با وجود خطراتی که پسماندهای عفونی برای سلامتی انسان‌ها و محیط زیست دارد، پس از سال‌ها هنوز اقدام جدی برای بی‌خطرسازی آن صورت نگرفته است. به گزارش مهر، پسماندهای بیمارستان‌ها شامل خون، سرم، سرنگ‌های آلوده، باندهای کثیف، ضایعات بیولوژیک، بافت‌های پاتوبیولوژیک، موارد رادیو اکتیو و... محموله‌ای از خطرات جدی برای سلامتی انسان و محیط زیست است که در میان دیگر زباله‌ها رها و دفن می‌شوند؛ روشی که خطرساز و غیراستاندارد بودن آن امروز برای همه روشن است. با توجه به وجود خون و سرم و بافت‌های پاتولوژیک در زباله‌ها که می‌تواند مانند یک محیط کشت عمل کند بسیاری از میکرب‌های بیماری‌زای موجود در این ضایعات، تکثیر یافته و تعدادشان در فاصله زمانی تولید تا دفع مناسب زباله چندین‌برابر می‌شود. حتی ویروس‌های بیماری‌هایی مانند ایدز و هپاتیت می‌تواند در قطرات خون یا سرنگ‌های آلوده بیماری‌زایی خود را حفظ کرده و مخاطرات جدی برای انسان‌ها به وجود آورد. زباله‌های عفونی که دفن می‌شوند، خطر آلوده کردن آب و خاک را هم با خود حمل می‌کنند. پسماندهای بیمارستانی شامل پسماندهای عفونی، پاتولوژیک، اجسام تیزوبرنده، دارویی، سرطان‌زا، شیمیایی، رادیواکتیو، کپسول‌های حاوی گازهای پرفشار و پسماندهای حاوی فلزات سنگین هستند. این پسماندها به طور معمول بیش از 15 تا 30 درصد پسماندهای بیمارستان‌ها را تشکیل نمی‌دهد اما از آنجا که تفکیک زباله‌های عفونی به صورت حرفه‌ای در بسیاری از مراکز درمانی صورت نمی‌گیرد؛ تمام زباله‌های این مراکز عفونی تلقی می‌شوند. کارشناسان می‌گویند به دلیل نهادینه‌نشدن فرهنگ تفکیک اجزای پسماند در مبدأ تولید و عدم درک این مسؤولیت توسط مدیران مراکز درمانی، میزان تولید پسماندهای بیمارستانی در کشورمان، رقم بسیار بالایی بوده، طوری که در سال‌های اخیر با توجه به رشد فزاینده آن، شهرهای بزرگ کشور را دچار بحران کرده است. شیوه‌های از بین بردن پسماندها شامل سوزاندن به وسیله زباله‌سوز، ضدعفونی شیمیایی، عملیات حرارتی مرطوب، عملیات حرارتی خشک، استفاده از امواج میکروویو، دفن کردن یا انباشته‌سازی و بی‌حرکت‌سازی است. آنچه در کشور ما قابل اجراست، تفکیک زباله‌های عفونی، بی‌خطرسازی با خرد کردن و اتوکلاو کردن آنهاست که در مرحله آخر نیز دفن این زباله‌ها باید با جانمایی مناسب و رعایت اصول بهداشتی صورت بگیرد تا مخاطراتی ایجاد نکند. مجلس جمع‌آوری، حمل و دفع پسماندهای بیمارستانی را برعهده خود تولیدکنندگان یعنی بیمارستان‌ها گذاشته اما در شرایط کنونی در قم تنها بیمارستان شهید بهشتی عملیات اتوکلاو کردن این زباله‌ها را انجام می‌دهد. بیمارستان امام رضا(ع) هم مقدمات اجرای این کار را انجام داده اما دیگر بیمارستان‌ها مانند کامکار، نیکویی، حضرت معصومه(س)، الزهرا(س)، گلپایگانی و ولی‌عصر(عج) فاقد این سیستم هستند. عباس ذاکریان، رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای اسلامی شهر قم در گفت‌وگو با مهر با اشاره به قانون مدیریت پسماند، می‌گوید: هر نهادی که پسماند ویژه تولید می‌کند باید فکری برای مدیریت آن هم داشته باشد اما اکنون به دلیل کم‌کاری بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، مدیریت پسماند عفونی به عهده شهرداری است. وی افزود: در طول سال‌های متمادی مدیریت شهری جلسات متعددی با دانشگاه علوم پزشکی استان داشته و مهلت‌های بسیاری برای مدیریت این مساله به آنان داده است. حتی تلاش کردیم با طراحی مکانیسم‌های تشویقی این مشکل را برطرف کنیم اما اقدام جدی صورت نگرفت. ذاکریان ادامه داد: در نهایت به این نتیجه رسیدیم که باید شرایطی را ایجاد کنیم که برای بیمارستان‌ها تولید زباله عفونی مقرون به صرفه نباشد. در واقع تصمیم بر این است که هزینه مدیریت پسماند ویژه از این مراکز دریافت شود تا خودمان کار بی‌خطرسازی و ضدعفونی‌سازی را انجام دهیم. وی با اشاره به اینکه در حال حاضر شهرداری فقط حق دفن این زباله‌ها را دریافت می‌کند، گفت: از نظر ما دفن آخرین راه است. حتی مطب‌های خصوصی هم باید با انعقاد قرارداد با شرکت‌هایی که بتوانند فرآیند بی‌خطرسازی و ضدعفونی کردن را انجام دهند، زباله‌های خود را مدیریت کنند. رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای اسلامی شهر قم اظهار داشت: دانشگاه علوم پزشکی خود متولی سلامت شهروندان است و باید در این زمینه حساسیت بیشتری نسبت به ما داشته باشد. نهادهایی مانند اداره‌کل محیط زیست هم باید در این زمینه وارد شده و اقدامی انجام دهند. مدیرکل محیط زیست استان قم اما از بی‌توجهی مسؤولان دانشگاه علوم پزشکی و اینکه بارها این موضوع مهم را در جلسات مختلف مطرح کرده اما پاسخی نگرفته است، گله دارد. محمودعلی رکنی در گفت‌وگو با مهر با اشاره به اهمیت این موضوع گفت: زباله‌ها باید بی‌خطرسازی و امحا شده، سپس دفن شوند. حتی اگر امحا به صورت کامل صورت نگیرد امکان بازگشت باکتری‌ها هست. البته تمام مشکل به زباله‌های بیمارستانی محدود نمی‌شود؛ مدیریت فاضلاب بیمارستان‌ها نیز موضوعی است که در تمام این سال‌ها به آن بی‌توجهی شده است. وی از ماده 688 قانون تعزیرات می‌گوید و از اینکه اگر لازم باشد، اقدامات جدی‌تری برای رفع این مشکل انجام خواهد داد. ماده 688 قانون تعزیرات قانونی است که به طور خلاصه می‌گوید: «هر اقدامی که تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته شود ممنوع است و مرتکبان چنانچه طبق قوانین خاص مشمول مجازات شدیدتری نباشند به حبس تا یک سال محکوم خواهند شد». این در حالی است که روزانه ۵۰ هزار تن پسماند بیمارستانی در کشور تولید می‌شود، جمع‌آوری و دفع پسماندهای بیمارستانی فرآیندی است که در محدود کردن یا کنترل انتشار عفونت‌های بیمارستانی، هم در داخل و هم در سطح جامعه بسیار موثر است.