مسعود حکمآبادی:
کارنامه فرهادی مخاطب را وادار میکند به دنبال یک کشف جدید باشد و همین انگیزه کشف موجب میشود این فیلم دیدن داشته باشد. اما پیشبینی، آنچه نیست که انتظارش میرفت. حکم کلی نقدنوشته «جدایی نادر از سیمین» این است که «این فیلم خوب است اما فوقالعاده نیست» و این شاید به این دلیل است که پیش از این «درباره الی...» را دیدهایم. نقاط مشترک این 2 فیلم زیاد است و همین موجب میشود ناخودآگاه این سوال پیش آید که این بهتر است یا آن؟ اما باید قبول کرد که «درباره الی...» فقط یک اتفاق بود در سینمای ایران و در کارنامه فرهادی، اتفاقی که شاید هیچوقت تکرار نشود و اگر هم قرار است تکرار شود باید در مضمون و تمی غیر از این رقم بخورد. «جدایی نادر از سیمین» ما را به دنیای خصوصی یک زندگی میبرد؛ جایی که انگار کسی دارد نظریه معروف استانیسلاوسکی را پیاده میکند و از سوراخ کلید به یک زندگی دید میزند. اتفاقا فیلم، خودِ زندگی است؛ مرد دارد حرف میزند با لحن عامیانه خودش، زن وسط حرفش میپرد و اصلا نگرانی وجود ندارد که شاید مخاطب نفهمد این دو چه میگویند.
دوربین زندگی اتفاقا اینجا هم روی دست است، دوربین روی دست یعنی چیزی در مایههای موبایل، موبایل اصلا یعنی خصوصی، موبایل سنبل مسائل شخصی است؛ از پیامکهایش بگیرید تا عکس و فیلمها. این فیلم هم موفق است در نمایش یک زندگی خصوصی، اتفاقا خیلی هم موفق است و اما مشکل همان است که اول گفته شد؛ مشکل اصلی «درباره الی...» است که قبلا دیده شده. فیلمنامه این فیلم شاید در میان تعداد معدود ضعفهایی که دارد یک نکته منفی به حساب بیاید؛ آن هم نه به خودی خود، به این دلیل که فرهادی در ورطه تکرار افتاده. دیگر همه میدانند با فیلمنامههای فرهادی باید دست خالی سینما را ترک کنند؛ ترفندی که در «درباره الی...» جواب داد دیگر دستمالی شده است. از همان اول «جدایی نادر از سیمین» معلوم است که پولی رد و بدل نخواهد شد. سکانس بازسازی صحنه حادثه توسط نادر برای دخترش که اتفاقا اصلا هم جالب نیست، صحت این ماجراست یعنی مخاطب آماده باشد که حتی اگر 3 برگ چک را هم دست نادر دید، بداند اتفاق دیگری در راه است. آخرش هم همینطور؛ این تعلیق، تعلیقی نیست که باید میبود. ماجراهای گذشته دارد داد میزند که بچه سمت مادرش میرود، به هزار دلیل! پس چرا بیخودی منت یک پایان باز سر مخاطب بماند؟ در «درباره الی...» آغاز فیلم یک اتفاق شاد بود، در «جدایی نادر از سیمین» اما از همان ابتدا تلخی بیداد میکند. این شاید عمدهترین تفاوت این فیلم با «درباره الی...» باشد وگرنه راز ناگفتهای که آنجا در دل «سپیده» بود را اینجا «راضیه» یدک میکشد. آشپزخانهای که سپیده را راضی میکردند تا حرفش را بزند، اینجا هم تکرار میشود با حضور راضیه. حرفی که بچههای «درباره الی...» میتوانستند با گفتنش پرده از یک اتفاق بزرگ بردارند، اینجا در دل فرزند راضیه است؛ آنجا مادر نمیخواست بچهاش متهم شود اینجا پدر، آنجا مادر از زیرزبانکشیهای مردم خسته میشد اینجا پدر قاطعانه در مقابل این کار موضع میگیرد. اما بدون تردید مثبتترین نکته «جدایی نادر از سیمین» بازیهای درخشان آن است؛ نه پیمان معادی، نه لیلا حاتمی و نه حتی شهاب حسینی. برگ برنده بازیگری این فیلم دست 2نفر است؛ ساره بیات و علیاصغر شهبازی که باز این دومی به مراتب بهتر از بیات است. پیرمرد دوستداشتنی «زیر درخت هلو» اینجا فوقالعاده است. سکانس معرکه از هوش رفتنش، ناتوانی در بلند شدنش، بازی حیرتانگیزش وقتی پشت در حمام میماند و آن سیمین گفتنهای معرکهاش کافی است تا اسمش را بگذاریم پدیده «جدایی نادر از سیمین»؛ پدیدهای که ورژن دومش حتما ساره بیات است. حیرت حیرتانگیزش در مقابل تهمت دزدی که نادر به او میزند و پشت سرش مقاومتی که برای اخراجش دارد کافی است تا او را پدیده جدید سینمای ایران بدانیم؛ فارغ از اینکه از بازیگران فیلمهای فرهادی جز این انتظار نمیرود. این بازیها درست زمانی نمود پیدا میکند که تدوین خوب صفییاری رویش نشسته باشد. پلان- سکانسهای هوشمندانه فرهادی مثل «درباره الی...» در این فیلم هم جواب داده، بویژه سکانس آغازین فیلم با بازی خوب پیمان معادی که پلان اتمامحجت فرهادی با مخاطب است در همان ابتدا. با تمام اینها «جدایی نادر از سیمین» یک شاهکار نیست؛ شاید باشد اما اگر «درباره الی...» نبود. این فیلم یک شاهکار است اما نه برای فرهادی، همانطور که قبلا فیلم تحسین شده «هفت دقیقه تا پاییز» مورد توجه قرار گرفت چون بوی کارهای فرهادی را میداد، اما اگر آن یکی هم مال او بود باز شاهکار بود؟ این یکی فقط یک ترس را با ما همراه میکند که نکند حد توانایی اصغر فرهادی همینقدر است؛ همینقدر که با یک گره نهچندان بزرگ تا آخر مخاطب را بکشاند بعد طبق پیشبینی یک رکب درست و حسابی بزند و تمام... این نباید پایاننامه فرهادی باشد اما انگار هست، پایاننامهای که دفاع کردن از آن خیلیها را قانع نمیکند!