بهانه اصلی گفت‌وگوی ما با محمدرضا عباسیان، افزایش قیمت محصولات شبکه نمایش خانگی و زنگ خطری است که بار دیگر با قاچاق فیلم‌ها برای سینما به صدا درآمده. حالا چه شد که این آفت دوباره به جان سینمای ایران افتاده، سوالی است که دبیرکل ستاد مبارزه با محصولات غیرمجاز سمعی و بصری به آن پاسخ می‌دهد. عباسیان که مدیر عامل موسسه رسانه‌های تصویری هم هست، افزایش قیمت محصولات شبکه نمایش را دلیل عمده این اتفاق می‌داند. او معتقد است افزایش قیمت سی‌دی‌ها نه‌تنها کاهش مخاطب و بیشتر شدن قاچاق سی‌دی را به همراه دارد بلکه خود موسسات ویدئورسانه را هم متضرر می‌کند.
جناب عباسیان! پس از اینکه قاچاق محصولات سینمایی به اوج رسید و حتی فیلم‌های در حال اکران هم از این پدیده شوم در امان نماندند، با راهکارهایی جلوی آن گرفته شد و سینما توانست چند سالی آسوده‌خاطر باشد اما متاسفانه امسال دوباره شاهد قاچاق آثار سینمایی هستیم. به نظر شما چه شد که اینگونه شد؟
شبکه قاچاق سال‌هاست که با سینمای ما بوده اما چند سال پیش وضع به گونه‌ای شد که حتی فیلم‌های در حال اکران هم دچار این معضل شدند. وضعیت اکران سینما در حالت عادی شرایط خوبی ندارد، وقتی فیلم‌های در حال اکران قاچاق هم شوند، اوضاع به کلی وخیم می‌شود. برای همین دوستانی جمع شدند تا راهکاری بیابند که در نهایت منجر به تشکیل ستاد مبارزه با عرضه محصولات غیرمجاز سمعی و بصری شد. البته پیش‌تر دوستان سینماگر در این باره فعالیت‌هایی کرده بودند.
چرا ستاد در موسسه رسانه‌های تصویری فعالیت می‌کند؟ مگر نباید سازوکار مستقل داشته باشد؟
متاسفانه این ستاد تا به امروز هیچ جایگاه تشکیلاتی در وزارت ارشاد ندارد و جزو چارت ارشاد نشده است. به طور سنتی دبیرکل ستاد، مدیرعامل موسسه رسانه‌های تصویری بوده است؛ کارمندان ستاد هم کارمندهای موسسه هستند و حقوق‌شان را از موسسه می‌گیرند. ستاد نه چارت سازمانی دارد و نه یک ریال بودجه مصوب!
با این روش که فعالیت ستاد تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد.
خیلی نگران‌کننده است یعنی تمام هزینه‌ای که برای ستاد می‌شود از محل بودجه و درآمد موسسه رسانه‌های تصویری است. البته موسسه چند سالی است درآمد چندانی هم ندارد.
صحبتی با ارشاد در این باره نداشتید؟
من روز اول به عنوان مدیر موسسه رسانه‌های تصویری با یک تفاسیر دیگری آمدم یعنی قرار بود کل فعالیت بین‌الملل سینمای ایران به موسسه منتقل شود. من با فعالیت‌های ستاد آشنا بودم ولی واقعا نمی‌دانستم بودجه ندارد.
برگردیم به مبحث اصلی.
در دوره گذشته برای مبارزه با قاچاق فیلم تلاش‌هایی شد. این تلاش به مثابه هرس کردن علف هرز بود. علف هرز را وقتی می‌کنی، به لحاظ کمی نمود خوبی دارد ولی ریشه این علف را نزده‌ای. به مرور مقاوم می‌شود و زیر زمین رشد می‌کند و می‌داند که از هر جایی نباید سر دربیاورد. اتفاقی که درباره قاچاق فیلم رخ داد این است که وقتی با آن مبارزه شد، شبکه‌های عیان و رو، زیرزمینی شدند. یعنی الان فعالیت مبارزه با قاچاق مثل گذشته نیست که شما در خیابان بتوانید با آن مبارزه کنید.
بالطبع شیوه مبارزه شما هم باید تغییر کند. شیوه جدید شما به چه صورت است؟
کار الان طبیعتا اطلاعاتی است و کار اطلاعاتی نیازمند حمایت دستگاه‌هایی است که توان انجام کار اطلاعاتی دارند. نکته دوم که درباره ستاد خیلی مهم است اینکه ستاد به هر حال و به دلایل مختلف در شهر تهران موفق بوده یعنی الان می‌توان گفت شهر تهران درباره کپی غیرمجاز کنترل شده است اما به همان میزان وضع مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها خراب است.
الان نگاه کلان ما استان‌هاست یعنی تلاش ما این است تا جایی که می‌توانیم تکثیر غیرمجاز در استان‌ها را کم کنیم. برای این مهم روش‌های مختلفی داریم. راه اول برخورد سلبی است یعنی در تمام ادارات کل ارشاد استان‌ها، ستادهای استانی تشکیل شده و با همکاری نهادهای مرتبط جلسات مستمر دارند.
این برنامه‌ها مشخصا در دوره تصدی شما بوده است؟
نه، در ادامه همان سیاست‌هاست ولی بشدت پررنگ‌تر شده. بحث این است که این ستادهای استانی هم هزینه دارند. با این حال ما بشدت و با قدرت برنامه‌ها را ادامه می‌دهیم؛ برنامه‌هایی مثل جاانداختن اینکه کپی غیرمجاز جرم است، ارائه معیار برای تشخیص اصالت کالا در استان‌ها، فعالیت‌های تشویقی برای مردم تشویق موسسات برای دادن جایزه. در این دوره برنامه‌هایی هم اضافه کرده‌ایم. به عنوان نمونه برای هر سی‌دی 10 تومان حق‌الکشف می‌دهیم که انگیزه ستادهای استان‌ها افزایش یابد.
در این مدت جواب هم گرفته‌اید؟
بله، ما الان در همین دوره کوتاه یک‌میلیون نسخه سی‌دی قاچاق در مشهد مقدس امحا کرده‌ایم. در واقع 6ماه پیش ما از مشهد مقدس بازدید کردیم و در همان سفر گفتیم مشهد قطب معنوی کشور است و متاسفانه قطب تکثیر غیرمجاز هم شده. الحمدلله تلاش بسیاری در این مدت در مشهد صورت گرفت و یک‌میلیون نسخه به صورت نمادین امحا شد.
ما غیر از روش‌هایی که برای مبارزه با قاچاق محصولات فرهنگی به آنها اشاره شد، ملاقاتی هم با جناب آقای اژه‌ای، دادستان محترم کل کشور داشتیم و از ایشان خواهش کردیم بر دستور قانون تشدید مجازات تاکید دوباره داشته باشند چون یکی از مشکلات ما این است که بعضا پرونده پیش قاضی می‌رود ولی می‌گوید که فیلم ایرانی است، جرمی نکرده یا برای امحا می‌گویند این فیلم‌ها که پروانه نمایش دارند. واقعیت هم این است که همه مجوز دارند ولی سرقت است. ما باید این را جابیندازیم.
نکته مهم در این میان نقش خود موسسات ویدئورسانه است. موسسات برای جلوگیری از قاچاق فیلم‌ها چه نقشی می‌توانند ایفا کنند؟
ما به موسسات اعلام کرده‌ایم در کنار کنترل بازار شما هستید که با پخش درست و توزیع مویرگی‌تان در سراسر کشور، دست توزیع‌کنندگان غیرمجاز را می‌بندید. الان فیلم از زمان تولید و اکران تا هنگامی که نسخه ویدئویی آن منتشر می‌شود، تهیه‌کنندگان فهمیده‌اند چگونه باید از کپی فیلم‌شان محافظت کنند. ستاد هم نظارت دارد و الان کپی پرده‌ای نداریم اما روز اول که ویدئوی فیلم بیرون می‌آید، تکثیر غیرمجاز شروع می‌شود. هرچه موسسه پخش‌کننده در عرضه سریع و گسترده فیلم توانمند‌تر باشد، درصد غیرمجاز آثار پایین‌تر می‌آید. یکی از مشکلات ما این است که هر مغازه‌داری یک فیلم می‌خرد و خودش آن را تکثیر می‌کند و می‌فروشد. برای مقابله با آن در کنار همه راهکارها، تلاش می‌کنیم قفل دی‌وی‌دی را فعال کنیم. یکی دیگر از عوامل نگران‌کننده این روزها افزایش قیمت است.
مسیر گفت‌وگو به گونه‌ای طی شد که رسیدیم به یکی از مهم‌ترین سرفصل‌های اصلی مصاحبه. واقعیت این است که بعد از افزایش قاچاق فیلم‌ها، کاهش قیمت فیلم‌های شبکه نمایش خانگی یکی از مهم‌ترین ابزارهای مهار قاچاق فیلم شد. اتفاق عجیب امسال اما افزایش دوباره قیمت محصولات شبکه نمایش است. به نظر شما این چرخه غیرطبیعی نیست؟
عرض کردم که نگران‌کننده است. به هر حال موسسات ویدئورسانه به خاطر هزینه زیادی که بابت رایت فیلم پرداخت کرده بودند و رکودی که بازار در یک سال گذشته داشت، قیمت محصولات‌شان را بالا بردند.
دلیل اصلی رکود بازار چه بود؟
چند دلیل عمده داشت؛ یکی ورود محصولات بی‌کیفیت به شبکه نمایش و در نتیجه بی‌اعتماد شدن مخاطب بود. دیگری عرضه سریال‌های پرفروش بود که سبد کالای فرهنگی مخاطب را پرکرد. تغییرات اقتصادی مردم، شبکه‌های ماهواره‌ای و تلاش تلویزیون برای مقابله با این شبکه‌ها که معنی‌اش افزایش فیلم و سریال بود، از عوامل دیگر است. عامل دیگر بالا رفتن تعداد فیلم در خانه‌ها بود یعنی وقتی کسی خانه‌اش پر از سی‌دی شود، بعد از مدتی با فکر خرید می‌کند.
و البته افزایش قیمت سی‌دی‌ها.
بله، دلیل افزایش قیمت سی‌دی‌ها هم این بود که یک شرکتی دید وضع اقتصادی‌اش خیلی خراب است و اگر افزایش قیمت نداشته باشد کلا ورشکست می‌شود. برای همین قیمت فیلم را به 2500 تومان افزایش داد و از این قیمت سودی عایدش شد. موسسات فقط نوک دماغ‌شان را دیدند، به 6 ماه آینده فکر نکردند.
و کاملا بر فروش تاثیر منفی گذاشت.
و موجب افزایش قاچاق شد. وقتی قیمت 1500 تومان بود، برای کپی‌کنندگان غیرمجاز حاشیه سود چندانی نداشت، حالا که 2500 تومان شده، به مراتب سود بیشتری نصیب قاچاقچی‌ها می‌شود. ما اخطار هم دادیم، کاری هم نمی‌توانیم بکنیم.
خب چه کسی باید جواب بدهد؟
خود موسسات ضرر می‌کنند. یک موسسه شروع کرد، بقیه هم دنباله‌روی کردند. موسسه رسانه‌های تصویری هم دیگر فیلم را 1500 نخواهد فروخت.
حالا اگر موسسه‌ای بخواهد قیمتش را باز هم بیشتر کند چه کسی باید جوابگو باشد؟
کسی نباید جواب دهد خودشان ضرر می‌کنند.
مخاطب چه می‌شود؟ افزایش قیمت یعنی کاهش خرید.
اولا که قیمت 1500 و 2500 برای یک فیلم چیزی نیست .
اما برای قشر متوسط واقعا رقم بالایی است. اصلا چرا باید بهای کاذب بپردازد؟!
من در مقایسه با بلیت سینما می‌گویم چیزی نیست. قیمت سینما بالاست. خب باید چه کار کرد؟ باید قیمت ویدئو را ببریم بالا که مردم بروند سینما؟ با این حساب
5 هزار تومان در مقایسه با قیمت بلیت سینما منطقی است. در اروپا قیمت سینما 6 تا 8 یورور است، قیمت فیلم جدید که وارد شبکه نمایش می‌شود 20 یورو است. تازه 6 ماه که بگذرد می‌شود 15 یورو.
ما تقریبا چنین تجربه‌ای را در ایران داشته‌ایم ولی فروش پایین می‌آید.
بله اگر قیمت سی‌دی بالا برود، کپی غیرمجاز افزایش می‌یابد. پیشنهاد من این است که قیمت بلیت سینما پایین بیاید و معاونت سینمایی برای بلیت سینما یارانه بدهد؛ البته نه برای هر فیلمی. قیمت بلیت فیلم تجاری همان 4 هزار تومان باشد، یک فیلم نیمه‌فرهنگی 2 هزار تومان و فیلم کاملا فرهنگی 500 تومان. به مابقی یارانه تعلق بگیرد. اینگونه است که سینمای فرهنگی جان می‌گیرد. قیمت رایت یک فیلم بفروش 400 میلیون تومان است، موسسه ویدئورسانه هم آن را می‌خرد. خب این فیلم اصلا نیازی به حمایت ندارد. ارشاد باید بودجه داشته باشد که رایت فیلم کم‌فروش را بخرد.
البته مشکل خود سینما هم هست. مگر ما در سال چند تولید داریم که واقعا ارزش دیدن روی پرده عریض را دارند؟ الان مخاطب صبر می‌کند تا به جای به جان خریدن مشکلات رفتن به سینما آن هم برای فیلم‌های معمولی، نسخه ویدئویی آن عرضه شود و در خانه تماشایش کند.
این درست اما بحث من قیمت سی‌دی است.
که با این شرایط باید منتظر افت بیشتر شبکه نمایش هم باشیم.
با شرایط امروز و قیمت 2500 تومان آسیب جدی به شبکه نمایش وارد می‌شود. دوستان و همکاران گوش نداند. افزایش قیمت منطقی است اما بزودی کاهش تیراژ را شاهد خواهیم بود.
عجیب اینجاست که برخی موسسات دلیل افزایش قیمت را دادن جایزه و امکانات جانبی مثل یک سی‌دی اضافه شامل پشت صحنه عنوان می‌کنند. اولا مگر چند درصد مخاطبان تمایل به تماشای پشت صحنه دارند و دوما مگر داشتن این امکانات جانبی حق طبیعی مخاطب نیست، چرا باید بابت آن پول پرداخت کند؟
اینها که بهانه است. موسسات ویدئورسانه شرایط مالی بدی داشتند. معتقدند فقط امروز باید بگذرد چون اگر این کار را نمی‌کردند به سال دیگر نمی‌رسیدند. از آن طرف هم تهیه‌کنندگان گفته‌اند ما فیلم کمتر از 500 میلیون تومان نمی‌فروشیم.
این هم غیرمنطقی است. با این حساب تهیه‌کنندگان هم فقط نوک دماغ‌شان را می‌بینند!
قیمت رایت ویدئویی یک اثر نباید از 50 درصد تولید یک اثر بیشتر باشد. الان در بسیاری از موارد تهیه‌کنندگان می‌خواهند کل هزینه تولید را از ویدئو بگیرند. می‌خواهند فروش اکران و حق رایت تلویزیونی سود خالصشان باشد. یعنی می‌گوید من مثلا 500 میلیون هزینه تولید کردم، باید رایت ویدئو‌یش را 500 میلیون بفروشم. امسال 1/14 میلیارد تومان موسسات ویدئورسانه رایت فیلم ایرانی خرید کرده‌اند. این رقم را در 3 ضرب بکنید. یعنی فیلم‌ها در سینما باید 42 میلیارد تومان می‌فروختند، در حالی که جمع فروش سینما امسال 28 میلیارد تومان بوده یعنی تقریبا بیشتر از 50 درصد از درآمد اکران را موسسات ویدئورسانه به سینما بازگردانده‌اند. این خدمتی است که ویدئورسانه به سینمای ایران کرده اما خودشان شرایط بسیار بحرانی دارند و اگر تصور تهیه‌کنندگان این باشد که هر روز قیمت رایت را بالا ببرند، دیگر رمق و اثری از موسسات باقی نخواهد ماند.
همانطور که مستحضرید موسسات تولید فیلم‌های ویدئویی پس از تشکیل، چند سالی معطل بودند و حتی به لحاظ مالی شکست بدی خوردند. چند سال پیش این موسسات دوباره احیا شدند. فعالیت‌شان هم از ابتدای امسال با عرضه یکسری فیلم در شبکه نمایش خانگی نمود یافت ولی متاسفانه این فیلم‌ها نه‌تنها کیفیت نداشتند که اصلا همانطور که خود شما هم اشاره کردید موجب دلزدگی مخاطب شدند. در این باره چه تمهیدی خواهد داشت؟
تولید تله‌فیلم در دوره مدیریت جدید آقای ضرغامی شروع شد و به شبکه نمایش خانگی هم سرایت کرد. تولید تله تجربه خوبی نبود، چون همیشه تصور این بود که تله یعنی کار نازل. خبر رسمی داریم که تله‌فیلمی در 9 روز فیلمبردای شده! با این حساب پس تکلیف معلوم است. ما از روز اول بشدت نسبت به تولید و توزیع این تله‌فیلم‌ها معترض بودیم. خود موسسه رسانه‌های تصویری در مدیریت قبلی تله‌فیلم‌های بسیار نازل و سطح پایین را تولید کرده که از همان ابتدا جلوی آن را گرفتیم. دوستان در ارشاد هم متوجه شده‌اند و الان سرعت و حجم ورود تله‌فیلم در شبکه نمایش به نسبت اوایل امسال بشدت پایین آمده است.
الان هستند تهیه‌کنندگانی که تله‌فیلمی تولید کرده‌اند ولی تلویزیون حاضر نیست به خاطر سطح پایینش آن را بخرد. از آن طرف هم هیچ‌کدام از موسسات ویدئورسانه حاضر نیستند آن را بخرند. در نهایت تهیه‌کننده فشار می‌آورد که مجوز موردی بگیرد تا فیلمش را وارد بازار کند. فیلم را وارد می‌کند و در نهایت به شبکه نمایش آسیب می‌زند.
راهکار شما در این باره چیست؟
ما معتقدیم شبکه نمایش هم باید مثل سینما باشد. تهیه‌کننده سینما اگر فیلم بدی تولید کند، هیچ شرکت پخشی حاضر به اکران آن نیست. این اتفاق در شبکه ویدئورسانه هم باید بیفتد. وقتی فیلمی خریداری نشود تهیه‌کننده ورشکست می‌شود دیگر. معنی‌اش این است که دیگر نباید فیلم بد بسازد. خوشبختانه امروز حجم تولید این تله‌فیلم‌ها چه داخل و چه خارج از صدا و سیما بشدت پایین آمده. از آن طرف هم صدا و سیما تجربه خوبی پیدا کرده و ما در بین تولیدات آن کارهای خوب می‌بینیم، البته کارهایی نیستند که در شبکه نمایش توزیع شوند و مردم بابت دیدن آن پول پرداخت کنند؛ در حد دیدن در تلویزیون خیلی هم خوب است.