با توجه به اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها در شرایط فعلی و اینکه قیمت آرد و نان به سمت شفافیت و واقعی شدن هدایت شده، نکته‌ای که در این میان باید مورد توجه جدی قرار گیرد بهبود همه فرآیندها در زنجیره ارزش، از تولید گندم تا مصرف نان است. اصلاح قیمت‌ها و حذف تدریجی یارانه‌ها در حوزه «گندم، آرد و نان» هر چند در گام نخست می‌تواند اقدام مؤثری برای کاهش اتلاف منابع در این عرصه باشد، ولی از سوی دیگر باید بحث کیفیت نیز از ابعاد مختلف، مورد بررسی و توجه ویژه قرار گیرد تا کاستی‌های موجود در زمینه اتلاف این منابع خدادادی به‌طور کامل از بین برود.
شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران به عنوان متولی امر خرید تضمینی گندم در کشور، همزمان با آغاز اجرای قانون هدفمندی یارانه‌های «گندم، آرد و نان» ساماندهی کیفیت نان را نیز در دستور کار خود قرار داده است؛ به گونه‌ای که این شرکت با بهره‌گیری از رهنمودهای مقام معظم رهبری در این‌باره، نقشه راه ارتقای کیفیت نان را با رویکردی جامع و فرانگر، تهیه و تدوین کرده تا در راستای فرمایشات معظم له، راهبردهای مناسبی را در جهت برنامه‌ها و پروژه‌های مرتبط با آن به مرحله اجرا درآورد.
طبق بند 9 ابلاغیه مقام معظم رهبری در زمینه اصلاح الگوی مصرف نان در کشور از طریق ارتقا و بهبود شرایط و کیفیت فرآیندهای تولیدی و تبدیل گندم به نان و مصرف آن، توجه به مواردی مانند تمرکز در سیاستگذاری، هدایت و نظارت و تعیین دستگاه متولی تنظیم بازار نان؛ اعمال سیاست‌های حمایتی، هدایتی و تشویقی برای ارتقای سطح بهداشتی مراکز تولید نان و استفاده از نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده در فرآیند تولید نان؛ حفظ ذخیره استراتژیک گندم؛ تنظیم مبادلات تجاری بازار گندم و آرد با هدف تنظیم بازار داخلی وهمچنین اصلاح ساختار تولید و بهبود فرآیند و توسعه تولید انواع نان‌های باکیفیت بهداشتی و متناسب با ذائقه و فرهنگ مردم از طریق تدوین و اعمال استانداردها و روش‌های تجربه شده و اصول صحیح تولید گندم، آرد و خمیر و پخت نان، به عنوان چارچوب‌های اصلی سیاستگذاری در این زمینه مورد تاکید قرار گرفته است.
پس با عنایت به تأکیدات فوق‌الذکر، ورود به شرایط جدید اقتصادی و استقرار فضایی کاملاً متفاوت نسبت به گذشته در حوزه «گندم، آرد و نان» و ضرورت رهایی از مشکلات موجود در این حوزه باعث شد تا وزارت بازرگانی به فکر طراحی و تدوین بسته سیاستگذاری جدیدی در راستای ارتقای کیفیت آرد و نان و روش‌های حصول به آن بیفتد تا با اجرای آن ضمن ایجاد اصلاحات لازم در فرآیندهای انجام کار، شاهد اصلاح جامع این بخش از اقتصاد کشور بوده و همچنین این مائده الهی که قوت لایموت مردم کشور است را بیش از پیش پاس بداریم.
موضوع افزایش کیفیت نان، پس از اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها در این حوزه، از موضوعات استراتژیک در ابعاد ملی است که تا پیش از این بنا به دلایل گوناگون مانند تخصیص یارانه به گندم و آرد، قیمت اندک و ضایعات بالا، به طور جدی در دستور کار نبوده است؛ اجرای قانون مذکور که به حق یک نوع جراحی اقتصادی به شمار می‌رود، نه تنها دولتمردان، سیاستگذاران و برنامه‌ریزان را بر آن داشته که به موضوع هدفمند کردن این یارانه‌ها صرفاً از بعد افزایش قیمت نگاه نکنند؛ بلکه اکثریت قریب به اتفاق آحاد جامعه که مصرف‌کننده نان هستند را بر آن داشته تا سطح توقعات و انتظارات خود درباره افزایش کیفیت نان را بالا برده و مطالبات خود را به صراحت در این حوزه بیان کنند. از سوی دیگر گستره عوامل مترتب بر افزایش کیفیت نان در چند بخش مانند حوزه اصلاح سیاستگذاری و پشتیبانی از بسته راهبردی تدوین شده، حوزه عملیاتی یا ذی نفعان تاثیر‌گذار و همچنین حوزه ملی قابل بررسی است. در حوزه اصلاح سیاستگذاری و پشتیبانی از بسته راهبردی تدوین شده، شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران به عنوان متولی امر «گندم، آرد و نان» در کشور، با توجه به داشتن اختیارات لازم برای اعمال کنترل در این عرصه ساختارهای اجرایی مناسبی را برای تحقق اهداف موجود در این زمینه مهیا کرده است. در حوزه عملیاتی یا ذی‌نفعان تأثیرگذار در رابطه با افزایش کیفیت نان، عواملی همچون کارخانجات آرد، کشاورزان تولید‌کننده گندم، تشکل‌های صنفی - صنعتی و سایر سازمان‌های مرتبط با این موضوع از قبیل معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور برای تأمین اعتبار، وزارت جهاد کشاورزی برای تولید کیفی گندم و وزارت بازرگانی برای تنظیم بازار و تحقق اهداف دخیل هستند که بدون شک تحقق این اهداف به میزان هماهنگی مدیران این بخش‌ها با شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران بستگی دارد. در حوزه سوم که همان حوزه ملی است این امر باید از زوایای حقوقی، قوانین مورد نیاز، شرایط اقتصادی کشور و سایرعوامل مانند فناوری مورد توجه واقع شود که نقش شرکت بازرگانی دولتی ایران در این زمینه صرفاً همکاری با سایر سازمان‌های مسؤول و ارائه پیشنهادات اصلاحی است، ولی فرآیند تصویب آن به هیچ وجه در اختیار این شرکت نیست و همچنین از نظر زمان اجرا، امکان زمان‌بندی خاصی برای آن وجود ندارد. با عنایت به مطالب عنوان شده و به منظور رسیدن به آرمان‌های مورد نظر در نقشه راه افزایش کیفیت «گندم، آرد و نان»، ارتقای کیفیت نان در سطح استانداردهای جهانی امری ضروری به نظر می‌رسد و شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران قصد دارد با استفاده مطلوب از همه امکانات، منابع و ظرفیت‌های موجود، ایجاد ظرفیت‌های جدید و بهره‌گیری از توانمندی‌های بخش خصوصی در حوزه خرید تضمینی گندم، حمل و نقل، تولید و توزیع آرد و نان، بسترهای لازم را برای افزایش کیفیت این ماده غذایی در سطح کشور فراهم کند که البته برای تحقق این مأموریت، انجام برنامه‌ریزی‌ها، سیاستگذاری‌ها، هماهنگی‌ها، حمایت‌ها و نظارت‌های لازم در چارچوب قوانین و مقررات موضوعی ضروری به نظر می‌رسد. در این راستا ارتقای کیفیت نان به منظور رضایت مشتری و بهبود فرآیندهای زنجیره تأمین در چرخه خرید تضمینی گندم تا تولید نان، از اهداف کلان این طرح به حساب می‌آید و همچنین بهبود کیفیت نان، ارتقای سطح فناوری کارخانجات آرد، ارتقای کمی و کیفی مراکز ذخیره‌سازی و حمل و نقل، اصلاح فرآیند تولید تا خرید گندم، ارتقای سطح سیاستگذاری، نظارت و توسعه اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی از جمله سایر اهداف و محورهای اصلی اجرای این طرح است. بر این اساس کاهش نقش دولت در فرآیند تولید آرد و نان؛ افزایش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در فرآیند تولید، خرید، نگهداری و ذخیره‌سازی گندم؛ ایجاد تنوع در تولید و عرضه نان؛ کاهش ضایعات نان و اصلاح الگوی تولید و مصرف نان سیاست‌ها و خطوط‌مشی اصلی اجرای این طرح را تشکیل می‌دهد. در پایان بیان این نکته ضروری است که در تدوین این نقشه‌راه همه برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلند‌مدت در نظر گرفته شده که امیدواریم با اجرای دقیق، هماهنگ و مستمر آن خیلی زود شاهد به بار نشستن اهداف اصلی این طرح و در نهایت رسیدن به نقطه مطلوب در کیفیت نان‌های تولیدی و ایجاد احساس رضایت در همه گروه‌های درگیر در این عرصه اعم از تولید‌کننده، مصرف‌کننده و همچنین دولت خدمتگزار باشیم.
* معاون وزیر بازرگانی
و مدیر عامل شرکت بازرگانی دولتی ایران