جاسوسان خداوند هستند و یکی از بهترین جاسوسان خدا ابراهیم حاتمی‌کیاست که رازهای مخفی مانده جامعه را به مردم نشان می‌دهد تا مردم را آگاه کند و پاشنه آشیلی باشد برای مسؤولان که در آن تفکر کنند. ارجمند اضافه کرد: حاتمی‌کیا در کارهایش نخستین تیغ را به خودش می‌زند. نقد را از فضایی که در آن رشد کرده شروع می‌کند. برای من افتخاری بود که در این نقش بازی کنم.
مسعود فراستی: کارگردانی «گزارش یک جشن» عقبگرد 20 ساله حاتمی‌کیاست
مسعود فراستی، منتقد سینما معتقد است: «گزارش یک جشن» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا از لحاظ کارگردانی عقبگرد 20 ساله حاتمی‌کیا محسوب می‌شود. مسعود فراستی در گفت‌وگو با فارس درباره فیلم «گزارش یک جشن» ابراهیم حاتمی‌کیا بیان داشت: این فیلم، فیلم خوبی نیست و بلاتکلیف است. وی افزود: فیلم «گزارش یک جشن» از لحاظ کارگردانی عقبگرد 20 ساله حاتمی‌کیا محسوب می‌شود، در حقیقت موضوع دیگری محوریت این فیلم را تشکیل می‌دهد اما نمایش این موضوع به گونه‌ای دیگر وانمود می‌شود. این منتقد سینما گفت: این فیلم فاقد شخصیت‌پردازی، میزانسن‌های جدی و فضاسازی است؛ اگرچه فیلم، داستان دارد اما داستان آن نیز پر از سوراخ است. فراستی در پایان گفت: زمانی که کسی جهان‌بینی روشنی نداشته و کارگردانی‌اش نیز عقبگردی 20 ساله داشته باشد، فیلم آن فرد نیز دارای بدون جهان‌بینی روشن خواهد بود.
رضا برجی: ابراهیم جان! به سینمای خودت برگرد
مستندساز برتر فیلم‌های جنگی در جهان گفت: نمی‌خواهم به حاتمی‌کیا بگویم پا به پای اجتماع نیاید اما می‌خواهم بگویم تو از نسلی هستی که توانایی یادآوری این دوران را داری، پس ابراهیم جان! به سینمای خودت برگرد. رضا برجی، مستندساز فیلم‌های جنگی که با حضور در 14 جنگ در جهان رتبه برتر را در اختیار دارد، در گفت‌وگو با فارس درباره فیلم «گزارش یک جشن» اثر ابراهیم حاتمی‌کیا گفت: این فیلم، فیلم فوق‌العاده‌ای نبوده و کسانی که آثار قبلی ابراهیم حاتمی‌کیا را دیده‌اند، توقع چنین اثری را از او ندارند. وی در ادامه خطاب به ابراهیم حاتمی‌کیا گفت: ابراهیم جان! چند وقت پیش داور جشنواره فیلم‌های 100 ثانیه‌ای بودم و فردی همین فیلم تو را در 100 ثانیه ساخته بود و چه‌بسا زیباتر نیز بود. عکاس دوران دفاع مقدس در ادامه افزود: علاقه من به ابراهیم حاتمی‌کیا موجب نمی‌شود تا جمله‌ای را خطاب به او نگویم که قد و قامت ابراهیم بزرگ‌تر از این فیلم است؛ فیلمی که با توجه به فیلمبرداری خوب و بازی مورد قبول بازیگرانش همه چیز را ابتر می‌گذارد؛ فیلمی که نه کاملا سیاسی است و نه اجتماعی. برجی درباره نوع سینمای حاتمی‌کیا گفت: توقع من از ابراهیم حاتمی‌کیا این نوع سینما نیست و این نوع نگاه نیز برای ابراهیم نیست. نگاهی که حس کرده و برایش جنگیده و خاک آن را خورده است، نگاهی که خاکش در چشمش فرورفته یا نگاهی که گاز آن چشمش را سرخ کرده است، این نوع سینما برای ابراهیم حاتمی‌کیاست. برجی در پایان گفت: نمی‌خواهم به حاتمی‌کیا بگویم به دنبال سینمای صددرصد جنگ برود و پابه‌پای اجتماع نیاید اما می‌خواهم بگویم تو از نسلی هستی که چون توانایی داری باید این دوران را یادآوری کنی، پس ابراهیم جان! به سینمای خودت برگرد.