جلال چراغپور*:
بلاژویچ را به خاطر دارم، نه فقط به دلیل اینکه چهره‌ای رسانه‌ای بود و با مصاحبه‌هایش تیتر یک روزنامه‌ها می‌شد بلکه به این دلیل او را خوب به خاطر دارم که مربی توانمندی بود. بلاژ در دوره‌ای که سرمربیگری تیم ملی کرواسی را برعهده داشت بی‌تردید یکی از بهترین مربیان فوتبال دنیا بود و وزن بالایی داشت. بعد از بلاژ، برانکو سرمربی تیم ملی فوتبال کشورمان شد و تیم را به جام جهانی برد. قلعه نویی، ابراهیم‌زاده، دایی، مایلی‌کهن و قطبی هم مربیانی بودند که بعد از برانکو فرصت نفر اول شدن در تیم را پیدا کردند. عملکرد هر یک از این مربیان باید به طور جداگانه مورد بررسی قرار بگیرد. هر چند که مایلی‌کهن اصلا فرصت کار کردن را پیدا نکرد اما چه اتفاقی در فوتبال رخ می‌دهد که از بلاژ به قطبی می‌رسیم مساله‌ای است که بحث‌های مختلفی را در خود دارد. اگر بخواهم وارد این موضوع بشوم که افشین قطبی چطور توانست نفر چهارم تیمی شود که راس کادر فنی آن گاس هیدینک بود بالطبع حرف و حدیث‌های زیادی به وجود خواهد آمد. زمین فوتبال برای مربیانی که با علم روز پیش می‌روند به بیش از 30 مربع تبدیل می‌شود. هولیه که یکی از بزرگان فوتبال فرانسه و جهان است می‌گوید من زمین بازی را به 36 مربع تقسیم می‌کنم. وقتی یک مربی زمین بازی را تا این اندازه کوچک می‌کند به طور حتم بازیکنانش باید در شرایط تاکتیکی بالایی تربیت شوند. بنابراین خروجی این دیدگاه چیست؟ این است که وقتی ما نمایش تیمی مثل بارسلونا را نگاه می‌کنیم حتی حاضر نیستیم برای لحظاتی چشم از بازی برداریم، چون بازی پیچیده است و هر لحظه ممکن است اتفاق تازه‌ای رخ بدهد. اطمینان دارم بارسا در زمین بازی بیش از 20 مربع برای خودش تعریف کرده که تا این حد تیم ویژه‌ای به نظر می‌رسد، در صورتی که فوتبال ما در همه رده‌ها زمین بازی را ساده و بزرگ می‌بیند. با اطمینان می‌گویم که تیم ملی ما در سال‌های اخیر نهایتا زمین بازی را به 7 مربع بزرگ تقسیم کرده و این یعنی درجازدن، البته تیم ملی ما هم مثل همه تیم‌های ملی در سراسر دنیا سعی می‌کند که فوتبال بنوازد. اما 7 آلت موسیقی فقط صوتی ابتدایی تولید می‌کند که هیچ کس بابت شنیدنش به وجد نمی‌آید. حال آنکه کشورهای صاحب سبک فوتبال با 20 آلت موسیقی فوتبال را می‌نوازند که این البته خود ارکستر سمفونی است، کاری که بارسا با فوتبال انجام می‌دهد و در رده‌ای دیگر تیم ملی اسپانیا. وقتی از مربع‌ها در زمین بازی حرف می‌زنم قصد ندارم مفاهیم پیچیده‌ای را برای تحلیل شرایط فنی فوتبال ایران به کار ببرم. ساده‌تر بگویم وقتی بازی‌های لیگ خودمان را نگاه می‌کنیم اصلا اشکالی ندارد که در کنارش کارهای شخصی‌مان را نیز انجام بدهیم چون زمین بازی در ذهن بازیکنان ما به مربع‌های بزرگ و ساده تبدیل شده است اما وقتی فوتبال بارسلونا را نگاه می‌کنیم نمی‌توانیم حتی برای چند لحظه از جریان بازی غافل شویم.
مربی بزرگ و مربی کوچک
اگر به خاطر بیاورید در برهه‌ای خیلی‌ها مهدی مهدوی‌کیا را در تیم ملی مورد انتقاد قرار می‌دادند. این دسته از منتقدان بازی‌های مهدوی‌کیا در تیم ملی را با نمایش او در بوندس‌لیگا مقایسه می‌کردند، مقایسه‌ای که چند روز پیش گریبان شجاعی و نکونام را هم گرفت. حال آنکه منتقدان این بازیکنان توجهی به موضوع تفاوت میان تیم‌ها ندارند. این بازیکنان در اوساسونا شرح وظایف روشنی دارند اما آزادی عمل هم دارند. برای این بازیکنان مربع‌های خاصی تعریف شده که می‌توانند در زمین بازی تمام آنچه که هستند را به نمایش بگذارند. این بازیکنان ابزارهایی بودند که سرمربی تیم ملی در جای نابجا از آنها بهره برد و این بازیکنان نتوانستند خواص خودشان را بروز بدهند. به سبک بازی شجاعی دقت کنید. وقتی او خودنمایی‌هایش در فوتبال ایران را آغاز کرد همه گفتند یک علی کریمی دیگر در فوتبالمان متولد شده است. او در اوساسونا در میانه راست بازی می‌کند، یعنی در همان جایی که ماگات در بایرن‌مونیخ از علی کریمی استفاده می‌کرد اما قطبی از این بازیکن لب خط استفاده کرد. ما از زمین بلاژ تا قطبی تنها با یکسری اسم و رسم سروکار نداریم بلکه مربیانی که به تیم ملی آمدند همواره زمین و بازی را ساده‌تر نگاه کردند و این موجب شد فوتبال ما در یک سطح باقی بماند و حتی پسرفت داشته باشد. بعد از بلاژویچ بازی‌های ما در زمین شکل ساده‌اي به خود گرفت. بازی تیم ملی در حال حاضر برای حریفان ما در آسیا هرگز شکل پیچیده‌ای ندارد چون داخل زمین ما در طول سال‌های اخیر آنقدر ساده شده که تنها ته‌مانده‌ای از تفکرات مربی تیم ملی را در زمین بازی می‌بینیم.
* مربي و كارشناس فوتبال