رضا خسروی:
«گلوگاه» تازه‌ترین اثر محمدابراهیم معیری است که در جشنواره فیلم فجر امسال به نمایش درآمد و روز گذشته به عنوان بهترين فيلم روستايي جشنواره معرفي شد. معیری در این فیلم سوژه‌ای جالب و البته بکر را دستمایه ساخت اثرش قرار داده؛ «گلوگاه» درباره آدم‌هایی است که هر روز به سادگی از کنارشان می‌گذریم؛ آدم‌هایی که زندگی‌شان با کاری سخت گره خورده و هر روز خطری را به جان می‌خرند. مردمانی که شغل‌شان نصب دکل برق است و به قول خود معیری هر روز جانشان را کف دست می‌گیرند و سراغ آن می‌روند. چرا معیری این آدم‌ها را سوژه فیلم جدیدش قرار داده، موضوعی است که در گفت‌وگوی حاضر به آن پرداخته می‌شود. هادی دیباجی، لادن مستوفی، کامران تفتی، سیامک اطلسی، علی اوسیوند و ساقی زینتی از بازیگران این فیلم هستند. این را هم اضافه کنم که بارزترین مشخصه محمدابراهیم معیری، تجربه‌گرایی او است؛ کارگردانی که 2فیلم اولش را در شمال می‌سازد، در گام بعدی به جنوب می‌رود و سوژه‌ای با مختصات بومی این خطه را فیلم می‌کند. او یک بار دیگر زاویه دوربینش را به سمت شمال چرخانده و از نگاهی دیگر این منطقه را به تصویر کشیده است. معیری متولد 1352 مازندران، فارغ‌التحصیل کارگردانی سینما از دانشگاه تهران است. او فعالیت هنری‌اش را با دستیار کارگردانی در برنامه‌های تلویزیونی آغاز کرد. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به تالیف کتاب‌های کودکان و نوجوانان، نویسندگی و سردبیری ماهنامه نوجوان و ساخت فیلم‌های کوتاه و نیمه‌بلند اشاره کرد. «پروانه‌ها بدرقه می‌کنند»، «قاصدک‌ها در باد می‌رقصند» و «کتونی سفید» دیگر ساخته‌های این کارگردان هستند.
رسالت اصلی سینما
شمال، جنوب و بار دیگر شمال. معیری در پاسخ به چرایی آن اینگونه می‌گوید: کشور ما همانگونه که به لحاظ جغرافیایی دارای مناطق متنوعی است، به لحاظ فرهنگ و مسائل آيینی و حتی حرفه‌ای هم متنوع است. به نظر من بخش زیادی از سینما باید ظرفیش را صرف این مساله بکند یعنی هر فیلمی باید بتواند گوشه‌ای را شناسایی و تحلیل کند. اگر بتواند راه‌حلی ارائه کند که بهتر است. او ادامه می‌دهد: من کلا درباره سینما اینگونه فکر می‌کنم که موضوعات بکر و قصه‌های خیلی نابی می‌شود از گوشه و کنار کشور به‌دست آورد که ارزش جهانی شدن دارند. سینمای دنیا این کار را کرده است. سینمای ما هم در دوره‌هایی این کار را می‌کرد ولی چند سالی از این مهم غافل مانده است. این کارگردان تاکید می‌کند: یکی از لازمه‌های رسیدن به سینمای بومی معرفی همین ناشناخته‌هاست. جهان امروزه دارد به سمت همخوانی فرهنگ‌ها می‌رود. حالا در این همخوانی فرهنگ‌ها اگر ما درست معرفی نشویم، تحت‌تاثیر یک فرهنگ عمومی جهانی قرار می‌گیریم که هرگز بومی نیست.
مردم شهر گلوگاه
معیری در جواب این پرسش که چطور شد که سراغ «گلوگاه» رفتید، می‌گوید: 9 سال پیش من در جریان مساله مردم شهر گلوگاه قرار گرفتم. بعد به این شهر رفتم و از نزدیک درباره شغل‌شان پرس‌وجو کردم. البته به مدت 3 سال سفرهای مختلفی به گوشه و کنار ایران داشتم و از نزدیک در جریان حوادث و خطرات این کار به طور مستقیم قرار گرفتم. از آن طرف مردم این شهر(گلوگاه) هم گزارش اتفاقات را به من می‌دادند؛ از فوتی‌ها تا حوادث دیگر. اینها انباشته می‌شد و در کنار آن پژوهش میدانی ما هم ادامه داشت. از 3 سال پیش شروع کردم به نوشتن سناریو. چند فیلمنامه نوشتم. حتی قبل از «کتونی سفید» می‌خواستم آن را بسازم که شرایط آن موقع مهیا نبود. بعد از همکاری اولم با آقای کوثری، وارد اجرا شدیم. معیری درباره نام فیلم هم می‌گوید: فیلم ابتدا نام دیگری داشت. زمانی که وارد تولید شدیم این نام مطرح شد. گلوگاه واژه‌ای است که چند معنا دارد. به عنوان مسیر استراتژیک می‌توان آن را به کار برد؛ به معنای شریان حیاتی است و معانی متعدد دیگری هم دارد. منتها این اسم با درونمایه فیلم کاملا منطبق است. از طرفی اسم شهری که داستان در آن می‌گذرد، گلوگاه است.
کاری سخت و پرخطر
طبیعتا رفتن سراغ چنین سوژه‌هایی جسارت می‌خواهد. خود معیری معتقد است: فیلم این طوری ساختن اصلا سخت است. کار از همان ابتدا سخت و پرخطر بود. 2 ساعت قبل از فیلمبرداری همه چیز در ذهن من داشت به هم می‌ریخت. به فیلمبردار و صدابردار گفتم 2 ساعت زودتر سر صحنه برویم. دقیقا همان موقع که ما بالای کوه رسیدیم، یکی از آهن‌ها طناب را پاره کرد و پایین افتاد. ناخودآگاه نگاهمان به هم تلاقی کرد. یک لحظه فکر کردم اینها همه‌اش تخیل است و با این شرایط سینما نمی‌شود کار را به سرانجام رساند. او ادامه می‌دهد: ولی لطف خدا شامل شد و 2 ساعت بعد بچه‌ها آمدند و کار را کلید زدیم. حوادث زیادی هم در طول کار پیش آمد که خوشبختانه همه به خیر گذشت. کار واقعا سخت بود، آنهم در شرایطی که فضای کار مستند است و باید حس منتقل شود. اگر بخواهم کد بدهم این فیلم به نئورالیسم ایتالیا نزدیک است.
دنبال تفاوت بودم
معیری در ادامه گفت‌وگو به نکته‌ای اشاره می‌کند: من در فیلم‌هایم هر بار به جایی می‌پردازم که همیشه دستاوردهایی برای خودم و مردم آن منطقه داشته و فکر کنم اینها اولویت کاری‌ام است. در 2فیلم اولم شمال بودم. بعد از اینکه به لحاظ بصری یک مقدار حس کردم اشباع شده‌ام، در فیلم سوم یعنی «کتونی سفید» به جنوب رفتم و اینجا در سینما تعاریفتان عوض می‌شود. در «گلوگاه» دوباره به شمال بازگشته‌ام. احساس کردم این شمال با شمال فیلم‌های قبلی‌ام باز فرق می‌کند؛ در واقع دنبال تفاوت بودم.
دوست دارم همیشه تجربه کنم
این کارگردان در پاسخ به اینکه دامنه تجربه‌گرایی‌تان در حد مناطق مختلف باقی می‌ماند یا وارد فضاهای شهری هم خواهید شد، چنین پاسخ می‌دهد: من به اتمسفر موضوع نگاه می‌کنم. هیچ منعی نیست که یک روز دوربینم را به تهران بیاورم اما معتقدم اگر تجربه‌گرایی را از سینما بگیرید، روند رو به رشد آن متوقف خواهد شد. یکسری کارها همیشه در گذشته اتفاق افتاده، مثل سبک‌ها و مکتب‌ها که باید هر لحظه به جلو برود و چیزهایی به آن اضافه شود و بلافاصله درباره طرح‌هایش توضیح می‌دهد: معمولا همیشه چند ایده در ذهنم هست که هر کدام در مرحله‌ای است. معمولا طول می‌کشد تا ایده‌ها به عمل تبدیل شوند، باید شرایط‌اش فراهم شود.
فرهنگی که باید اصلاح شود
در بخش دیگری از گفت‌وگو بحث به اکران کشیده شد و اینکه معمولا در مناسبات اکران فیلم‌هایی مثل «گلوگاه» چندان مورد اقبال واقع نمی‌شوند. معیری نظرش را درباره این موضوع اینگونه عنوان می‌کند: گیشه هیچ‌وقت در اولویت کاری‌ام نبوده؛ هیچ‌وقت به رکورد فروش فکر نکرده‌ام. این فرهنگ را باید اصلاح کرد. فیلم باید کشش داشته باشد؛ داستان نویی بگوید و مساله تازه‌ای را مطرح کند. اگر ما این فرهنگ را اصلاح نکنیم، اتفاقات بدی می‌افتد. اصلا بدنه فرهنگ و سینما متضرر می‌شود. این تفکر نادرستی است که آثار با فکر حتما باید کم‌مخاطب باشند. باید سلیقه مخاطب را به فیلم فرهنگی عادت داد.
یک آرزو
معیری علاوه بر فیلمسازی، دستی هم در نگارش کتاب دارد: خیلی دوست دارم باز هم کتاب بنویسم ولی باید شرایط‌اش پیش بیاید، ضمن اینکه من با تیراژ پایین کتاب مشکل دارم. فکر می‌کنم زمانی را که صرف نگارش کتاب می‌کنم، به ساخت فیلم اختصاص دهم بهتر باشد، چون فیلم بیشتر دیده می‌شود ولی امیدوارم وضع کتابخوانی تغییر کند.