امید صبوری:
جشنواره بیست و نهم فیلم فجر با تمام حاشیه‌ها و فراز و فرودها سرانجام امشب با برگزاری آیین اختتامیه به کار خود پایان خواهد داد تا برگ دیگری بر دفتر قطور تجربیات جشنواره فیلم فجر ورق بخورد. خاطرات به جا مانده از روزهای پرشور و حال، گلایه‌ها و دلخوری‌های دوستانه، دغدغه و پیگیری بابت رسیدن یا نرسیدن فیلم‌ها، مفاهمه و تبادل‌نظر درباره سینما، داغ شدن از حاشیه‌ها و لذت بردن از برترین‌ها و... سرفصل‌های مشترک هر دوره از جشنواره فجر محسوب می‌شوند که در دوره بیست و نهم به‌واسطه حضور پرشمار آثار و سلیقه‌ها می‌توان به‌طور ویژه درباره هرکدام نوشت و خاطرات هریک را مرور کرد. با این همه اما روز برگزاری اختتامیه همواره روزی ناخوشایند است؛ روز نواخته شدن سوت پایان یک رقابت داغ و آغاز روند ته‌نشین شدن هر‌آنچه در متن آثار و حاشیه اکران آنها صرفا دیده و شنیده بودیم.
آخرین روز کاخ جشنواره
روز دوشنبه اما روز پایان میزبانی جشنواره بیست و نهم برای اکران آثار بود؛ روزی که سالن اهالی رسانه با تراکم سئانس‌های اعلام شده برای اکران مواجه بودند. در این روز قرار بود 7 فیلم روی پرده برود که با نرسیدن فیلم سینمایی «اخراجی‌ها -3» به جشنواره، این رقم به 6 فیلم رسید. «خیابان‌های آرام»، «گلوگاه شیطان»، «جرم»، «گلوگاه»، «سعادت‌آباد» و «اخلاقتو خوب کن» فیلم‌هایی بودند که در آخرین روز فعالیت سینمای رسانه‌ها در جشنواره بیست و نهم روی پرده رفتند. از این میان فیلم «خیابان‌های آرام» ساخته کمال تبریزی به‌رغم اکران در سئانس اول صبح بیشتر از دیگر آثار مورد توجه قرار گرفت؛ فیلمی که البته تبریزی تاریخ مصرف داشتن آن را تایید کرد.
تقدیر تبریزی از شمقدری
کمال تبریزی، کارگردان «خیابان‌های آرام» با اشاره به اینکه انصاف نیست اگر از حمایت‌ها و توجه ویژه آقای شمقدری سخن نگویم، گفت: من از همه اعضای گروه تشکر می‌کنم اما اگر ایشان (شمقدری) نبود فیلم را نمی‌توانستیم به سرانجام برسانیم. تبریزی در نشست خبری فیلم درباره چگونگی شکل‌گیری فیلمنامه «خیابان‌های آرام» توضیح داد: فیلمنامه ایده‌ای بود که از طرف آقای رضوی (تهیه‌کننده) مطرح شد، من پسندیدم و از آقای پرتوی برای نگارش فیلمنامه دعوت کردیم. جلسات متعددی با حضور حبیب رضایی، پرتوی، خودم و آقای رضوی شکل گرفت تا در نتیجه به فیلمنامه رسیدیم. وی در پاسخ به سوالی درباره پیچیدگی‌های فیلمنامه و ایده استفاده انیمیشن گفت: در ابتدا به ساختار فیلم توجه کردیم و بحث‌هایی با آقای پرتوی داشتیم که به چنین ساختاری برسیم. یکی از شخصیت‌های اصلی خبرنگاری است که با دوربین سر و کار داشت، در حال حرکت بود و باید ساختار به گونه‌ای طراحی می‌شد که مخاطب بتواند با او ارتباط برقرار کرده و همذات‌پنداری کند. در خلال گزارش‌های خبری مستندهایی دیده می‌شود، از همان ابتدا تصمیم گرفتیم با 2 دوربین که یکی از آنها به‌عنوان کاراکتر و شخصیت سر صحنه حاضر است و دیگری دوربینی که نگاه کلی خواهد داشت، به کلیت داستان رسیدیم. ساختار بر اساس گزارش خبری تعریف شد و بافت دراماتیک در آن شکل گرفت و تنیده شد.
ترکیبی از فانتزی و رئال
تبریزی به طنز ظریف جاری در فیلم اشاره کرد و گفت: قصد من ساخت فیلم صرفا کمدی نبوده، فضای فیلم ترکیبی از فانتزی و رئال است و طنز خاصی که در آن دیده می‌شود بسیار ظریف و تنها برای ایجاد فضایی فانتزی و شاد نبوده است. این نوع طنز در کارهای قبلی‌ام به چشم نمی‌خورد و در این کار آن را تجربه کردم. فیلم در ساختار و فرم مشابه کارهای قبلی‌ام نیست. تبریزی در ادامه به شوخی‌های درون فیلم اشاره کرد و گفت: در فیلم‌های کاملا جدی‌ام هم شوخی وجود دارد. دوست ندارم صحنه‌ای وجود داشته باشد که بار سنگین و تاثیر تلخی داشته باشد. سعی می‌کنم با شوخی، تلخی صحنه را گرفته و مفاهیم را به مخاطب انتقال دهم.
لطف کریمی در حق فیلم
نیکی کریمی نیز درباره پیوستن به گروه تولید این فیلم گفت: من آخرین نفری بودم که به گروه پیوستم. در کار حرفه‌ای سینما این اتفاقات رخ می‌دهد. خودم به عنوان فیلمساز شرایط گروه را کاملا درک کرده و سعی کردم به محض پیوستن به گروه خود را با شرایط تطبیق دهم. از سویی دیگر معتقدم قسمت بود تا با گروه همکاری کنم. تبریزی در ادامه سخنان کریمی گفت: خانم کریمی لطف بزرگی در حق پروژه کردند زیرا شرایط سختی بود، ما داخل ایران نبودیم و با برنامه و پیش‌تولید مشخص به ارمنستان رفته بودیم که با اتفاقی غیرمنتظره روبه‌رو شدیم. اگر ایشان قبول زحمت نمی‌کردند، نمی‌دانم چه سرنوشتی برای پروژه اتفاق می‌افتاد. محمدرضا فروتن هم در ادامه به نقش کوتاه و موثری که در فیلم ایفا کرده بود، اشاره کرد و گفت: فضای فیلم و کار کردن با کسانی که به کارشان اعتقاد دارم لذتبخش است. شخصیت آقای تبریزی و فیلم‌های موفقی که ایشان در کارنامه خود داشتند، دلیل واجب بود تا بدون خواندن فیلمنامه و با تعاریفی که از نقش برایم گفتند با اشتیاق آن را بپذیرم.
فیلمنامه‌ای که 16 سال خاک خورد
«گلوگاه شیطان» یکی دیگر از فیلم‌ها به نمایش در‌آمده در روز آخر بود. حمید بهمنی در نشست خبری این فیلم با اشاره به این مطلب که فیلمنامه این اثر در سال 73 نوشته شده‌است گفت: به دلیل آنکه در آن سال‌ها دولت وقت عوض شد، این فیلم نتوانست به تولید برسد و حدود 16 سال فیلمنامه آن خاک خورد تا اینکه عید امسال به کمک آقای شرفی‌کیا و بنیاد سینمایی فارابی توانستم «گلوگاه شیطان» را کلید بزنم. در بخش دیگری از این نشست عاقل‌زاده، نویسنده فیلمنامه این فیلم گفت: همانطور که بهمنی گفت، «گلوگاه شیطان» 16 سال پیش به دلیل حجم بالای پروداکشنی که در سینمای ایران داشت مورد توجه مسؤولان وقت قرار نگرفت. وی یادآور شد: انگیزه اصلی ما برای نوشتن این اثر این بود که برخلاف بیشتر فیلم‌های دفاعی مقدسی سال‌های 75 و 76 که به تصویر جریان عملیات‌ها می‌پرداختند ما خواستیم چگونگی طرح‌ریزی این عملیات‌ها را تصویر کنیم. به همین دلیل تحقیقات بسیاری ظرف 9 ماه توسط یک گروه انجام و بازنویسی آن توسط داوود امیریان انجام شد.
بازی مقابل هاشم‌پور آرزوی کودکی‌ام بود
در بخش دیگری از این نشست امین زندگانی یکی از بازیگران «گلوگاه» گفت: 6 عامل سبب همکاری من با این اثر شد؛ ابتدا همبازی شدن با جمشید هاشم‌پور که آرزوی دوران کودکی‌ام بود، دوم، می‌خواستم جنس فیلم‌های جنگی را تجربه کنم، یکی فیلم‌های جنگی
دهه 60 و دیگری فیلم‌های آقای حاتمی‌کیای قدیم، سوم، همبازی شدن با علیرضا کمالی و علیرام نورایی دلیل دیگرم برای انتخاب «گلوگاه شیطان» بود. چهارم، نبود کاراکتر زن در این فیلم بود، با تمام احترامی که برای همکاران خانم خود قائل هستم. پنجم، معتقدم اگر پرچم ایران در آسمان رقص شادمانه دارد، مدیون خون‌‌هایی است که برای آن ریخته شده‌است و در واقع معتقد به ادای دین به این افراد هستم و در آخر حضور سیدهادی اسلامی و تبحر وی در طراحی ویژوال‌افکت دلیل دیگرم برای این همکاری است. زندگانی به ساخت فیلم‌های دفاع مقدس اشاره کرد و افزود: متاسفانه مدیران فقط شعار حمایت از دفاع مقدس را می‌دهند و می‌گویند بیایید فیلم بسازید ما حمایت‌تان می‌کنیم اما امکانات اینگونه فیلم‌ها بسیار پایین است طوری که مثلا اسلحه‌ها سرصحنه شلیک نمی‌کنند یا ماشین‌های جنگی روشن نمی‌شوند. باید بگویم عرصه سینمای دفاع مقدس، عرصه فقیری است و متاسفم که امکانات این سینما که به آن افتخار می‌کنیم در حد محلی هم نیست و البته اگر حجب وحیای آقای بهمنی نبود، «گلوگاه شیطان» ساخته نمی‌شد.
نزدیک‌ترین فیلم به حس کارگردان
دیگر فیلم مطرح اکران شده در روز آخر جشنواره فیلم سینمایی «جرم» بود که با استقبال منتقدان و اهالی رسانه همراه شد. پس از اکران فیلم نشست نقد و بررسی آن با حضور مسعود کیمیایی (کارگردان)، حامد بهداد، پولاد کیمیایی، داریوش ارجمند و دیگر عوامل فیلم در سالن سعدی برج میلاد برگزار شد. در ابتدای این نشست مسعود کیمیایی درباره آخرین اثرش بیان داشت: «جرم» خیلی نزدیک به حس من بود، البته کار سختی بود و سناریو اول نوشته شد و من آن را بازنویسی کردم و در کنار آن مسائل پیرامونی فیلم هم نزدیک به خودم بود. پرداختن به خانواده و نزدیک شدن به مسائل انسانی در این فیلم مطرح شده‌است. وی درباره اینکه چرا فیلم در دکور ساخته نشد، گفت: هرگز در دکور کار نمی‌کنم چرا که فضا را دکوری می‌کند و کار از حالت رئال خارج می‌شود. من تهران را می‌شناسم و در همین شهر خیلی مسائل را آموختم. مسعود کیمیایی درباره کوتاه شدن نسخه فیلم گفت: در نسخه اکران دوست ندارم لحظاتی از فیلم حذف شود بلکه دوست دارم کار با نسخه دوبله اکران شود چرا که از صدای هنرمندان دوبله خاطرات خوبی دارم. کیمیایی همچنین گفت: اول قرار بود عزت‌الله انتظامی نقشی را در این فیلم بازی کند اما توان حفظ کردن متن را نداشت و داریوش ارجمند آمد و خوب بازی کرد و من از موسیقی کار هم خیلی راضی هستم چرا که یک ریتم و تمپو خوبی استفاده شده‌است. مسعود کیمیایی در انتها گفت: خدا اگر عمری به من دهد 2 فیلم دیگر با همین موضوع می‌سازم.
کامل‌ترین فیلم کیمیایی
در ادامه داریوش ارجمند هم از سینمای کیمیایی تعریف کرد و گفت: وقتی جوان بودم «قیصر» مرا با دنیای جدید آشنا کرد، از اینکه در کنار او بودم خیلی خوشحالم و به نظر من «جرم» کامل‌ترین فیلم مسعود کیمیایی است. پولاد کیمیایی نیز در این نشست گفت: خوشحالم که بالاخره سهم خودم را از سینمای کیمیایی گرفتم و کنار پدر خیلی مسائل را آموختم. وی درباره بازی خود در این فیلم خاطرنشان کرد: من کنترل شده کار کردم و نسبت به دیگر کارها یک مقدار بازیگوشی می‌کردم اما با فرم کنترل شده کار کردم و خوشحالم بالاخره بار اصلی کاراکتر کیمیایی را به دوش کشیدم. این فیلم تاریخ ندارد و راجع به سوءاستفاده از طبقه فقیر است. در ادامه این نشست حامد بهداد نیز خاطرنشان کرد: از اینکه کنار مسعود کیمیایی هستم، خوشحالم و از اینکه در کنار ایشان کار می‌کنم به خود افتخار می‌کنم.