رخدادهایی که جهان را دستخوش تحول کردند انگشت شمار نیستند اما برخی از آنها مانند انقلاب اکتبر در سال 1917 و جنگ دوم جهانی را می‌توان به عنوان نقاط آغازی در نظر گرفت که به صورت سریالی مسائل دیگری را در پی خود داشتند. در همین راستا فروپاشی بلوک شرق در سال 1989 را بسیاری با تحولاتی که اکنون در خاورمیانه و شمال آفریقا در حال پیگیری است مقایسه می‌کنند، جنبش‌های مردمی که نشر و همه‌گیری رسانه‌ها از عوامل اصلی آن عنوان می‌شود. حکام خشن و البته فاسد در کنار ارتش‌های تا بن‌دندان مسلح نوعی از «اتوریته» را ایجاد کرده که شرایط کنونی جهان به آن واکنش نشان می‌دهد.
این واکنش‌ها نتایج سریع و در عین حال قابل توجهی داشته است؛ حکومت تونس با یک جریان رسانه‌ای قدرتمند فرو می‌ریزد و به فاصله چند هفته نظام سیاسی فاسدی در شمال آفریقا به نام مصر که آغازگر تاریخی همه تحولات در جهان عرب بوده است با لرزش مواجه می‌شود. این سناریو قابل بسط است و اکنون تمام کشورهای عربی خاورمیانه به واسطه آن به پا خاسته‌اند و نشان می‌دهد انبار نفت جهانی در حال دگرگونی است. قیمت نفت روز به روز بالا می‌رود و دولت‌های خودکامه در منطقه با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو می‌شوند. نقش آمریکا بعد از فروپاشی اتحاد شوروی در منطقه شکل تازه‌ای گرفت. در این میان متحدان سنتی کرملین به سوی یانکی‌ها دست دراز کردند و پیمان مودت میان آنها امضا شد. اکنون مساله‌ای که ایالات متحده را با چالشی جدی رو به رو کرده نحوه برخورد با موج‌های اعتراضی در جهان عرب است.
دستگاه سیاست خارجی آمریکا به صورت شتابزده درباره تحولات تونس اظهار نظر کرد که موضع‌گیری‌های بعدی این بخش از حاکمیت ایالات متحده درباره مسائل خاورمیانه را با ناهماهنگی مواجه کرد. رئیس‌جمهور آمریکا در یک سخنرانی 2 ساعته درباره مسائل مصر هم از مبارک حمایت کرد و هم وی را به عنوان یک دیکتاتور شناخت اما آنچه اکنون مشخص است اینکه پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه و همچنین همسایه مهم کشورهای عربی یعنی رژیم صهیونیستی با خطر جدی از سوی گروه‌های اسلامگرا روبه‌رو هستند. این گروه‌ها نیز خود به چند دسته تقسیم می‌شوند که 2 دسته کلی افراطی‌ها و معتدل‌ها جداکننده این جریان‌هاست.
نباید از نظر دور داشت که هر آنچه درباره فیس‌بوک و توئیتر گفته می‌شود به تنهایی قابل بررسی نیست زیرا این رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در کشورهای عربی مخاطبان خاص خود را دارند. در این میان وحدت در نماز جمعه در همه دنیای عرب قابل مشاهده بود. این مساله از الجزایر تا یمن و بحرین دولت‌ها را به وحشت انداخته و فضای سیاسی را با تنش‌هایی همراه کرده است. آمریکایی‌ها با علم به اینکه مساله بحران سیاسی در منطقه می‌تواند برای آنها بسیار خطرآفرین باشد به سوی اسلام‌شناسان خود رفتند تا مسائل را در خاورمیانه تحلیل کنند. در این بین از مسائلی که می‌توان با دید ویژه‌ای به آن نگریست سرنوشت افرادی است که به آنها پناهجو گفته می‌شود. این پناهجویان در سراسرگیتی از دوران جنگ بالکان به شکل قابل ملاحظه‌ای کاهش داشته‌اند اما جریان‌های سیاسی در دنیای عرب می‌تواند موج تازه‌ای از مهاجران را ایجاد کند که اتحادیه اروپا، آمریکا و البته روسیه از میزبانان اصلی این پناهندگان خواهند بود. آمارها نشان می‌دهد بسیاری از مصری‌ها و تونسی‌ها به سوی ایتالیا و اسپانیا روانه شده‌اند که این موضوع می‌تواند با وخامت اوضاع در الجزایر و مراکش دوچندان شود. سیاستمداران بسیاری در اروپا بر این باورند باید قانون مهاجرت را بازنگری کرد. 260 هزار نفر در سال 2009 در سراسر اتحادیه اروپایی درخواست پناهندگی کرده‌اند که این آمار قابل تاملی است. در میانه دهه 90 روسیه نیز از میزبانان پناهندگانی از ایران، عراق، چین، پاکستان و سریلانکا بود که مشکلات بسیاری را برای این کشور ایجاد کرد. ورود پناهجویان از لیبی به روسیه نیز بار دیگر می‌تواند بر مشکلات این کشور بیفزاید. دانشجویان لیبیایی بسیاری در روسیه مشغول تحصیل هستند که با وخامت اوضاع در کشورشان قصدی برای بازگشت نخواهند داشت.
با توجه به تمام توضیحات فوق نباید از نظر دور داشت که مجموعه تحولاتی که در حال رخ دادن است می‌تواند موجی از نارضایتی را در سراسر آفریقا و آسیا ایجاد کند. این مساله ظرف مدت 10 سال چهره تازه‌ای از جهان را معرفی می‌کند که احتمال می‌رود مرز‌های جدید و کشورهای تازه‌ای را به دنبال خود داشته باشد. عصر ارتباطات یکی از اولین جریان‌های سیاسی خود را در کشورهای خاورمیانه به ثمر رسانده و اکنون باید در انتظار گام‌های بعدی آن بود.
نووستی، 21 فوریه 2011