عباس قیداری:
پس از جنگ‌های جهانی اول و دوم، جهان شاهد تحولات چشمگیری در سطح حاکمیت و ساختار کشورها بود. از فروپاشی امپراتوری عثمانی گرفته تا تحولات آمریکای لاتین و... همگی از تغییرات اساسی در ساختار جهان حکایت می‌کرد. جهان عرب نیز طبیعتا از این قاعده مستثنا نبود. همه کشورهایی که قبلاً مستعمره کشورهای قدرتمندی همچون بریتانیای کبیر، فرانسه و ایتالیا بودند، به استقلال دست یافتند. این تغییرات و تحولات را از 2 منظر می‌توان تفسیر کرد. نخست آنکه اغلب این کشورها پس از استقلال، با اعمال نفوذ کشورهای قدرتمند حامی آنها، ماهیتی سازنده یا تقریبا همسو با روند سیاست‌های جهان بین‌الملل پیدا کردند (به استثنای عراق در زمان حاکمیت صدام و لیبی پس از قدرتگیری افسران آزاد) اما مساله منفی این وضعیت که بخشی از آن، از ماهیت نظام بین‌الملل در وضعیت جنگ سرد ناشی می‌شد آن است که کشورهای قدرتمند اروپایی و آمریکایی به محض آنکه دریافتند روند تحولات جهان عرب به گونه‌ای شکل گرفته است که منافع مادی و معنوی غرب در آن تامین خواهد شد، متاسفانه از روند دیکتاتوریزه شدن منطقه چشمپوشی کردند و این زمینه ایجاد وضعیتی را فراهم کرد که به مانند یک فنر قدرتمند فشرده شده بود که هر آن امکان رهایی این فنر تحت فشار فراهم می‌آمد. نتیجه آنکه تحولات تونس زمینه این مساله را فراهم آورد که بیشتر کشورهای عربی به پا خواسته و خواهان تغییر وضع موجود شوند اما در روزهای اخیر ما شاهد فروپاشی حکومت‌های دیکتاتوری در مصر و تونس بوده‌ایم و نفس‌های کشورهای لیبی، اردن و یمن نیز به شمارش افتاده است. البته باید خاطرنشان کرد که در دیگر کشورها مانند پادشاهی عمان، پادشاهی عربستان‌سعودی و امارت عربی متحده نیز وضعیت چندان مطلوبی را شاهد نیستیم. با نگاهی به اعتراضات جاری و جریان‌های دخیل در آن متوجه می‌شویم که، هم ندای آزادیخواهانه متمایل به ایجاد یک ساختار دموکراتیک و هم ریشه‌های اسلامی که دارای حمایت گروه‌های اسلامی مانند اخوان‌المسلمین هستند را در میان توده‌های مردم می‌توان دید. من بر این اعتقادم که نتیجه این بحران‌ها هرچه باشد، از دو حالت خارج نیست. اول آنکه با احتمال پیروزی جریان‌های مردمی با حمایت آمریکا و اتحادیه اروپایی، این وضعیت به یک حالت گذار به دموکراسی تبدیل شده و این کشورها در آینده با یک حکومت دموکراتیک کماکان متحد غرب باقی بمانند. احتمال دوم اینکه، با ایفای نقش کمرنگ آمریکا و اروپا زمینه گسترش فعالیت گروه‌های اسلامگرا که از کشورهای اسلامی همچون جمهوری اسلامی ایران کمک معنوی و رسانه‌ای دریافت می‌کنند فراهم شده، و این جریانات که رنگ و بوی مذهبی نیز چندان در آن کمرنگ نیست، شکل کاملا اسلامی گرفته و به حکومت‌های اسلامگرا تبدیل شوند که به طور حتم در این حالت منافع غرب و بویژه دولت اسرائیل در منطقه با چالش جدی مواجه خواهند شد اما بهترین حالت اینگونه خواهد بود که با حمایت همه‌جانبه غرب از خواسته‌های مردم حتی اگر جنبه اسلامی داشته باشند، زمینه زدودن تصورات خصمانه مردم این منطقه که تثبیت حکومت‌های خودکامه خود را ناشی از حمایت‌های غرب می‌دانند، فراهم آورند. واقعیت آن است که فساد و بی‌کفایتی حکومت‌های دیکتاتوری عرب و ارائه الگوی مقاومت اسلامی درباره مساله فلسطین از سوی جمهوری اسلامی که بر اذهان توده مردم، تاثیرات شایان توجهی را داشته است؛ موجب شده اکثریت مردم، غرب را نماد ایجاد این وضعیت اسفبار بدانند. طبیعتا برخورد صحیح و خردمندانه غرب با این بحران و پرهیز از اتخاذ تصمیمات عجولانه و توام با اشتباه موجب خواهد شد تا روند بحران کنونی به سوی مسیر اعتدال و دموکراسی به پیش رفته تا ما در آینده شاهد وضعیتی با ثبات و دارای صلح که عوایدش به نفع جهان غرب نیز خواهد بود، برود. اما اگر مواضع سیاسی، اقتصادی و نظامی ایالات متحده و اتحادیه اروپایی خلاف جو حاکم بر جریانات عمومی این کشورها باشد، به طوری که احساسات آنها را جریحه‌دار کند؛ احتمال آن می‌رود که گروه‌های اسلامی افراطی مانند القاعده یا ناسیونالیست‌های تندرو زمام امور را در دست گرفته و زمینه مشکلات عدیده‌ای را برای غرب، منطقه خاورمیانه و به طور کلی روند جاری در نظام بین‌الملل فراهم آورند.