۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۴۲

یُمن انتفاضه یمن

محمدمهدی تقوی

یمن کشوری است در جنوبی‌ترین ناحیه شبه‌جزیره عربستان. در دوران باستان به این منطقه عربستان، «خوشبخت» می‌گفتند. اعراب این منطقه، «قحطانی» و دارای یکی از معدود تمدن‌های دوران باستان در عربستان هستند. نام «بلقیس» ملکه «سبا» که پس از توبه از خورشیدپرستی و گرایش به خداپرستی، به همسری حضرت سلیمان علی‌نبینا و آله و علیه‌السلام درآمد را در قرآن دیده ایم. تمدن بزرگ یمن و سد افسانه‌ای «مارب» شهرتی فراتر از یک نام دارد. این کشور گاهی مستقل و گاهی تحت حاکمیت دولت‌های مقتدر در دوران‌های مختلف بوده است. اسکندر، حبشی‌ها ( حبشه سابق و اتیوپی امروزی)، ایرانیان، خلفای اسلامی و بعدها ترکان عثمانی و در آخر انگلیسی‌ها (بعد از جنگ اول جهانی) بر این منطقه حاکم بوده‌اند. یمن در سال 1934 از انگلستان استقلال یافت ولی پس از صف‌بندی بلوک شرق و غرب، به 2 تکه که هر کدام متمایل به یکی از ابرقدرت‌ها شمرده می‌شد، تقسیم شد. در سال ۱۹۶۲ «جمهوری‌خواهان» با کمک نیروهای نظامی مصر در زمان «جمال عبدالناصر»، آخرین حکومت زیدی را سرنگون کردند و بدین‌ترتیب، جمهوری عربی یمن یا یمن شمالی سابق در ۲۶ سپتامبر ۱۹۶۲ بنا نهاده شد. حدود 8 سال طول کشید تا مخالفان سرکوب شوند و نظام جدید مستقر شود. این 2 تکه پس از فروپاشی شوروی سابق دوباره به هم پیوند خورده و «یمن واحد» را زیر قدرت یک حاکم دیکتاتور و در ظاهر چپگرا ولی وابسته به غرب و آل سعود به نام «علی عبدالله صالح» تشکیل دادند. تا پیش از تاسیس جمهوری یمن این کشور را حاکمان و امامان شیعه زیدی تحت سرپرستی داشتند. ورود اسلام به یمن به زمان حاکمیت ایرانیان بر یمن در عهد حضرت رسول‌الله(ص) باز می‌گردد. پس از اسلام آوردن «باذان»، کارگزار دولت ساسانی در یمن،‌ اندک‌اندک اسلام تمام این سرزمین را فراگرفت. بعد از پیامبر اعظم(ص)؛ حذیفه، صحابی معروف آن حضرت، حاکم یمن شد. ورود شیعه و استقرار شیعیان در یمن از آنچه که امروز از آن سخن می‌گوییم، بسیار کهن‌تر است. قبیله «هَمدان» که از قبایل معروف شیعی 12 امامی عرب هستند، از اهالی یمن بوده‌اند و گرایش ایشان به تشیع و زعامت حضرت امیر(ع) در عصر آن امام همام و قرار گرفتن آنها در جرگه یاران باوفای آن حضرت، خود دلیل حضور مداوم شیعیان تا به امروز در یمن است. از معروف‌ترین «یمانیان همدانی» می‌توان به کمیل بن زیاد ـ که دعای منسوب به او برای شیعیان بسیار نام‌‌آشناست‌ـ و «حارث همدانی» شاعر بزرگ شیعه اشاره کرد. بعد از دوران خلافت حضرت علی‌(ع) گروه‌هایی که اکثرا از سلاله پیامبر اعظم(ص) و از سادات محسوب می‌شدند، به این سرزمین که از مرکز خلافت فاصله فراوان داشت، هجرت کردند که در میان آنها تمام گروه‌های شیعه (اثنی‌عشری، زیدیه و اسماعیلیه) حضور داشتند. یمن مرکز اصلی شیعیان زیدی محسوب می‌شود و امام آنها در این کشور ساکن است. با وجود این در این کشور 20 میلیون نفری، شیعه اکثریت را تشکیل نمی‌دهد (40 درصد) و اکثریت (50 درصد) اهل سنت و پیرو مذهب شافعی هستند. مذاهبی همچون اسماعیلیه و صوفیه نیز در این کشور پیروانی دارند.

سلفی‌گری از ۲۰۰ سال پیش توسط «شوکانی» وارد یمن شد. در 30 سال اخیر سلفی‌ها و وهابیون، سرمایه‌گذاری هنگفتی در این کشور کرده‌‌اند. یمن به عنوان حیاط‌خلوت سعودی‌ها همیشه مورد توجه آن کشور بوده است. مذهب شیعه اثنی‌عشری پس از انقلاب اسلامی وارد این کشور شده و نیم درصد جمعیت که عمدتا جوانانند پیرو این مذهب هستند. سال‌هاست از یمن نام جریانی زیاد شنیده می‌شود که به «حوثی» معروف است؛ حوثی‌ها در ابتدا بسیار محدود بودند ولی روز به روز بر گستره آنها افزوده شد. خاستگاه این حرکت، منطقه شمالی یمن در استان صعده است؛ منطقه‌ای که خاستگاه ابتدایی حکومت‌های شیعی زیدی یمن بوده و در طول قرون متمادی با حوزه‌ها و علمای این مذهب عجین شده است.پس از انقلاب یمن که در پی آن نظام امامت زیدیه سرنگون شد، مرحوم «علامه مجد‌الدین المؤیدی»، مرجع شیعیان زیدی مجبور شد خاک یمن را ترک و مدتی از عمر خود را در شهر طائف عربستان سپری کند. علامه مجدالدین تا حدی مورد احترام نظام سعودی بود زیرا سعودی‌ها سعی‌شان بر این بود تا مذهب زیدیه را نزدیک‌ترین مذهب به اهل سنت معرفی و پیروان این مذهب را به اهل تسنن نزدیک کنند.

عالم دیگر این منطقه مرحوم «سیدبدرالدین الحوثی» بود که از سادات طباطبایی و از علمای بنام و صاحب تالیف بود. تالیفات او بسیار نزدیک با مکتب امامیه است.

علامه سیدبدرالدین الحوثی، فرزندان متعددی داشت که معروف‌ترین آنها شهید «سیدحسین حوثی» بود. سیدعبدالملک، پسر دیگر بد‌ر‌الدین است که پس از شهادت سید‌حسین جانشین وی شد. سیدیحیی حوثی نیز نماینده مجلس یمن بود و اکنون در آلمان تبعید است و جنبه تریبون رسمی و تبلیغاتی جنبش‌ حوثی‌ها را بر عهده دارد. شهید سیدحسین حوثی و جمعی از جوانان صعده گروهی به نام «شباب‌المومن» تشکیل دادند تا با دولت آمریکایی‌ـ‌صهیونیستی علی عبد‌الله صالح مبارزه کنند. سید‌حسین حوثی بر اساس مولفه‌های «شیعی بودن و حضور پررنگ مبانی شیعه در آن»؛ «نقد وضع موجود»؛ «ترویج افکار حضرت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی ایران» و «مبارزه با استکبار جهانی بویژه آمریکا و اسرائیل غاصب» اقدام به جهاد کرد. او در بیشتر سخنرانی‌های خود که در جمع جوانان یمانی ایراد می‌کرد از حضرت امام و انقلاب اسلامی ایران نام می‌بُرد، علاقه و گرایش شدیدی به جریان‌های انقلابی مثل حزب‌الله لبنان و شخص حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن نصرالله داشت و پرچم‌های حزب‌الله را در سراسر منطقه صعده برافراشته بود. علی عبد‌الله صالح، دیکتاتور یمن که طبیعتا تاب تحمل وجود این فرهنگ و گرایش را نداشت، او و همفکرانش را متهم به جاسوسی برای ایران کرد و حتی او را متهم کرد ادعای نبوت و امامت دارد و قصد دارد نظام امامت را که در عرف فعلی یمن نامطلوب است، به یمن بازگرداند، لذا در سکوت مجامع بین‌المللی و اسلامی و حتی شیعی، حمله وسیعی را علیه وی آغاز و مراکز تجمع حوثی ها را بمباران کرد. سیدحسین نیز به کوه‌ها پناه برد و با استفاده از ذخایر غذایی و تسلیحاتی که از قبل فراهم شده بود به مقابله با حکومت برخاست و این درگیری که در سال 2004 شروع شده بود، با کش و قوس فراوان ادامه یافت. سیدحسین در یکی از حملات نیروهای رژیم صالح در همین سال در 48 سالگی به شهادت رسید و عکس جسد او هم منتشر شد ولی هنوز هم برخی از دوستان او منکر شهادت او هستند. پس از شهادت سیدحسین الحوثی، پدر و برادرانش راه او را ادامه دادند. علامه بدرالدین الحوثی نیز حدود یکصد روز پیش‌ـ 5 آذر 89 ـ در 86 سالگی درگذشت.

بحران یمن که از سال 1383 هجری خورشیدی با درگیری نیروهای الحوثی از طرفی و دول یمن و سعودی از طرف دیگر شروع شد، تابستان 1388 به اوج رسید و خونبارترین روزها را تجربه کرد و معادله تعاملات کشور یمن با منطقه را نسبت به روزهای اول بحران تغییر داد. بحران سال پیش بین دولت یمن و حوثی ها؛ این بار شدیدتر و فجیع تر از دفعات پیش با همراهی ارتش یمن و سعودی سرکوب شد.

دغدغه قدیمی سعودی‌ها از تاثیرپذیری مردم عربستان از ترویج شیعه، سال‌ها آتش جنگ داخلی یمن را روشن نگه داشت و این کشور دخالت در امور یمن را تا جایی پیش برد که سال پیش، 3میلیارد دلار برای سرکوب حوثی‌ها به دولت یمن کمک کرد و در آخر وقتی ارتش عبد‌الله صالح موفق به مهار حوثی‌ها نشد، سعودی ارتش خود را مستقلا برای سرکوب مردم و شبه‌نظامیان حوثی به مرزهای این کشور فرستاد.

بمباران شیمیایی شیعیان یمن توسط دولت این کشور در تابستان گذشته، یکی از فصل‌های مواجهه با شیعیان یمن بود که رسانه‌های غربی و عربی در برابر این واقعه سکوت کردند. انتفاضه ملت‌های خاور‌میانه، این‌بار نه فقط حوثی‌ها؛ بلکه تمام مردم علیه دیکتاتور یمن بپا خاستند. حال با وجود آنکه پس از فراگیر‌ شدن اعتراضات در یمن، علی عبد‌الله صالح، دیکتاتور این کشور از مواضع خود مبنی بر مادام‌العمر کردن ریاست جمهوری 32 ساله‌اش و جانشین کردن فرزندش عقب‌نشيني كرده و از دادن آزادی‌های بیشتر به مردم، برخورد مناسب‌تر با حوثی‌ها و بهبود اقتصادی سخن گفته ولی مردم باز هم خیابان‌ها را ترک نمی‌کنند، البته بعید نیست مانند ملک حمد پادشاه بحرین، صالح هم از عبد‌الله و ارتش سعودی کمک بخواهد. کاری که قبل از این هم انجام داده و با توسل به مزدوران وهابی سعودی، حوثی‌ها را به نحوی بسیار وحشیانه سرکوب کرد. از سوی دیگر بعید است عربستان دست از دخالت‌های خود در یمن بکشد و اجازه دهد یکی از سرسپردگان خود، ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، سرنگون شود؛ زیرا متزلزل شدن پایه‌های بحرین و یمن، سقوط آل‌سعود را سریع‌تر خواهد کرد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده