ثمانه اکوان:
هنوز مدت زیادی از زمانی که رئیس مجلس شورای اسلامی به خبرنگاران گفت هیج بن‌بستی در راه تصویب بودجه در سال جاری وجود ندارد، نگذشته است. علی لاریجانی هفته گذشته به نمایندگان رسانه‌های گروهی گفت مجلس تمهیدات لازم برای بررسی و تصویب لایحه بودجه سال 90 تا پایان سال جاری را اندیشیده و بن‌بستی برای بررسی آن تا پایان سال جاری وجود ندارد. با این حال نمایندگان در هفته پایانی فعالیت خود در خانه ملت به دنبال راهکاری برای بررسی بودجه در سال آینده، آن هم بعد از تعطیلات 15 روزه خود در فروردین‌ماه هستند. اما در همین اثنا شورای نگهبان اعلام کرده است که برای بررسی بودجه سال آینده و اعلام نظر نهایی آمادگی دارد تعطیلات نوروزی خود را لغو کرده و به بررسی لایحه بپردازد. با وجود اینکه نمایندگان مجلس هنوز اعلام نکرده‌اند بر اساس چه راهکاری می‌خواهند به بررسی بودجه بپردازند، سخنگوی شورای نگهبان روز گذشته در جمع خبرنگاران خبر از آمادگی این شورا برای لغو تعطیلات نوروزی و بررسی بودجه در کمترین زمان ممکن داد. عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان قانون اساسی از آمادگی این شورا برای بررسی لایحه بودجه 90 بعد از تصویب مجلس خبر داد و گفت: شورای نگهبان آمادگی دارد در کمترین زمان ممکن لایحه بودجه را بررسی کند و برای بررسی بودجه ما می‌توانیم تعطیلات خود را لغو و ان‌شاءالله لایحه بودجه را تصویب کنیم. کدخدایی با بیان اینکه قانون اساسی و قوانین کشور انعطاف لازم را برای خروج از هر بن‌بستی دارد، گفت: در آیین‌نامه داخلی مجلس آمده است که مجلس می‌تواند بودجه را به صورت یک دوازدهم یا دو‌دوازدهم مورد بررسی قرار دهد. البته امیدواریم مجلس شورای اسلامی در فاصله باقیمانده تا آغاز سال جدید این لایحه را مورد بررسی و تصویب قرار دهد. اعلام آمادگی شورای نگهبان برای بررسی بودجه در روزهای تعطیل ابتدای سال 90 در حالی صورت می‌گیرد که نمایندگان قصد دارند بعد از تعطیلات 15 روزه خود در عید نوروز، برای بررسی بودجه به صحن علنی بازگردند و هنوز مشخص نیست راهکار نهایی آنها برای ارائه بودجه 2 ماه ابتدایی سال به دولت چیست. نمایندگان که قبل از این در کمیسیون تلفیق نیز به این نتیجه رسیده بودند که به دلیل کمبود وقت، نمی‌توانند بررسی لایحه را تا پایان سال به اتمام برسانند، هم‌اینک احتمال می‌دهند بررسی بخش‌های درآمدی بودجه تا پایان هفته جاری در کمیسیون تلفیق به پایان برسد و در هر صورت راهی برای بررسی بودجه تا پایان سال وجود ندارد. از همان ابتدای مطرح شدن بحث بررسی بودجه در مجلس نیز نمایندگان راه‌های مختلفی برای استفاده مناسب از زمان باقیمانده تا پایان سال پیشنهاد دادند که تعطیلی جلسات علنی مجلس برای بررسی بهتر و سریع‌تر بودجه در کمیسیون‌های تخصصی یا تغییر آیین‌نامه برای کم کردن زمان رسیدگی به بودجه از جمله این روش‌های پیشنهادی بود. با این وجود جلسات علنی مجلس ادامه یافت و حتی تعطیلات یک هفته‌ای نمایندگان برای سر زدن به حوزه‌های انتخابیه نیز لغو شد تا جلسات علنی برگزار شود و کمیسیون‌ها و نمایندگان نیز از حداکثر زمان خود برای بررسی بودجه بهره بردند ولي با اين وجود، راهی جدید برای بررسی سریع‌تر لایحه در مجلس باز نشد. گرچه هیات رئیسه از کمیسیون تلفیق خواسته بود سریع‌تر بررسی‌های خود را انجام دهد اما روز گذشته مخبر این کمیسیون اعلام کرد بررسی بندهای درآمدی بودجه تا روز یکشنبه ـ امروز ـ بعد از ظهر در کمیسیون پایان نمي‌يابد و بررسی بندهای هزینه‌ای نیز تا پایان هفته زمان می‌برد. محمدمهدی مفتح این زمان‌بندی برای انجام کار را زمان‌بندی تصویب شده توسط هیات رئیسه کمیسیون دانست اما در عین حال اشاره نکرد که راه‌حل نهایی کمیسیون برای ارائه بودجه مورد نیاز دولت در سال جدید چه راهی خواهد بود.
راهکارها برای بررسی بودجه
هم اینک نمایندگان با راهکارهای دیگری برای بررسی بودجه و ابلاغ آن رو به رو هستند. تصویب بودجه دودوازدهمی برای سال جدید، تمدید قانون بودجه سال 89 برای 2 ماه ابتدایی سال 90 و ارائه بودجه مورد نیاز دولت در 2 ماه فروردین و اردیبهشت به صورت تنخواه از جمله این راه‌هاست که اجرای هر کدام از این راه‌ها نیازمند رای نمایندگان در صحن علنی مجلس است. مفتح، سخنگوی کمیسیون تلفیق همچنین در گفتوگو با خبرنگاران قطعی شدن پرداخت تنخواه در جلسات کمیسیون تلفیق را رد کرد و افزود: در کمیسیون تلفیق هیچ بحث رسمی دال بر پرداخت تنخواه برای 2 ماه ابتدایی سال 1390 مطرح نشد.وی همچنین تاکید کرد هیچ بحث رسمی درباره تصویب دودوازدهمی بودجه تاکنون در کمیسیون تلفیق مطرح نشده است. سخنگوی کمیسیون در حالی به پایان یافتن بررسی بودجه در کمیسیون تلفیق تا پایان سال اشاره کرده است که محمد دهقان، عضو هیات رئیسه مجلس زمان دیگری در این باره تعیین و تاکید کرد رسیدگی به بودجه در کمیسیون تلفیق تا نیمه فروردین ادامه دارد. عضو هیات رئیسه مجلس همچنین از تصویب طرحی در مجلس برای تأمین هزینه‌های جاری دولت در اوایل سال آینده خبر داد و گفت: از 19 اسفند امسال بررسی این لایحه در کمیسیون تلفیق آغاز شده است و با توجه به زمان اندک باقیمانده تا پایان امسال، این امکان وجود ندارد که هم کمیسیون تلفیق کار بررسی خود درباره این لایحه را تمام کند و هم اینکه این لایحه در صحن علنی مجلس به تصویب برسد. عضو کمیسیون حقوقي و قضایی مجلس در گفتوگو با فارس ادامه داد: برای اینکه دولت در ابتدای سال آینده در زمینه هزینه‌های جاری خود به مشکل برنخورد، در مجلس طرحی تصویب می‌شود که بر اساس آن در 2 ماه نخست سال آینده دولت برای دریافت‌ها و پرداخت‌های خود در زمینه هزینه‌های جاری به صورت علی‌الحساب همانند 2 ماه نخست سال 89 عمل کند.وی درباره اعتبار دولت برای اجرای طرح‌های عمرانی خود در سال آینده افزود: هر سال دولت مجاز است در زمینه اجرای طرح‌های عمرانی کشور تا پایان تیر‌ماه براساس بودجه سال گذشته کشور عمل کند. دهقان همچنین با اشاره به بحث‌های مربوط به تصویب بودجه چنددوازدهمی تصریح کرد: بحث تصویب چنددوازدهم بودجه زمانی مطرح می‌شود که دولت لایحه بودجه را به مجلس ارائه نکرده باشد و با توجه به اینکه لایحه بودجه سال 90 کشور به مجلس ارائه شده و در دست مطالعه است، مجلس نمی‌تواند این لایحه را به صورت چند دوازدهم تصویب کند.
اصل 85 به کمک نمایندگان می‌آید؟
یکی دیگر از احتمالات بررسی بودجه که بتواند آن را تا پایان سال به دولت ابلاغ کند، بررسی آن در کمیسیون تلفیق به صورت اصل هشتاد و پنجی است. بر اساس اصل 85 قانون اساسي، مجلس می‌تواند وظیفه قانونگذاری خود را به یکی از کمیسیون‌های تخصصی خود واگذار و تنفیذ کند، با این حال به نظر نمی‌رسد که بتوان درباره بودجه به اصل 85 استناد کرد و کار را به بررسی لایحه در سال آینده نکشاند. با نزدیک شدن به پایان سال و عدم تحقق بررسی و تصویب کامل بودجه 90، محمد حسین فرهنگی عضو هیات‌رئیسه مجلس از احتمال پیگیری برخی نمایندگان مجلس برای بررسی بودجه 90 براساس اصل 85 قانون اساسی خبر داد.وی درباره این تلاش‌ها گفت: با این حال، به نظر بنده اصل هشتاد و پنجی شدن لایحه بودجه امکانپذیر نیست چرا که به لحاظ قانونی لایحه بودجه سالانه کل کشور احکام مستقل دارد و چون این لایحه دارای احکامی مستقل است، باید در صحن علنی بررسی شود لذا به نظر می‌رسد امکان بررسی لایحه بر اساس اصل 85 وجود نداشته باشد. وی تصریح کرد: احتمالا برخی قصد دارند، موضوع اصل هشتاد و پنجی شدن لایحه بودجه را مطرح کنند ولی بنده بعید می‌دانم که این مساله به نتیجه برسد. اصل 85 قانون اساسی می‌گوید: «مجلس نمی‌تواند اختیار قانونگذاری را به شخص یا هیأتی واگذار کند ولی در موارد ضروری می‌تواند اختیار وضع بعضی از قوانین را با رعایت اصل هفتاد و دوم به کمیسیون‌های داخلی خود تفویض کند».
احتمال ضعیف بررسی بودجه تا پایان سال
سناریوهای مختلف نمایندگان برای چگونگی بررسی بودجه در سال 90 در شرایطی مطرح می‌شود که یکی از اعضای هیات رئیسه مجلس معتقد است شاید بتوان در همین چند روز باقیمانده نیز بررسی بودجه را به پایان رساند. حجت‌الاسلام حسین سبحانی‌نیا زمان‌بندی دیگری برای بررسی بودجه اعلام کرد و گفت: اگر گزارش تلفیق در روز دوشنبه هفته جاری به صحن علنی ارائه شود آنگاه مجلس طی روزهای دوشنبه، سه‌شنبه، چهارشنبه و پنجشنبه هفته جاری و شنبه هفته آینده به صورت سه شیفت لایحه بودجه را بررسی کرده و آن را به اتمام خواهد رساند. این در شرایطی است که کمیسیون تلفیق جلسات خود را همزمان با برگزاری جلسات علنی صحن مجلس برگزار می‌کند که به دلیل تعداد بالای اعضای کمیسیون تلفیق و اثرگذاری آنان در بررسی بندهای بودجه، به نظر نمی‌رسد امکان انجام چنین کاری در مجلس وجود داشته باشد.