سالهاست بسیاری از مردم از وضعیت فرهنگی حاکم بر رسانههای تاثیرگذار مثل سینما و تلویزیون ناراضیاند. سالهاست انتخاب یک فیلم مناسب که بتوان آن را به همراه خانواده دید، تبدیل به کاری سخت شده. توقع شاهکارهای هنری نداریم؛ وجود فضای سالم، به دور از فحش و الفاظ رکیک و رقص و آواز و حرکات مشمئزکننده که انسان را یاد صحنههای کافه و کاباره در فیلمهای قبل از انقلاب نیندازد، کمترین توقع است. تفاوت فیلمهای سطحی کنونی با فیلمهای قبل از انقلاب این است که قبلا زنان بیحجاب و موضوعات سخیف فیلم را جلو میبرد و امروز زنان بدحجاب باآرایش (گریم) غلیظ و پوشش نامناسب و مردان ضعیف و هوسران. به اینها بیفزایید شوخیهای زننده را که از آن به درستی به سکس پنهان تعبیر میشود
(و نباید این کلمه ما را برآشفته کند چون موارد بسیاری میتوان از آن مثال زد)، همراه آوازهای کوچهبازاری که زمانی مورد تحقیر قرار میگرفت. فیلمهایی که بسیاری از آنها را حتی نمیتوان تا آخر تحمل کرد یا در کنار کودکان به نظاره نشست چون در این صورت باید مدتها وقت صرف کنید تا اثرات مخرب آن را از ذهن آنان حذف کنید. مهمترین مقصر به وجود آوردن این وضع، خود هنرمندان هستند. با کمال تاسف جوانانی که شروع خوبی در فیلمها و سریالهای طنز داشتهاند، در ادامه به طمع پول و درآمد و شهرت، هنر خود را فدا کرده و خود را ارزان فروختهاند؛ به گونهای که اگر زمانی دیدن چهره بازیگری، مخاطب را برای تماشای فیلمی ترغیب میکرد، اکنون آدم را فراری میدهد. این مسائل به نوعی در سریالهای تلویزیونی هم رخنه کرده است. سریالهای طنز تلویزیونی در سالهای اخیر مملو از فحش و جیغ و داد و بزن بکوب و شوخیهای آنچنانی است که وقت مردم و هزینه بیتالمال را به همراه فرهنگ و ادبشان بر باد میدهد. در کنار اینگونه آثار، نوعی از فیلمهای روشنفکرمآبانه هم هستند که اگر کسی بگوید من آن را دوست ندارم یا نمیفهمم، به بیسوادی و بیهنری متهم میشود. در نتیجه در بسیاری از موارد، زبان به تعریف و تمجید از چیزی میگشاید که از آن سر درنمیآورد تا در ردیف فرهیختگان شمرده شود! بسیاری از فیلمهایی که با نگاه به جشنوارههای خارجی ساخته میشوند و به سیاهنمایی درباره وضعیت اجتماعی، اقتصادی، حقوق بشر و حقوق زنان در ایران میپردازد یا بدون قصه مشخص، مجموعهای از تصاویر زیبا و توانمندی تکنیکی فیلمساز را به رخ میکشد، در این دسته جای میگیرند. در میانه این آشفته بازار، گاهی نسیمی میوزد تا روزنه امیدی باز شود و فضای فرهنگی نفسی تازه کند. نمونه آن فیلم ساده و بیادعای «طلا و مس» ساخته همایون اسعدیان است. مگر وظیفه هنرمند آگاهیبخشی و رساندن پیام (بهصورت غیرمستقیم) ضمن تعریف یک قصه و بالابردن سطح سلیقه هنری و دانش مخاطب و احترام به شعور او نیست؟ اما مصادیق اینگونه فیلمها اندک است و همچنان بعضی تاجران سینما با قیافه طلبکارانه و با ادبیاتی خاص، در مقابل کارشناسی که فیلمهای آنان را نقد میکند، از فیلمهای سطحی خود دفاع میکنند و در این میان برای توجیه خود، از دین و مملکت، ارزشها و نظام اسلامی مایه میگذارند تا جایی که در مغلطهای، صدور پروانه ساخت و نمایش برای فیلمها در نظام جمهوری اسلامی را دلیلی برای اسلامی بودن و بیعیب بودن آن میدانند. حتی منتقد را تهدید میکنند که به اصل نظام توهین کرده است و این جرم! قابل پیگیری است! که البته خود نظام و جمهوری اسلامی اولین شاکی آنهاست و در مقابل دوربین برنامه زنده و در توهینی آشکار به منتقدان و شعور مخاطبان و مردم، میگویند مردم نمیدانند منتقد خوردنی است یا پوشیدنی. اما آقای عزیز! البته که مردم میدانند نقد چیست، منتقد کیست و تجارت چیست.
از سوی دیگر اما نمیتوان نقش مسؤولان فرهنگی را نادیده گرفت. ظاهرا این سربازان جبهه فرهنگی نتوانستهاند، به درستی به وظیفه خود عمل کرده و پا به پای فرمانده کل قوا حرکت کنند. چه کسی به این فیلمها مجوز ساخت و سپس مجوز نمایش داده است؟ آیا خود این آقایان حاضرند در یک اکران عمومی در کنار مردم به همراه خانواده این فیلمها را ببینند؟ بحث بر سر اعمال سانسور بیشتر نیست که همه ما میدانیم سانسور فقط در 2 زمینه توجیه دارد: ادیان و اعتقادات و باورهای مردم، امنیت کشور و مصالح ملی. این دو، خط قرمز ماست. در غیر از این موارد گاه به صورت سلیقهای عمل میشود. فیلمی مثل «به رنگ ارغوان» سالها اسیر توقیف شد و حدس و گمانهای بسیاری درباره آن صورت گرفت اما وقتی اجازه اکران یافت مشخص شد که فقط به خاطر سلیقه مسؤولان وقت و احتیاط آنها به محاق رفته. اما از آنسو فیلم «دعوت» که از اینجا به بعد دیگر حاتمیکیای آشنای ما نیست، پس از اکران در تلویزیون در ایام تعطیلات و در ساعت پرمخاطب به نمایش درمیآید، در صورتی که با توجه به موضوع آن، باید محدودیت سنی برای آن در نظر گرفته میشد. اینگونه اعمال سلیقههای شخصی ما را به جایی نمیبرد و مخاطب را در تشخیص فیلم خوب و بد سردرگم میکند. این نوشتار، نقد مخاطبی است که دلمشغولی و دغدغه فرهنگ و هنر دارد. اگرچه ما منتقد رسمی و متخصص در امر سینما نیستیم اما این دغدغهمندی همواره با ماست. به منتقدان مستقل، آگاه و بیتوجه به نامها و نانها، مثل مسعود فراستی میگویم که منتقد چشم بیدار ملت است، لطفا بیدار بمانید.
رمان «مروارید» رونمایی میشود
رمان «مروارید» روز 26 اسفندماه در پایگاه دریایی خرمشهر رونمایی میشود. این کتاب سفارش معاونت نیروی انسانی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است که به قلم علیرضا اخلاقی نوشته شده و بازگوکننده عملیات قهرمانانه دریادلان سرافراز نیروی دریایی است که در آذرماه سال 1359 نیروی دریایی دشمن را نابود کردند. خاطرات این کتاب توسط بهروز تشکر گردآوری شده است.